Hamshahri corpus document

DOC ID : H-790121-47785S2

Date of Document: 2000-04-09

حقوق زنان در فرهنگ ما قرآن كتابي است حاوي دستورات منسجم و كامل كه اجراي آن در شرايط تاريخي و ضرورتهاي اجتماعي گوناگون كاملا امكان پذير است. در مورد حقوق زن، نخست بايد از ديدگاه اسلام طبيعت زن را شناخت. ازديدگاه قرآن، زن در جامعه مسلمان، از همگي حقوقي كه به مرد اختصاص داده شده، بهره مند است و اصولا هيچگونه تفاوتي بين زن و مرد وجود ندارد. ما از هر چيز دوگونه آفريديم باشد كه يگانگي ما را پذيرا شويد. اين آيه به برابري مرد و زن در تمامي ابعاد انساني اشاره كرده است. افسانه اغواگري حوا و برانگيختن آدم به گناه كه در انجيل آمده و زن را شاگرد شيطان ناميده است مورد قبول اسلام نيست و اين بي احترامي نسبت به زن نه تنها، در قرآن ديده نمي شود بلكه، به شهادت بعضي آيات، برتري زن نسبت به مرد پذيرفته شده است. در آيات مذكور آسيه همسر فرعون و مريم دختر عمران و مادر عيسي ( ع ) نمونه پاكدامني و استقامت در برابر شدائد و سختيها معرفي بنابر شده اند احاديث معتبر، خديجه همسر پيامبر ( ص ) و فاطمه دختر پيامبر و همسر علي (ع ) در بزرگواري همانند مريم و آسيه اند. در ديانت اسلام، تكاليف و مسئوليتهاي زنان به تمام معني مساوي مردان است، هرچند نفوذ بعضي از سنتهاي جاهليت و تفسير نادرست آيات قرآن، مردها را برآن داشته تا برتريهايي براي خود قائل شوند. پژوهشهاي روانشناسي، زن و مرد رااز حيث قواي عقلاني، استعداد و توانائيهاي ذهني، يكسان شناخته و تنها اختلافي كه بين اين دو جنس وجود دارد ازنظر جسماني است. شايد بخاطر نوع وظايف و مشاغل مردها بود كه در جامعه هاي مسلمان، نوعي برتري طبقاتي منجر به حاكميت مرد گرديده و جنس زن موجودي ضعيف و متكي به حمايت مرد شناخته شده است. ديانت اسلام زنان و مردان را برابر مي داند و قوانين اسلام عموما انسان را مورد حمايت قرار مي دهد نه فرد يا گروه معيني را. با اينهمه در مواردي از حقوق زنان بيشتر پشتيباني كرده و مخصوصا سنت پيامبر عدالت، مهرباني و نيك رفتاري با زنان را توصيه نموده و احاديث بسيار در اين باب موجود است. در مسئله ازدواج كه از نظر اسلام، بعد اخلاقي و تربيتي آن اهميت فوق العاده دارد، اگر به مهريه تاكيد شده باز بخاطر احترام و تامين زندگي آينده زن بوده است. حديثي از پيامبر (ص ) نقل شده كه زن را به موجود مقدس تعبير كرده و در حديث ديگر، مالكيت خصوصي حق استفاده از ارث و تساوي در برابر قانون را براي زن قائل شده است. فقهاي اسلام از تفاوتي كه در سهم الارث زن و مرد وجود دارد و مرد دو برابر زن ارث مي برد; بدين صورت دفاع كرده اند كه اين امر نه تنها تضييع حقي نسبت به زنان نيست بلكه امتيازي هم براي آنان محسوب مي شود. مي دانيم كه در نظام اجتماعي اسلام، بطور كلي مرد مسئول پرداخت هزينه خانواده از هر قبيل است، درحاليكه مسئوليت و مديريت زن درخانواده نسبت به اموري است كه براي او مستلزم هزينه اي نيست و بدين ترتيب ثروت و درآمد اومانند مرد، صرف مخارج خانواده نمي شود; حال اگر مرد، بيشتر از او ارث مي برد، ابدا بخاطر حقوق برتر مرد نسبت به زن نمي باشد، بلكه به علت مخارج بيشتري است كه اجبارا مرد در زندگي برعهده دارد. شك نيست كه احترام به حقوق ويژه و شخصيت زن از مباني و اصول ديانت اسلام است. به عنوان مثال، ابوحنيفه فقيه مشهور و پيشواي فرقه مسلمان حنفي دستور مي دهد در هر يك از شهرهاي اسلام، قاضي مسلماني رسما ماموريت يابد تا پيوسته احترام به حقوق زنان را به مردان گوشزد كند. متاسفانه بررسي تحولات تاريخي در اسلام اين حقيقت ناگوار را ثابت مي كند كه گروهي از مردان مسلمان، با توسل به تفسير ظاهري آيه تعدد زوجات و آيه هايي از اين قبيل و با استفاده از خودبنيادي مذكر به سوءاستفاده