Hamshahri corpus document

DOC ID : H-790124-47817S1

Date of Document: 2000-04-12

گفت وگو با دكتر ابوالقاسم بزرگ نيا، استاد آمار دانشگاه فردوسي مشهد; آمار، علم گردآوري داده ها و ارائه آنها در قالب جداول و نمودارها نيست! اشاره; آمار، مطالعه لذت بخشي است درباب اين موضوع كه چگونه مي توان جهان ناشناخته اي را با گشودن چند دريچه به روي آن توصيف با كرد پرداختن به آمار، لذت فكر كردن به يك شيوه كاملا جديد را كشف خواهيم در كرد عصر ما، بيش از هر عصري اعداد، محرك و راهنماي انسان ها هستند. هرگاه بخواهيم درباره موضوعي به شيوه علمي از اعداد ياري بگيريم، بايد اطلاعات جمع آوري شده را به وسيله مقياس هاي مناسب و كارآمد بيان كنيد. انسان امروزي، نمي تواند از آشنايي با آمار كه عضوي از خانواده رياضيات است، سرباز زند; چرا كه اهميت اين رشته در غنا و تكميل شاخه هاي مختلف علمي و صنعتي، چنان مشهود است كه صاحبان علم و دانش در دنيا سال 2000 را به عنوان سال جهاني رياضيات معرفي كرده اند. در گفت وگويي كه در پي مي آيد، دكتر ابوالقاسم بزرگ نيا عضو هيات علمي دانشگاه فردوسي مشهد به بيان مطالبي پيرامون آمار پرداخته است. كارنامه علمي دكترابوالقاسم بزرگ نيا را 35 جلد كتاب و بيش از 50 مقاله و طرح تحقيقاتي تشكيل مي دهد. * موضوع آمار رياضي به روش هاي قلمرو زمان مربوط مي شود. با اشاره به وضعيت كنوني آمار، كاربرد آن را در آينده چگونه؟ مي بينيد * اخيرا مطرح مي شود كه علم كامپيوتر در مقابل آمار قرار گرفته و با آن رقابت مي كند. اغلب شنيده مي شود كه هوش كامپيوتري بسياري از مسايل را حل مي كند كه انتظار داريم آمارگران آن را حل كنند، ولي آمار پايه و مبناي مستحكمي دارد و هنوز قسمت هايي مانند تجزيه و تحليل اطلاعات و مدل سازي وجود دارد كه كامپيوتر در آنجا، بدون آمارگران نمي تواند كارآمد باشد. من معتقدم كه كامپيوتر نمونه هاي جديدي از تكنيك هاي آماري را در دسترس محققان گذاشته است. در حقيقت خصيصه قلمرو زمان، آمار را در كامپيوتر به كار مي گيرد. * از جمله دغدغه هايي كه امروزه مسئولين آموزش عالي با آن مواجه هستند، پرورش دانشجويان به شكل پژوهشي است به گونه اي كه بتوانند آموخته هاي خود را به كار گيرند، لطفا در مورد چگونگي تدريس آمار نظرتان را اعلام كنيد. * به نظر من فاصله ميان آمار تئوري و عملي كماكان باقي است و دانشگاه بايد در كنار درس هاي تئوري آماري، درس هاي اختياري اقتصاد و يا مهندسي را كه در آنها آمار كاربرد عملي دارد، به دانشجويان ارائه كند، تا قبل ازفارغ التحصيلي، دانشجويان با جنبه هاي كاربردي مطالبي كه به طور نظري به آنها آموزش داده مي شود، آشنا شوند. از سوي ديگر در حال حاضر مطالب آماري متنوع و زياد است، به طوري كه فراگيري تمام آنها براي دانشجو ميسر نيست، پس روش سنجيده آن است كه يك برنامه ريزي تخصصي براي اين رشته فراهم شود و دانشجويان با گزينش يك شاخه تحصيلي خاص با تمامي كاربردهاي آن آشنا شوند، در واقع رشته كلي آمار به شاخه هاي متعددي تقسيم در مي شود حال حاضر و با برنامه موجود اگر دانشجو بتواند به دروس ديگر نيز بپردازد دور از انتظار است. * امروزه تجزيه و تحليل سري هاي زماني به طور وسيعي در بسياري از شاخه هاي علمي و مهندسي مورد استفاده قرار مي گيرند، كاربرد آمار را در رشته هاي گوناگون بررسي بفرماييد. * مي توان گفت در سال