Hamshahri corpus document

DOC ID : H-790125-47829S1

Date of Document: 2000-04-13

فصلي تازه در سينماي مستند اشاره: سينماي مستند ايران با اولين جشنواره مرور فيلم هاي مستند ايران شناسي كه در روزهاي پاياني سال قبل در جزيره كيش برگزار شد، پس از سال ها سكوت و سكون، حياتي دوباره يافت و چنين كه پيداست نخستين تلاش - با همه نارسايي ها - سرانجام به بار نشست و در سالي كه آغاز شده است فصل تازه اي را رقم خواهدزد. چشم انداز سينماي مستند با مرور بر آثار پرويز كيمياوي از 20 تا 31 فروردين ماه در سينماتك موزه هنرهاي معاصر تهران، هفته فيلم هاي مستند برگزيده دهه اخير ايران و جهان از 8 تا 15 ارديبهشت ماه برگزاري 3 سمينار سينماي مستند ايران، اروپا و جهان در موزه هنرهاي معاصر و برپايي جشنواره رقابتي فيلم هاي مستند در دي ماه سال جاري در كيش گام هاي تازه اي است، براي غبارزدايي از اين هنر مهجور و فراموش شده كه به تعبيري ماندگارترين و شهودي ترين ابزار شناسايي هويت و انتقال مفاهيم از گذشته به حال و آينده خواهدبود. علي شيدفر چشم انداز سينماي مستند كه آغازگر برنامه هاي بهاري سينماتك موزه هنرهاي معاصر تهران است به مرور آثار پرويز كيمياوي و ناصر تقوايي اختصاص اين دارد برنامه كه در نخستين روز - شنبه 20 فروردين - فيلم 3 پ مثل پليكان ساخته پرويز كيمياوي، نخل و آرايشگاه آفتاب ساخته ناصر تقوايي را به نمايش گذاشت، ديروز - چهارشنبه فروردين - 24 نيز به نمايش فيلم هاي يا ضامن آهو از پرويز كيمياوي اربعين، و مشهد قالي ساخته ناصر تقوايي اختصاص داشت و پس از ايام سوگواري 3 فيلم تپه هاي قيطريه، بادجن و نان خورهاي بيسوادي را بر پرده خواهد گذاشت. يا ضامن آهو كه ديروز به نمايش درآمد اگرچه در سال ساخته 1349 شده اما يكي از بهترين و تاثيرگذارترين آثار كيمياوي تا به امروز بوده است. اين فيلم كه بارگاه امام هشتم شيعيان (ع ) و مردمي را كه با شور و ايمان به درگاه او روي مي آورند به تصوير كشيده است جايزه بزرگ طلايي اتحاديه راديو تلويزيون ملي ايران در جشنواره فيلم منطقه آسيا (در سال ) 1350 و جايزه منتقدين بين المللي و جايزه مخصوص هيات داوران جشنواره فيلم مونت كارلو را به خود اختصاص داده است. در فيلم يا ضامن آهو پرويز كيمياوي مي كوشد تا از وراي يك اسطوره بزرگ مذهبي، پيوندهاي عميق و باورهاي سنتي نسبت به مذهب ميان مردم را مورد توجه قرار دهد. استفاده از دوربين مخفي براي ضبط تصاويري واقعي و حسي، استفاده بسيار خوب ازصدا و تكنيك هاي جديد آن و نيز موسيقي فصل پاياني فيلم كه صداي نقاره ها برفراز گنبد امام رضا (ع ) است فضايي به شدت احساس انگيز در اين فيلم خلق مي كند. كيمياوي در اغلب آثارش چنان قدرتي به وجه مستندگونه آن مي بخشد كه باورپذيري و هم ذات پنداري مخاطب را با واقعيت ها دوچندان مي سازد. اربعين و مشهد قالي دو فيلمي بودند كه پس از يا ضامن آهو ديروز در چشم انداز فيلم مستند سينما تك شاهد نمايش آن بوديم. فيلم مشهدقالي كه در سال 1350 ساخته شده با تصويرهايي از چند پرده نقاشي، هجرت سلطان علي را از مدينه به كاشان به واسطه نقالي وصف مي كند. و بعد پيكار سلطان علي با اژدهايي كه بر سرچشمه خوابيده و آب آشاميدني اهالي را زهرآلود كرده است، باز گفته مي شود. حاكم اردهال به دستور خليفه بغداد سپاهي گرد مي