Hamshahri corpus document

DOC ID : H-790130-47875S1

Date of Document: 2000-04-18

بررسي نتايج يك پژوهش كشوري; دو نوبتي شدن امتحانات مدارس و ويژگي هاي آن اشاره; برگزاري امتحانات در مدارس، نقش بسزايي در آگاهي از تحقق اهداف عالي آموزش و پرورش دارد. در مدارس امتحانات معمولا در سه ثلث به صورت پاياني و در طول سال تحصيلي نيز به صورت مرحله اي اجرا مي شود. شوراي عالي آموزش و پرورش در سال تحصيلي 13771378 به منظور افزايش امتحانات مرحله اي و گسترش ارزشيابي مستمر كلاسي و فعاليت هاي خارج از مدرسه براساس مصوبه اي به برخي از مناطق آموزشي كشور ابلاغ كرد تا امتحانات پاياني (ثلث ) را به جاي سه نوبت در دو نوبت اجرا كنند. پژوهشكده تعليم و تربيت به منظور بررسي تاثيرهاي مثبت يا منفي اين طرح در پيشرفت تحصيلي و نگرش دانش آموزان مشمول طرح نسبت به امتحان، به ارزشيابي آن اقدام كرد. در اين نوشته براساس نتايج حاصل از اين تحقيق، ويژگي هاي مثبت اين رويكرد به اختصار بيان شده است. نقش اساسي معلم در فرآيند ياددهي - يادگيري، فراهم كردن شرايط و امكانات مناسب آموزشي و پرورشي براي دانش آموزان و هدايت يادگيري آنان است، به گونه اي كه زمينه رشد و تكامل همه جانبه دانش آموزان فراهم شود. در اين فرآيند، ارزشيابي نقش مهم وتعيين كننده اي دارد. ارزشيابي آموزشي به جمع آوري نظام دار اطلاعات براي توصيف اثر بخشي موضوعات آموزشي و قضاوت در مورد ارزش آنها اشاره دارد. ارزشيابي در مدارس، معمولا از طريق امتحان انجام مي گيرد. اهداف مهم امتحان كه در آيين نامه امتحانات دو نوبتي دوره ابتدايي و راهنمايي به آنها اشاره شده است، عبارتند از: * ارزيابي مستمر پيشرفت تحصيلي و تربيتي دانش آموزان. * آگاه كردن دانش آموزان از ميزان پيشرفت تحصيلي و تربيتي خود و نيز مطلع ساختن اولياي آنان از وضعيت تحصيلي فرزندانشان. * پرورش استعدادها و پرورش روحيه تلاش، ابتكار و رقابتهاي سالم در دانش آموزان. * حصول اطمينان از تحقق شرايط لازم به منظور ارتقاي دانش آموزان به پايه تحصيلي بالاتر. * به دست آوردن قسمتي از اطلاعات مورد نياز براي ارزشيابي از كيفيت و محتواي برنامه هاي آموزشي، روشها و وسايل تدريس و كار مدارس. * تشخيص استعدادها و علائق دانش آموزان به منظور راهنمايي آنان در فعاليتهاي آينده. در مدارس، براي آگاهي از تحقق اهداف ذكر شده از دو نوع ارزشيابي، يعني ارزشيابي مرحله اي (امتحانات مرحله اي ) و ارزشيابي پاياني (امتحانات ثلث ) استفاده مي شود. ارزشيابي مرحله اي يا امتحانات مرحله اي در پايان هر واحد درسي به اجرا در مي آيد و از طريق آن، اطلاعاتي در مورد نقاط ضعف و قوت برنامه و نحوه پيشرفت تحصيلي دانش آموزان به دست مي آيد و زمينه براي اصلاحات لازم فراهم مي گردد. برگزاري امتحانات قوه، طرح پرسش و پاسخ هاي كلاسي و... از جمله شيوه هاي ارزشيابي مرحله اي است، ولي در ارزشيابي پاياني يا امتحانات ثلث كه هدف آن ارزشيابي كلي آموخته هاي دانش آموزان است، در پايان دوره آموزشي انجام مي شود و اطلاعاتي جامع در مورد كار معلم، برنامه درسي، فعاليت معلم و ارتقاي دانش آموزان، به دست مي آيد. وضعيت نظام ارزشيابي در ايران در ايران دانش آموزان در دو دوره آموزش