Hamshahri corpus document

DOC ID : H-790116-47729S1

Date of Document: 2000-04-04

مرگ تدريجي رودخانه كرج آلاينده ها چگونه عمل؟ مي كنند رودخانه كرج كه با طول تقريبي 75 كيلومتر در شمال كرج جاري است، يكي از پرآبترين رودخانه هاي دامنه هاي جنوبي البرز است. اين رودخانه با دارا بودن گواراترين آب، يكي از منابع اصلي آب آشاميدني شهر تهران، تامين كننده برق كشور و آب كشاورزي كرج و مناطق همجوار به شمار مي رود. اين رودخانه در 40 كيلومتري غرب تهران واقع شده است و از كانون آبگير خرسنگ كوه سرچشمه مي گيرد. دبي آب متوسط رودخانه كرج 17 متر مكعب در ثانيه است كه اين مقدار در تابستان و پائيز كمتر و در زمستان و اوايل بهار به حداكثر خود مي رسد. ميزان آب رودخانه كرج در فصل بهار و در محل ورود به سد اميركبير بيش از 50 مترمكعب و در پائيز به 5 مترمكعب مي رسد. ويژگيهاي زيستي و ساختاري رودخانه كرج رودخانه كرج با شيب تند دره ها و بستر سنگي، صخره اي و با پوشش ساحلي معمولا جنگلي و از نظر زيستي بهترين زيستگاه ماهيان آب شيرين است. اين رودخانه در تمام مسير خود در شيب دره ها و از مناطق سنگلاخي و صخره اي عبور مي كند. گونه هاي ماهي اين رودخانه كه از بهترين زيستگاههاي ماهيان آب شيرين ايران است عمدتا خانواده قزل آلاهاست. البته اين رودخانه محل تخم گذاري گونه هايي نظير سياه ماهي، عروس ماهي و ماهي سفيد (گروگونوس ) نيز هست. از نظر اقتصادي اين رودخانه به دليل بهره وري از آب براي باغ ها، محيط مناسبي براي تفريح و ييلاق و بهترين مكان براي ماهيگيري ورزشي و داراي پتانسيل هاي موضعي و محلي براي پرورش ماهيان سرد آبي است. از نظر ارزشهاي اكولوژيكي اين گونه رودخانه ها شريانهاي اصلي مناطق جنگلي هستند و بستر تخمگذاري 90 درصد از گونه هاي آبزيان آب شيرين به شمار مي روند و از نظر توليد مواد غذايي محل مناسبي براي تغذيه گونه هاي ماهي گوشتخوار كلاس پايين تر لذا است بايد مراقب بود تا در بهره برداري از منابع آب اين رودخانه ها، ساختار اكولوژيكي آنها آسيب نبيند (خشك كردن موضعي ). از آنجا كه اين رودخانه ها تغذيه كننده سدهاي بزرگ هستند بايد دقت كرد كه احداث سدها مانع عمده اي بر سر راه ماهيان مهاجر نباشد. از ديگر ويژگيهاي عمده رودخانه كرج كه سبب تداوم جريان و بقاي اين رودخانه شده قدرت خودپالايي رودخانه است كه سبب شده آلودگي آب به حد غيرقابل تحمل درنيايد. رودخانه كرج در طي مسير از مناطق صخره اي و سنگلاخي عبور مي كند و بر اثر شدت جريان آب و تلاطم بيشتر نقاط، آب رودخانه از اكسيژن اشباع مي شود، چرا كه وجود اكسيژن محلول باعث مي شود ميكروارگانيزمهاي موجود در آب بتوانند مواد آلي قابل تجزيه بيولوژيك را كه از طريق فاضلاب و فضولات انساني و دامي به آب اضافه مي شوند تجزيه كنند. (تصفيه هوازي ). خودپالايي به دبي جريان آب، به شدت جريان آب و مسير طي شده و درجه حرارت آب بستگي دارد و قدرت خودپالايي رودخانه تا حدي مي تواند در تصفيه خود به خود آب تاثير داشته باشد ولي اگر آلودگي بيش از قدرت خودپالايي باشد يا دبي جريان آب كاهش يابد، مانند فصل پائيز كه دبي جريان آب رودخانه به حداقل خود مي رسد، در اين موقع شدت آلودگي آب رودخانه بيش از هر