آورد و با سلطان علي و مريدانش در اطراف اردهال ستيز مي كند. سلطان به قتل مي رسد و مردم پيكر خونين او را درقالي مي پيچند و به خاك روايت مي سپارند است كه از آن سال به وصيت سلطان علي، در جمعه نزديك هفده مهر، قريب سي هزار زاير دردمند به دره اردهال مي شتابند تا نياز خود را بستانند. فيلم با تصاويري از اين مردم ادامه مي يابد، كه در اطراف مرقد سلطان علي پراكنده اند. فيلمبرداري زيباي مشهد قالي كار نعمت حقيقي و منصور يزدي است. اربعين نيز كه در فاصله اي اندك با مشهد قالي ساخته شد با فيلمبرداري درخشان مهرداد فخيمي به تصوير درآمده است. كوبيدن پرچم هاي سياه، برپا كردن علم ها، طبل دوسره زدن، نوحه خواني و سينه زني، مراسمي هستند كه دوربين شاهد تقوايي با تاكيد بيش و كم هر يك را نشان مي دهد اما بيش از همه تاكيد فيلم بر مراسم نوحه خواني و سينه زني آهنگين و پرشور عزاداران است. اگر بخواهيم نمونه اي از تداوم موفق حضور جنبه هاي مردم شناختي و قوم نگارانه در آثار يك مستندسازي ايراني ارائه دهيم، تقوايي مناسبترين نام خواهد بود. آثار او نشانگر آشنايي كامل يك مستندساز با حيطه كارش در منطقه جنوب ايران دوربين است تقوايي در دل اين محيط جغرافيايي مشخص به آزادي سير مي كند. نشانه هايي را كه مي خواهد برمي گزيند و حس و حال فضا را استادانه منتقل مي كند. اين نزديكي ميان فيلمساز بادستمايه مكاني نه تنها در مستندها بلكه حتي در فيلم هاي داستاني رهايي نفرين، و ناخدا خورشيد نيز امتيازي برجسته است. فضاي فيلم هاي تقوايي چنان ملموس است كه به عنوان منبعي تصويري براي فيلمسازي درباره جنوب ايران، بر سينماي پس از خود هم تاثير گذاشته است. تقوايي پس از مجموعه مستندهايي درباره مسائل مبتلابه جامعه مدرن شهري شيوه جديد خود را در سال 1348 با فيلم نخل آغاز كرد. نخل يكي از بهترين فيلم هاي او و از آثار ماندگار تاريخ مستندسازي ايران فيلمي است در ادامه سنت ديرپاي فلاهرتي كه بر محور توليد يكي از محصولات اصلي منطقه يعني خرما به تصوير روابط انسان و محيط مي پردازد و به بهانه نمايش مراحل مختلف باروري نخل و برداشت محصول آن گوشه هايي از زندگي و معيشت مردم را نيز به نمايش مي گذارد. اين روش، يعني استفاده از عنصري اساسي در بافت اجتماعي زندگي روزمره براي انتقال گرايش عمومي اين زندگي، بعدها بارها به كار رفته است. فيلم با ايجاز تمام اطلاعات قابل توجهي درباره اهميت محلي خرما ارائه مي دهد و زواياي ديد گوناگون نسبت به موضوع، مانع از هر گونه يكنواختي تدوين مي شود دقيق، مرتب بر روابط خرما با شئون مختلف زندگي منطقه تاكيد مي ورزد و با مقايسه هاي هر از گاه، ضرباهنگ ملايم و تلاش براي ثبت ويژگي هاي اقليم به بياني زيبا دست مي يابد كه در آن نخل و انسان جنوبي به عنوان مظاهر استقامت و بردباري در كنار هم قرار مي گيرند. تقوايي در اشكال گوناگون آيين هاي منطقه اي و مراسم مذهبي محملي مناسب براي عرصه عادات روحيات و باورهاي عامه مردم پديد مي آورد و در هر حال هرگز جنبه هاي معنوي زندگي را از حضور مسلط و دائمي زندگي مادي و روزمره جدا نمي كند و بر پيوند ذاتي اين دو وجه متفاوت تاكيد دارد. نمونه كامل اين همزيستي جسم و روح را مي توان در فيلم اربعين ديد كه در آن بدون استفاده از گفتار، تصاوير پيوسته اي از اوج گرفتن شور و هيجان گروه