عمومي و متوسطه به فراگيري دانش نظري و عملي اقدام آموزش مي كنند عمومي، پايه اول ابتدايي تا پايه سوم راهنمايي را شامل مي شود. آموزش متوسطه نيز در سه پايه و به صورت سالي واحدي به اجرا در مي آيد. در پايان آموزش متوسطه، دانش آموزان دوره پيش دانشگاهي را سپري مي كنند. در آموزش عمومي شرايط صدور گواهي نامه تحصيلي يا ارتقاي دانش آموزان براساس آزمون هاي معلم ساخته و بر مبناي نمره صفر تا 20 است. اگر دانش آموزي نمره قبولي كسب نكند بايد پايه تحصيلي را تكرار كند. در آموزش متوسطه شرايط ارتقا به پايه بالاتر و صدور گواهي نامه براساس نمره آزمون هاي معلم ساخته و نمره كلاسي (ارزشيابي مرحله اي بر مبناي 5 نمره ) و همچنين امتحانات نهايي است. دانش آموزان پس از سپري كردن دوره پيش دانشگاهي، در آزمون سنجش دانشگاه شركت مي كنند. نظام ارزشيابي در ايران با مشكلات جدي مواجه است. عدم آگاهي كافي از آثار نارسايي هاي شديد نظام امتحاني در سرنوشت نظام آموزشي كشور، فقر شديد دانش تخصصي مربوط و عدم اطلاع كافي از نوآوريها و تجارب جهاني در قلمرو اصلاح كيفيت سنجي و ارزشيابي و سرانجام نبود انگيزه كافي براي خروج از دايره سنت هاي قديمي و غير علمي از جمله اين موارد است. در بعد ارزشيابي پاياني، نقص هاي بسيار جدي مشاهده مي شود. فقدان استفاده از آزمون هاي پيشرفت تحصيلي هنجاريابي شده، عدم به كارگيري از تخصص هاي آموخته شده در حوزه روان سنجي در ساخت آزمون هاي معلم - ساخته، استفاده نابجا از نتايج ارزشيابي هاي به اصطلاح پاياني در فرآيند يادگيري.. از آن جمله هستند. در بعد ارزشيابي مرحله اي نيز نقايص بسيار زياد است. ارزشيابي مرحله اي كه بايد بر سنجش فرآيندها متمركز باشد تا بازخوردهاي مفيد براي افزايش سطح كيفي آموزش و يادگيري را فراهم كند، به پيامد رفتار توجه دارد. متاسفانه در مدارس ما با اين نوع ارزشيابي اغلب اطلاعات نمايشي فراهم شده و فقط براي ترسيم نمودارها و سرگرم شدن به كار مي رود و از يافته هاي آن براي آگاهي دادن به دانش آموزان در مورد نحوه يادگيري در نقاط قوت ضعف آنان استفاده اجراي نمي شود ارزشيابي مرحله اي كه به ظاهر در مدارس به آن بسيار توجه مي شود، ناقص و مبهم است. ارزشيابي مرحله اي چه از لحاظ هدف و چه از لحاظ محتوا، نقش ارزشيابي پاياني (امتحانات ثلث ) را ايفا مي كند. اصلاح وضعيت نابسامان ارزشيابي از دو سال پيش به صورت جدي در دفاتر حوزه ستادي وزارت آموزش و پرورش مورد بحث و نظر قرار گرفته است. اداره كل امتحانات و بعضي از دفاتر گروههاي درسي طي نشست هاي تخصصي اصلاح آئين نامه امتحانات را پيشنهاد كردند. اعضاي اين واحدها اتفاق نظر داشتند كه اعتلاي سطح كيفي آموزش و توجه به بهينه سازي ارزشيابي مرحله اي (امتحانات مرحله اي ) به، كاهش سهم امتحانات پاياني (امتحانات ثلث ) در دوره دبستان و راهنمايي وابسته است. دفتر تكنولوژي آموزشي با ارسال نامه اي متذكر شد يكي از علل مهم عدم به كار بستن رسانه هاي ديداري و شنيداري در مدارس، توجه بيش از حد به امتحانات تراكمي [پاياني ] است. بحث هاي مربوط به اصلاح آئين نامه امتحانات طي جلسات متمادي و به صورت پيوسته در كميسيون هاي ويژه آموزش و پرورش پي گيري شد و پس از سازماندهي، براي