Hamshahri corpus document

DOC ID : H-790129-47860S2

Date of Document: 2000-04-17

به بهره گيري جدال جاي باطبيعت بيوتكنولوژي محور توسعه، اولويت ملي - بخش سوم دكتر علي كرمي عضو هيات علمي مركز ملي تحقيقات ژنتيك اشاره; تاكنون از سلسله مباحث بيوتكنولوژي، محور توسعه، اولويت ملي دو بخش آن منتشر شده است. آن چه در پي مي آيد بخش سوم اين مطلب است كه در آن، مباحث پيشين پي گرفته شده و محاسن ديگري درباره ضرورت گسترش بيوتكنولوژي ارائه شده است. فن آوري زيستي در دهه گذشته تحول عمده اي را در عرصه هاي مختلف زندگي بشر ايجاد نموده است. يكي از مهمترين كاربردهاي بيوتكنولوژي، در زمينه بهداشت و درمان است، كه به بيوتكنولوژي پزشكي و دارويي معروف شده است. سلامت انسان و محيط زيست، موضوع اصلي فن آوري زيستي است. بدين مفهوم كه در اين دانش و فن آوري، توجه جدي به بهره گيري از آنچه كه در طبيعت موجودات زنده، به وديعه گذاشته شده، يك بنيان اساسي است. در صد سال گذشته، بشر بدون توجه به عواقب توسعه صنايع غيرزيستي و منطبق بر نيازهاي انسان و محيط زيست (شامل جانداران و عوامل محيطي ) زمينه هاي تخريب و نابودي و آلودگي منابعي را فراهم كرد كه بدون آنها، بشر قادر به ادامه حيات نيست. آلودگي منابع آب و خاك و هوا و نابودي جنگلها، منابع طبيعي، سبب افزايش بروز بيماريها و شيوع عوامل جديدي گرديده است كه انسان متمدن و صنعتي را با بحران محيط زيست و بيماريهاي مهلك قلب و عروق، اعصاب و روان، انواع سرطانها، شيوع ويروسهاي جديد و كشنده مانند ايدز و ابولا و انواع بيماريهاي ديگر مواجه نموده است. خوشبختانه، بشر با درايت و آگاهي از اين تجربه هاي تلخ، مي تواند نتايجي مفيد و آموزنده را در تغيير روش زندگي ايجاد كند و بخصوص به جاي جدال با طبيعت به بهره گيري بهينه از آن بپردازد. در دو دهه گذشته مطالعه عميق بر روي ساختارهاي ملكولي انسان و ساير موجودات زنده، سبب آگاهي بيشتر ما نسبت به عوامل و علل بروز بيماريها شده كشف است ژنها و نقش آن در بيماريهاي انساني، اميدهاي بسياري را جهت پيشگيري، تشخيص و درمان آنها، ايجاد كرده است. بنابراين، بيوتكنولوژي پزشكي و دارويي، انقلابي را در آينده سلامت بشر ايجاد خواهد نمود. بيوتكنولوژي پزشكي مي تواند در عرصه هاي تحقيقات، پيشگيري، تشخيص و درمان بيماريها، خدمات عمده اي را به شرح زير ارائه كند: - 1 تحقيقات در تحقيقات بيوتكنولوژي پزشكي، هدف كشف علل و عوامل بروز بيماريها، از جنبه ملكولي است. تاكنون صدها ژن انساني مسئول در بيماريهاي مختلف، كشف شده است. اما، يكي از بزرگترين و در عين حال بلند پروازانه ترين طرحهاي تحقيقاتي حيات بشر، پروژه ژنوم انساني است كه قصد دارد تمام ژنهاي رمزكننده ساختار وراثتي بشر را كشف رمز كند. ساختار وراثتي انسان شامل 6 ميليارد جفت باز است كه حدود 50 تا 100 هزار ژن را شامل مي شود. در پروژه ژنوم انساني كه با همكاري تمام كشورهاي پيشرفته جهان، در حال انجام است درصد 30تاكنون ژنوم انساني كشف رمز شده و اميد مي رود تا سال 2005 يا زودتر تمامي اين ژنها شناسايي گردد. در خاتمه اين طرح عظيم، بشر قادر خواهد بود، به علل بسياري از بيماريهايي كه فعلا شناخت دقيقي از آنها ندارد، پي ببرد و بنابراين، كاربردهايي چون تشخيص سريع بيماري با استفاده از اطلاعات ژنها، توليد داروهاي جديد و حتي واكسنهايي عليه آن ايجاد خواهد شد. علاوه بر ژنهاي انساني، كشف رمز عوامل ميكروبي كه عامل بسياري از بيماريهاي انساني است، در كنار اين طرح، سبب كشف روشهاي تشخيص اين عوامل، توليد دارو عليه آنها و همچنين ساخت واكسن مفيد براي پيشگيري از آنها خواهد شد. به همين دليل است كه كشورهاي پيشرفته، سرمايه گذاري عظيمي را در عرصه تحقيقات بيوتكنولوژي پزشكي نموده اند، زيرا حاصل اين تحقيقات مي تواند، به كاربردهاي گسترده اي منجر شود كه منافع اقتصادي بسياري را در پي خواهد داشت. - 2 پيشگيري همچنان كه اشاره شد، هرگونه كشف جديدي در زمينه علل و عوامل بيماريها، مي تواند منجربه ابداع روشهاي نوين پيشگيري شود. واكسنها به عنوان بهترين روش پيشگيري، از ابتلا به عوامل عفوني، سابقه اي صد ساله دارند وليكن، روشهاي مهندسي