سينه زنان در مراسم عزاداري مرتب و به وسيله نماهايي از چشم انداز دريا، ساحل و مردمان زحمتكش قطع مي شود تا بدانيم كه آيين ها جزيي از روال مالوف زندگي منطقه هستند نه باوري انتزاعي. اين همزماني تلاش هاي روزانه با تجليات معنوي در فيلم ديگر تقوايي كه در جنوب هم نمي گذرد، يعني مشهد قالي به چشم مي خورد. فيلمي كه در آن شاهد مراحل مختلف مراسم قالي شويان در مشهد اردهال هستيم كه سرانجام به تظاهراتي جمعي و شورانگيز براي نمايش عشق قلبي مردم به خاندان نبوت و بيزاريشان از قاتلين اين خاندان تبديل مي شود. نخستين هفته فيلم مستند نيز از 8 تا 15 ارديبهشت ماه در موزه هنرهاي معاصر تهران برپا خواهدبود. در اين هفته فيلم در كنار نمايش فيلم هاي مستند برگزيده دهه اخير ايران وجهان 3 سمينار سينماي مستند اروپا ايران و جهان برگزار مي شود. فيلم هاي مستند برگزيده جهان كه با زيرنويس فارسي به نمايش درمي آيند عبارتنداز: سفرهاي داستايفسكي - سفر كريستوفر تاك فيلد - صورت انسان - رنگ نامتناهي - واقعيت مجازي - صورت هاي سخنگو -فلز و ماليخوليا - زمان نامشخص - اخبار - در ارتباط با ديوار - اي واي همه چيز را اشتباه گرفتم - اتاق جنگ - خاطرات فراموش نشدني شبلي - كلوپ بنوويستا - چهل و دوهاي انگليس - هفت ساله هاي روسي - آتپد - تساهل - تقديم به مولانا - رومي شاعر دل - خط باريك آبي - تاريخچه زمان - ناديده - سقف - دشمن محبوب من - آخرين ماشين - جاسوسان ما هستيم - پرتره پسر و سگ - امريكا و روسيه - آكي كوريسماكي - رودررو - دنياي استيون ها - و كينگر - سال هاي طلايي هاليوود. در بخش ديگر هفته فيلم مستند آثاري از مستندسازان برجسته كشورمان به انتخاب خود آنها به نمايش درخواهدآمد. اين آثار عبارتنداز: كوچه پاييز ساخته خسرو سينايي، خندق اثر پرويز كيمياوي، پيش به كارگرداني ناصر تقوايي، جيغ ساخته محمدرضا اصلاني، اون شب كه بارون اومد به كارگرداني كامران شيردل، تمركز ساخته رخشان بني اعتماد، وانگه روان جهان گله كرد از منوچهر طياب، مدرسه اي كه باد برد از محسن مخملباف، همشهري ساخته عباس كيارستمي. نخستين هفته فيلم مستند كه با همكاري انجمن مستندسازان سينماي ايران، كمپاني اينترنيوزامريكا و موزه هنرهاي معاصر تهران برگزار مي شود با برگزاري برنامه هاي مختلف ديدگاه هاي تازه را در سينماي مستند به بحث و بررسي خواهد گذاشت. از ديگر فعاليت هاي سينماي مستند برگزاري جشنواره رقابتي فيلم هاي مستند خواهد بود كه در دي ماه در جزيره كيش برگزار مي شود. اين جشنواره كه در سال 78 به صورت مروري بر آثار 40 سال سينماي مستند ايران برگزار شد و در بخش جنبي آن مروري بر آثار پرويز كيميايي بود امسال به صورت رقابتي است كه دوره 5 ساله اخير توليدات سينماي مستند ايران را دربرمي گيرد و از سال آينده شامل توليدات سالانه در همان سال خواهد بود. جشنواره فيلم هاي مستند علاوه بر بخش اصلي شامل دو بخش جنبي است كه در بخش بزرگداشت يك مستندساز ايراني آثار يكي از مستندسازان برجسته مرور خواهد شد و بخش ديگر به معرفي و نمايش آثار يك مستندساز برجسته جهان اختصاص خواهد داشت. نخستين دوره اين جشنواره به مديريت كامران شيردل مستندساز برجسته ايراني از 17 تا 20 اسفندماه سال گذشته با حضور چهره هاي شاخص سينماي مستند ايران برگزار شد كه مورد استقبال قرار گرفت.