تصميم گيري به شوراي عالي آموزش و پرورش ارسال شد. شوراي عالي آموزش و پرورش پس از بحث و نظرهاي طولاني، موضوع اصلاحيه امتحانات را در ششصد و بيست و ششمين جلسه خود مورد بررسي و تاييد قرار داد و مقرر شد در سال تحصيلي 781377 در برخي از مناطق آموزشي استان هاي كشور امتحانات پاياني (امتحانات ثلث ) دوره ابتدايي و راهنمايي تحصيلي به صورت آزمايشي در دو نوبت اجرا شود. براساس اين مصوبه، امتحانات نوبت اول، تا دهم بهمن ماه و امتحانات نوبت دوم، تا پايان خرداد ماه هر سال بايد برگزار شود. در اين مصوبه نكات بسيار مهمي وجود دارد كه به آن اشاره مي شود: - 1 اين مصوبه فقط در مدارس برخي از مناطق آموزشي كشور به صورت آزمايشي به اجرا در آمد. بنابراين، در مدارس ديگر مناطق آموزشي امتحانات به صورت سه نوبتي يا ثلث اجرا شد. - 2 در مرحله اول اجراي مصوبه فقط تعداد امتحانات پاياني يا ثلث تغيير كرد و از سه نوبت به دو نوبت كاهش يافت. بنابراين، در برنامه هاي درسي، شيوه هاي تدريس معلمان وهمچنين نمره گذاري هيچ گونه تغييري ايجاد نشد- 30 با اجراي اين مصوبه و با كاهش امتحانات پاياني يا ثلث امكان اجراي ارزشيابي يا امتحانات مرحله اي كه از آن معمولا براي افزايش سطح كيفي يادگيري استفاده مي شود فراهم شد و بنابراين، زمينه اجراي ارزشيابي هاي مستمر از فعاليت هاي كلاسي و خارج كلاسي دانش آموزان در مدارس مشمول طرح به دست آمد. پيرو اجراي مصوبه شوراي آموزش و پرورش در مدارس برخي از مناطق آموزشي كشور، دو سئوال اساسي طرح و مورد بررسي قرار گرفت - 10 كاهش يك نوبت از امتحانات ثلث چه تاثير منفي يا مثبتي در پيشرفت تحصيلي و نگرش نسبت به امتحانات دانش آموزان مشمول طرح خواهد؟ گذاشت - 2 نظر معلمان والدين و مديران در مورد پيامدهاي منفي و مثبت احتمالي اجراي طرح؟ چيست گروه اندازه گيري و ارزشيابي آموزشي پژوهشكده تعليم و تربيت براي پاسخ گويي به سئوالات فوق، در همان سال به ارزشيابي تاثيرهاي مثبت و منفي طرح اقدام كرد. در پاسخ به سئوال اول، نتايج به طور كلي نشان داد كاهش يك نوبت از امتحانات پاياني يا ثلث; الف ) هيچ گونه تفاوت معناداري در معدل نمره هاي پيشرفت تحصيلي دانش آموزان مشمول طرح امتحانات دونوبتي و سه نوبتي در دوره ابتدايي ايجاد نكرد. ب ) در دوره ابتدايي، معدل پيشرفت تحصيلي دانش آموزان مشمول طرح امتحانات دو نوبتي از معدل دانش آموزاني كه امتحانات سه نوبتي را تجربه كرده اند، بيشتر است. ج ) درنگرش نسبت به امتحان هر دو گروه از دانش آموزان تفاوت معناداري مشاهده نشد. با توجه به اين نتايج، مي توان گفت كه كاهش يك نوبت از امتحانات پاياني، نه تنها بر پيشرفت دانش آموزان مشمول طرح اثر منفي نگذاشته است، بلكه در دوره ابتدايي بر معدل پيشرفت تحصيل نيز افزوده است. در پاسخ به سئوال دوم، نتايج نشان داد كه معلمان و مديران مدارس مشمول و غيرمشمول طرح به اتفاق آراء با طرح دو نوبتي شدن امتحانات موافق بودند، اما والدين، امتحانات سه نوبتي را بر دو نوبتي ترجيح مي دادند. به نظر مي رسد والدين كاهش ارزشيابي يا امتحانات پاياني را مترادف با كاهش انگيزه درس خواندن و فعاليت در نظر مي گيرند. ضريب همبستگي بين سئوالات با نوع انتخاب والدين نشان داد كه نوع