هاي اخير نياز به آمار در تمام فعاليت هاي بشري احساس مي شود. علم آمار، ديگر گردآوري داده ها و ارائه آنها در نمودارها و جدول ها نيست، بلكه امروزه به عنوان علمي تلقي مي شود كه متضمن پايه ريزي استنباطها بر داده هاي مشهود و مسئله تصميم گيري هايي كه با عدم حتميت سروكار دارند، به است عنوان مثال، وقتي سكه اي را به بالا پرتاب مي كنيم، متخصص مواد غذايي درباره آنها به آزمايش مي پردازد، بيمه گري حق بيمه عمر را تعيين مي كند، معلمي توانايي دانشجويانش را مورد مقايسه قرار مي دهد، اقتصادداني قيمت سهام را پيش بيني مي نمايد، روزنامه اي نتيجه انتخاباتي را پيشگويي مي كند و نظاير اينها رويارويي با عدم حتميت ها است. اگر ادعا كنيم آمار در وضع فعلي اش مي تواند به تمام مواردي كه با عدم حتميت درگيرند بپردازد سخني گزافه است. اما روش هاي جديد پيوسته در حال گسترش است و آمار نوين مي تواند با روشي منطقي و اصولي دست كم ضابطه اي براي نگرش به اين موارد فراهم سازد. مراحل آغازي رياضيات آماري در مطالعات اواسط قرن هيجدهم درباره احتمال با انگيزه توجه به بازي هاي شانسي انجام گرفته است. مسئله شير و خط و قرمز يا سياه به زودي در موقعيت هايي كه برآمدهاي پسر يا دختر، زندگي يا مرگ، موفقيت يا شكست كاربرد پيدا كرد و سرانجام علم به كارگيري نظريه احتمال را درباره مسايل بيمه و بعضي زمينه هاي علوم اجتماعي آغاز كردند. بعدها احتمال و آمار توسط ماكسول در فيزيك وارد شد و در اين قرن در تمام مراحل كوشش هاي بشري كه به طريقي درگير عنصر عدم حتميت يا مخاطره هستند آمار و احتمال كاربرد پيدا كرده است. * مختصري درباره تاريخچه آمار در ايران توضيح دهيد. * گردآوري اطلاعات آماري و استفاده از آنها در تحليل اوضاع اقتصادي و اجتماعي و بالاخره تصميمات سنجيده در نقاط مختلف جهان از سابقه اي طولاني برخوردار در است هر نقطه از جهان كه طي ادوار مختلف و به مرور زمان متمدن تر شده اند بدون استثناء به نحوي، از ارقام و اطلاعات آماري استفاده مي شده است. بهترين گواه براي اثبات اين بيان، آثار و نوشته هاي محققان و مورخين بزرگ است كه هر يك به شيوه اي از اين مقوله ياد كرده و در تشريح آداب و رسوم و قواعد و طريقه اداره زندگي، ذكري از ارقام آورده اند و به روش هاي مختلف اندازه گيري اشاره كرده اند. در زمان هخامنشيان از آثار مورخان چنين برمي آيد كه كورش كبير آمارگيري را در مقياس وسيع انجام مي داده است. هرودت مي نويسد: وقتي خشايار شاه از تنگه داردانل مي گذشت محل مخصوصي را براي سرشماري افراد قشون خود مناسب ديد و مقرر داشت تا ده هزار سپاهي شمرده شده و در محلي گردآيند، سپس دستور داد دور اين عده را خط كشيده و بعد از خروج آنان، بر آن ديوار كوتاهي بنا كنند. چون حصار آماده شد سپاهيان گروه گروه داخل و خارج مي شدند تا تعداد آنها معلوم گردد. در ايران آمار از زمان هخامنشيان شروع و تا اواسط دوره اشكانيان واژه هامار به معني آمار و شاهامار به معناي سرشماري سلطاني در متون كهن آمده است. در زمان خسرو انوشيروان احصائيه پيشرفت بيشتري كرده بود و براي اخذ ماليات سرانه مجبور به سرشماري عمومي بودند، اين سرشماري منحصر به نفوس نبوده بلكه سن، ميزان ثروت افراد، نوع محصول و ميزان آن از قبيل درختان ( نخل، زيتون، انگور و.. ) دقيقا سرشماري مي شده است. گفت وگو از: مهدي عليزاده خبرنگار همشهري در مشهد