آشكار ازتعاليم قرآن پرداخته اند. اين سوءاستفاده باعث شده كه درجهان امروز، شخصيت زن، بدان گونه كه خاستگاه اسلام بوده در جهان شناخته نشود و گفت وگوهايي را در اين باب بين دانشمندان مسلمان و متفكران غرب برانگيزد. در درون جامعه معاصر اسلام، هميشه افرادي وجود دارند كه با شدت وحدت از اصل تعدد زوجات دفاع مي كنند و آنرا امر الهي مي پندارند. اينگونه افراد بجاي درك صحيح قرآن، گرفتار سوء تعبير و برداشت غلط گرديده اند. به بيان ديگر مقدمات غلطي در ذهن پرورانده و نتايج غيرمنطقي و نادرست ازآن گرفته اند. قرآن هرگز تعدد زوجات يا طلاق را تشويق نكرده است. در اين مورد نيز هدفش مبارزه با ستمگري نسبت به زنان و اجراي عدالت بوده و مخصوصا پافشاري قرآن بر اجراي عدالت خود بخود مسئله چند همسري را منتفي مي سازد (آيه 3 از سوره نساء در قرآن كريم فقط يكبار به تعدد زوجات اشاره شده و آنهم شان نزولي دارد كه بايد به تفاسير معتبر مراجعه شود ) مسئله ديگر پوشيدگي كامل زن در اجتماع است كه با تعاليم اسلام در مورد حجاب هم آهنگ نيست و قرآن اينگونه مستوري دست و پاگير را ابدا توصيه نكرده است. شك نيست كه زنان مسلمان بايد از آرايش و خودنمايي، بطور كلي پرهيز كنند لباس ساده و بي پيرايه بپوشند، موي سر و گردن خود را از چشم نامحرم بپوشانند اين است حجاب اسلام. بكاربردن چادر و نقابهاي گوناگون يادگاري است كه ازآداب و رسوم ملتهاي مختلفي كه اسلام را پذيرفته اند برجاي مانده و مورد قبول مسلمانان واقع شده است. در تمدن هاي پيش از اسلام، برهنگي و گشاده رويي زن بسيار ناپسند بوده و در بعضي ملتها نشانه نانجيبي و انحراف محسوب مي شده است. كوتاه سخن آنكه پافشاري درحجاب كامل زن، سنت قومي و تاريخي بعضي از ملتهاي زير سيطره اسلام بوده و نبايد با توصيه به تقوي و فضيلت اخلاقي و تعليم و تربيت بانوان كه روح و هدف قرآن است، اشتباه گردد و از اين قبيل است ضعيف جلوه دادن و تحقير زن، كه در ادوار پيش از اسلام، در سرزمينهاي ساحل مديترانه، معمول بوده و بعدها درافكار بعضي مردم مسلمان رسوخ كرده و تدريجا بصورت عادت ناپسندي درآمده است. نظر قشريون مسلمان نسبت به زن، مطلقا با تعاليم اسلامي ربطي ندارد و نشانه بي اطلاعي و بي خبري اين گروههاي متعصب و بيگانه از حقايق دين اسلام است و اگر با اين افراد قشري و متعصب كه تابع هيچ منطقي نيستند، درباب حقوق و آزادي زن گفت وگو شود بدين نتيجه خواهيم رسيد كه اينها همان حقوقي را براي زن قائلند كه اعراب دوره جاهليت قائل بودند. اينان به دستور پيامبر و تعاليم قرآن در موضوع برابري زن و مرد تسليم نمي شوند و تنها به ظواهر دين پايبندند و با برداشت سطحي و ناقصي كه از ديانت اسلام دارند، مقام عالي و عظمتي را كه قرآن به (انسان ) اعم از مرد و زن، ارزاني داشته، هرگز درك نكرده اند و درنتيجه با تندرويهاي ناشايسته اي به قضاوت درباره زن مي پردازند. بهشت زيرپاي مادران است يا بهترين شما كسي است كه با همسر خود به مهرباني رفتار كند. اينگونه سخنان، هرگز بر زبان پيامبري كه براي زن ارزشي ملكوتي قائل نباشد، جاري نمي شود. زنان مسلمان مي كوشند وجدان عمومي خلق مسلمان را بيدار كنند تا موقعيت سياسي و ديني خود را در جهان امروز مستحكم سازند و با انديشه هايي مبارزه مي كنند كه گرفتار كوته بيني و عصبيتهاي جاهليتند و مانع رسيدن آنان به حقوقي كه اسلام براي آنان پذيرفته مي گردند. دين اسلام به مراتب بيشتر از مسيحيت و اديان ديگر در مورد حقوق و آزاديهاي زن سخن گفته است: مالكيت خصوصي زن، مهريه و ارث، دريافت هزينه زندگي از شوهر سابق پس ازطلاق و امتيازات بسيار ديگر. دشواري زن مسلمان، مقاومت مرداني است كه آماده اجراي احكام الهي در مورد او نيستند. برگرفته از كتاب: اسلام و حقوق بشر گردآورنده: فرحناز قلاوند