نگرش والدين نسبت به امتحان در انتخاب آن تاثير فراوان گذاشته است. به نظر آنان هر اندازه تعداد امتحانات زيادتر شود، علاقه دانش آموز به مطالعه دروس نيز افزايش مي يابد و اگر تعداد آن كاهش يابد، نه تنها براي خانواده مشكلاتي ايجاد خواهد كرد، بلكه بر كيفيت يادگيري آنان نيز اثر خواهد گذاشت. اگر به والدين در مورد اهداف اجراي آزمايش طرح دونوبتي شدن امتحانات يعني بها دادن به ارزشيابي مرحله اي و مستمر توضيحات كافي داده مي شد، براي آنان كاهش ارزشيابي يا امتحانات پاياني، مساله ساز نبود. بايد به والدين اطمينان داد هدف اصلي وزارت آموزش و پرورش از كاهش يك نوبت از امتحانات پاياني ( ثلث ) افزايش تعداد امتحانات مرحله اي و بنابراين بهبود كيفي يادگيري دانش آموزان و شيوه هاي آموزشي معلمان است. همان طور كه نتيجه پژوهش نشان داد كاهش يك نوبت از امتحانات پاياني ( ثلث ) نه، تنها در پيشرفت تحصيلي و يادگيري دانش آموزان اثر منفي نگذاشته است، بلكه در پاره اي موارد نيز باعث افزايش آن شده است. ويژگي هاي مثبت امتحانات دو نوبتي از مهمترين ويژگيهاي دو نوبتي شدن امتحانات، توجه به ارزشيابي يا امتحانات مرحله اي است. در آئين نامه امتحانات دوره هاي ابتدايي و راهنمايي تحصيلي ويژه مناطق مجري طرح آزمايشي امتحانات دو نوبتي، بر ارزشيابي مستمر در طول سال تحصيلي تاكيد و براي آن نيز نمره پيش بيني شده است. در ماده 2 آئين نامه امتحانات آمده است نمره امتحان هر درس در هر نوبت ميانگين نمره امتحان پاياني و نمره ارزشيابي مستمر همان نوبت خواهد بود كه بر مبناي 20 مشخص نمره مي شود ارزشيابي مستمر با توجه به ميزان مشاركت دانش آموز در فعاليت هاي يادگيري از طريق بررسي تكاليف درسي، انجام پرسشهاي تدريجي، بررسي فعاليت هاي مرتبط با درس خارج از كلاس و نظاير آن تعيين مي شود. شوراي عالي آموزش و پرورش در نظر دارد در اجراي مرحله دوم طرح دو نوبتي شدن امتحانات در سال تحصيلي 13791378 با برگزاري كارگاههاي آموزشي براي معلمان، مديران و ديگر مسئولان آموزشي و همچنين تشكيل جلسات توجيهي براي والدين در تغيير نظام آموزشي و ارزشيابي و بنابراين در تحقق اهداف عالي آموزش و پرورش گام هاي موءثرتري بردارد. انتظار مي رود به موازات كاستن يك نوبت از امتحانات پاياني ( ثلث ) و با اجراي طرحهايي چون اصلاح ساختار نظام آموزشي و ارزشيابي (ساخت ابزارهاي اندازه گيري فرآيندهاي ذهني ) تغيير، نگرش اولياي خانه و مدرسه نسبت به يادگيري، آموزش و ارزشيابي و همچنين نهادينه كردن ارزشيابي غيرمتمركز درمدارس مشمول طرح پيامدهاي مثبتي به دست آيد كه به برخي از آنها در زير اشاره مي شود: - 1 تحقق اهداف امتحان و ارزشيابي - 2 ايجاد فرصت هاي كافي براي ارزشيابي مستمر- 3 افزايش نقش معلم در فعاليت هاي آموزشي و نظارت و هدايت بر يادگيري دانش آموزان - 4 كاهش هزينه هاي امتحان - 5 كاهش مشكلات اجرايي - 6 آموزش مهارت هاي اجتماعي - 7 ايجاد فرصت هاي مناسب براي رسيدگي به مشكلات دانش آموزان - 8 تشخيص نقاط قوت و ضعف روش تدريس - 9 پايداري آموخته ها- 10 تهيه بازخوردهاي مفيد به دانش آموزان براي اصلاح يادگيري - 11 افزايش تبادل نظر بين معلمان - 12 كاهش اضطراب امتحان و افت تحصيلي. ايرج خوش خلق