زمان ديگر است. در سال جاري كه با كمبود نزولات آسماني و كاهش آب رودخانه روبه رو هستيم، دبي جريان آب رودخانه كرج به حداقل رسيده و شدت آلودگي آن بيش از هر زمان ديگر مشهود است. منابع آلوده كننده رودخانه محمدجواد نيك كار كارشناس اداره محيط زيست شهرستان كرج درباره منابع آلاينده آب رودخانه كرج گفت: رودخانه كرج و شعبه هاي اطراف آن كه روستاها را نيز در كنار خود دارد، كوهستاني و سنگلاخي است. اين امر مشكلاتي را براي دفع فاضلاب منطقه ايجاد كرده است. به طور اجمالي مي توانيم منابع آلاينده آب رودخانه كرج را به شرح زير برشماريم. - 1 روستائيان كه به اشكال مختلف باعث آلودگي آب مي شوند. - نشت فاضلاب توالت ها به دليل نزديك بودن به رودخانه و سنگلاخي منطقه. - آلودگي ناشي از فاضلاب گرمابه ها، شستشوي لباس، هرز آبهاي جاري مسير كوچه ها كه مستقيما وارد رودخانه مي شوند. - كودهاي حيواني و ضايعات آن از طريق دامداريها و زباله هاي روستائيان كه مستقيما به رودخانه ريخته مي شود. - 2 فاضلاب و زباله هاي واحدهاي پذيرائي بين راهي (بيش از واحد ). 100 - 3 فاضلاب و زباله هاي ييلاقي تحت عنوان باغهاي خانوادگي (بيش از 20 واحد ). - 4 ساخت و سازهاي غيرمجاز و بدون برنامه در حاشيه درياچه سد اميركبير و رودخانه كرج كه برخي از آنها توسط ارگانها و نهادهاي دولتي انجام گرفته است. - 5 جاذبه هاي توريستي منطقه و آبو هواي خوب و خنك در تابستان و همچنين چشم اندازهاي طبيعي جاده چالوس و آثار تاريخي و مذهبي از جاذبه هاي توريستي خاصي برخوردار است و همه روزه بويژه در ايام تعطيلي، هزاران نفر را به اين منطقه مي كشاند. با توجه به اين كه بيشتر قسمتهاي حاشيه رودخانه كرج چه در بالاي سد و چه در پايين سد توسط اشخاص تصرف و حصاربندي شده است و از طرفي ظرفيت پذيرش باغهاي خانوادگي در ساعات اوليه بامداد تكميل مي شود، لذا مابقي مسافران كه از جا و مكاني برخوردار نيستند مجبورند در مكانهاي باقي مانده از حاشيه رودخانه اطراق كنند و از آنجا كه اين قسمتها از امكانات بهداشتي برخوردار نيست بالاجبار آلودگي آب رودخانه را باعث مي شوند. - 6 دامهاي مهاجر منطقه كه در آبريزهاي البرز جنوبي چرا مي كنند علاوه بر فرسايش خاك به علت از بين بردن پوشش گياهي باعث ورود مقدار زيادي گل و لاي به رودخانه و درياچه و كودهاي حيواني و ضايعات آن مي شوند. - 7 تونلها: در تونل هاي طويل مانند تونل كندوان و تونل 5 دود و گاز ناشي از سوخت خودروها همراه با مواد جامد حاصل از سائيدگي لاستيكهاي خودروها كه در كف و كناره هاي ديوار تونل به جا مي مانند با جريان آب ناشي از سقف، كناره تونل شسته مي شود و آبي سياه رنگ و سمي كه آلوده به انواع هيدروكربورها و اكسيد سرب و غيره است، وارد رودخانه سد كرج مي شود. كارشناس محيط زيست به انباشته شدن زباله هاي واحدهاي پذيرايي و روستائيان در حاشيه رودخانه و نبود متولي جمع آوري زباله ها اشاره كرد و گفت: براثر انباشته شدن زباله توسط واحدهاي پذيرايي و روستائيان و پراكنده شدن آنها توسط حيوانات، علاوه بر ايجاد منظره اي زشت و محيط مناسب براي رشد و تكثير حشرات موذي و جاري شدن شيره زباله ها به رودخانه، آلودگي آب رودخانه و سد كرج را به همراه دارد