ژنتيك سبب گرديده تا واكسنهاي نوتركيب و واكسنهاي ژني VACCINE DNA وارد اين عرصه شوند. توليد واكسنهاي ضد سرطان و آلرژي، عرصه جديدي است كه به روشهاي مهندسي ژنتيك ابداع شده است. با توجه به ارزاني و مناسب بودن روشهاي پيشگيري، در مقايسه با درمان بيماريها، توجه جدي به روشهاي نوين پيشگيري به روشهاي بيوتكنولوژي معطوف شده است و واكسنهاي ژني، اميد آينده براي پيشگيري بيماريهاي عفوني، آلرژي، سرطان و حتي ژن درماني بسياري از بيماريها هستند. - 3 تشخيص مولكولي تشخيص مولكولي بيماريها، نه تنها دقيق تر و سريعتر از روشهاي متداول است، بلكه مي تواند بيماري را در مراحل بسيار اوليه، تشخيص دهد. امروزه، روشهاي تشخيص ملكولي، نه تنها در بيماران، بلكه در دوره جنيني نيز قابل انجام است. بدين لحاظ، مي توان احتمال بروز بيماريهاي وراثتي را در هفته سوم جنيني، با نمونه گيري از مايع جفتي، كه به طرق مختلف انجام مي گيرد، تشخيص داد، كه با توجه به غيرقابل درمان بودن بسياري از بيماريهاي وراثتي، مي تواند سبب كاهش تولد مبتلايان به اين عوارض گردد. از روشهاي تشخيص ملكولي، مي توان براي تشخيص سريع عوامل عفوني و ميكروبهاي مختلف استفاده كرد. در تشخيص سرطانها نيز، اين روشها كارايي خود را نشان داده اند. - 4 درمان هاي نوين تهيه داروهاي جديد، به روشهاي بيوتكنولوژي امروزه، جايگاه مهمي در عرصه درمان بيماريها دارد. در اوايل دهه فقط 1990 تعداد معدودي دارو به روش هاي نوين وارد بازار شده بود ولي امروزه بيش از 50 دارو وارد بازار شده و بيش از 350 داروي ديگر مراحل تحقيق را مي گذرانند. از مهم ترين اين داروها مي توان انسولين انساني، هورمون رشد انواع، لنترفرون ها، داروهاي قلبي - عروقي و بويژه، داروي TPA ( فعال كننده - پلاسمينوژن بافتي ) كه براي درمان سكته هاي جدي، كاربردي اساسي يافته است را نام برد اما، انواع، فاكتورهاي خوني، داروهاي ضدسرطان، داروهاي ضد ايدز و ساير عفونت ها نيز در اين فهرست جاي دارند. ژن درماني، به عنوان نويدي براي درمان بسياري از اختلالات كه امروزه غيرقابل درمان مي نمايند، راهي نو پيش پاي بشر قرار داده است. با توجه به مسائل فوق كاملا مشهود است كه بيوتكنولوژي پزشكي آينده اي كاملا متفاوت را در امر بهداشت و درمان بشر ايجاد خواهد كرد و توجه جدي به اين امر لازم است. خوشبختانه در چند سال گذشته، مسئولان بهداشت و درمان كشور بدين امر توجه نموده اند و اخيرا نيز شوراي سياستگذاري و هماهنگي بيوتكنولوژي پزشكي كشور، توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي، تشكيل شده است كه با نفر 13 عضو از مسئولان و محققين بيوتكنولوژي پزشكي كشور مسئوليت تدوين برنامه هاي بيوتكنولوژي پزشكي كشور را به عهده دارند. لازم البته، به ذكر است كه ايجاد توانمندي و دستيابي به دانش فني در عرصه بيوتكنولوژي پزشكي، صرفا با تشكيل شورا ( كه البته جاي اميدواري است ) حاصل نخواهد شد. براي دستيابي به اين اهداف، لازم است سرمايه گذاري جدي در امر تحقيق و پژوهش بيوتكنولوژي پزشكي صورت گيرد. متاسفانه در حال حاضر در برخي مواقع حتي، برنامه ريزي و كارشناسي كافي در انتقال اين صنايع نيز صورت نمي گيرد و در عين حال، حمايت لازم از تحقيق داخلي در اجراي پروژه هاي كسب دانش فني بيوتكنولوژي پزشكي انجام نمي شود. بنابراين توصيه مي شود اولا در، انتقال اين دانش فني و خريد صنايع از كشورهاي خارجي، توجه جدي به انتقال عمقي دانش فني و نهادينه كردن آن صورت گيرد و در عين حال سياستگذاري و برنامه واحد و مشخصي در انعقاد اين قراردادها و تعيين اولويت آن توسط مراجع ذيربط صورت پذيرد و توجه جدي به حمايت از محققين داخلي براي اجراي طرحها و تبديل نتايج طرحها به سطوح صنعتي اعمال شود. مشاهده مي شود، در اجراي طرحهاي ملي بيوتكنولوژي، كاستي هاي عمده اي وجوددارد و برخلاف انتظار، حمايت لازم از محققين صورت نگرفته و اين طرحها بسيار كند، پيش مي روند. اميد است، شوراي سياستگذاري بيوتكنولوژي پزشكي، بتواند در دستيابي به اهداف خود گامهاي عملي را جهت كسب توانمندي و كاهش ميزان ورود داروهاي بسيار گران بردارد و در اولويت كار خود حمايت از محققين داخلي را مدنظر قرار دهد.