و در حال حاضر هيچ اداره يا سازمان در شهرستان مسئوليت جمع آوري زباله ها را به عهده نمي گيرد. مهندس نيك كار تصريح كرد: فرمانداري شهرستان كرج چند سال قبل به منظور جمع آوري زباله هاي واحدهاي پذيرايي و روستائيان و حل مشكلات منطقه اقدام به خريد يك دستگاه كاميون لجن كش و كاميون ويژه حمل زباله كرد و براي سرويس دهي در اختيار دهداري جاده چالوس قرار داد. خودروهاي مذكور براثر گذشت زمان و مستعمل شدن و ازطرفي عدم بودجه كافي جهت تعميرات عملا براي سرويس دهي مناسب نيستند. وي در پاسخ به اينكه آيابا خريد چند دستگاه خودرو و حمل زباله و لجن كش مشكل منطقه حل خواهد شد، گفت: خير، زيرا تا زماني كه متولي مشخصي براي ساماندهي مشكلات منطقه تعيين نشود، هر حركت و عملي تنها اتلاف وقت و از بين بردن بودجه خواهد بود. كارشناس محيط به مصوبات شوراي عالي حفاظت محيط زيست اشاره كرد و گفت: براساس مصوبه شوراي عالي حفاظت محيط زيست، شركت آب و فاضلاب موظف شد طرح جمع آوري و تصفيه فاضلاب مجتمع هاي مسكوني و غيرمسكوني حوزه هاي آبريز رودخانه كرج و جاجرود را ظرف مدت دو سال تهيه و اجرا كند كه اخيرا قدم هايي برداشته شده اما از شتاب كافي برخوردار نيست. وي همچنين افزود: شركت آب و فاضلاب روستايي (زيرمجموعه جهاد سازندگي شهرستان كرج ) نيز موظف به جمع آوري فاضلاب و زباله ها در منطقه جاده چالوس است. مهندس نيك كار گفت: البته در زمينه ساماندهي ساخت و سازهاي غيرمجاز كه برخي از آنها توسط ارگانهاي دولتي و نظامي در حاشيه رودخانه و درياچه سد اميركبير انجام گرفته اداره امور آب شهرستان كرج مي تواند با تعيين حريم و بستر رودخانه نسبت به خلع يد (آزادسازي ) حريم و بستر رودخانه كرج اقدام كند. اين كارشناس محيط زيست در پايان به عنوان نتيجه گيري گفت: آب ورودي و جاري رودخانه حفاظت شده كرج از كيفيت خوبي برخوردار است و به جز عوامل قابل اغماض طبيعي فقط توسط انسان آلوده مي شود كه در اين زمينه پيشنهادهاي زير را مي توان ارائه داد: - 1 كنترل دقيق ساختمان سازي در مسير جاده كرج - چالوس حتي المقدور سعي شود از هرگونه ساخت و ساز در حاشيه رودخانه كرج و درياچه سد اميركبير جلوگيري شود و به افراد غيربومي اجازه ساختمان سازي داده نشود. - 2 كنترل دقيق و مرتب واحدهاي پذيرايي و باغهاي خانوادگي بين راهي و همچنين نظارت دقيق سازمانهاي مسئول بر سيستمهاي تصفيه فاضلاب احداث شده اين گونه واحدها. - 3 آزادسازي حريم و بستر رودخانه حفاظت شده كرج و رعايت فاصله لازم در جهت احداث هرگونه ساخت و ساز. - 4 آموزش تبليغ و تنوير افكار عمومي هرچه وسيع تر و گسترده تر در سطح روستائيان ساكن حاشيه رودخانه كرج به حفظ محيط زيست اين شريان حياتي و استفاده صحيح از آب. - 5 وجود شيبهاي تند چراي بي رويه دامهاي مهاجر و غيرمجاز در آبريزهاي سد اميركبير و بهره برداري غيراصولي از زمينهاي كشاورزي حاشيه رودخانه كرج در تسريع فرسايش خاك موءثرند كه جز با برنامه ريزي دقيق و انجام اقدامات حفاظتي توسط سازمانهاي مسئول نمي توان از بروز خسارات آنها جلوگيري كرد. - 6 طراحي و اجراي شبكه جمع آوري و تصفيه فاضلاب اقدامي ضروري براي حفاظت محيط زيست منطقه محسوب مي شود. مريم حاجي خبرنگار همشهري دركرج