Hamshahri corpus document

DOC ID : H-790116-47722S6

Date of Document: 2000-04-04

آسمان شب اين هفته را با يك خبر كوتاه درباره سفينه جديد ناسا آغاز مي كنيم. بزن برسر ناتوان دست زور! لابد خيلي از شما الان مي گوييد كه اين شعر را غلط نوشته ايم و اصل آن مزن برسر ناتوان دست زور بايد باشد. اما عجله نكنيد! در عالم نجوم خيلي اوقات كارها برعكس است. مثلا همين ناسا (سازمان ملي هوافضاي ايالات متحده ) قصد دارد در 13 4 /تيرماه 1384 جولاي 2005 استوانه اي مسي به وزن 500 كيلوگرم را برسر موجودي بي آزار بكوبد كه در فضاي منظومه شمسي راه خودش را مي رود و كاري به ناسا ندارد. اما ناسا اين حرفها سرش نمي شود و با هر جرمي كه در منظومه شمسي تردد كند كار دارد. مي گوييد؟ چطور پس دنباله مطلب را بخوانيد. لابد مي دانيد كه هسته دنباله دارها از مواد سست و ناپايداري مانند آب يخزده و انبوهي از سنگريزه ها ساخته شده است. دنباله دار كوتاه دوره 1 تمپل هم كه /هر 5 سال 5دور خورشيد مي گردد احتمالا چنين ساختاري دارد. اما اين فرضيه هنوز هيچ وقت در عمل تجربه نشده است. براي همين ناسا قصد دارد در ماموريتي 19 ماهه كه از 11 دي ماه 1382 آغاز مي شود سفينه اي را به سوي اين دنباله دار اعزام كند تا ضمن عبور از كنار هسته 1 تمپل استوانه اي مسي به وزن 500 كيلوگرم را با سرعت 10 كيلومتر در ثانيه بر سطح هسته آن بكوبد و از اين برخورد، طيف و تصوير تهيه كند. همچنين دوربين هاي سفينه با دقت /1 5تفكيك متر از سطح هسته دنباله دار تصويربرداري مي كنند. سفينه براي مشاهده برخورد استوانه و تشكيل دهانه فقط 16 دقيقه فرصت دارد و خودش بايد هرچه زودتر براي پرهيز از مواجهه با خرده ريزهاي حاصل از برخورد، معركه را ترك كند. به همين سبب فقط تا فاصله 500 كيلومتري هسته دنباله دار پيش مي رود. وقتي بدانيد سفينه جيوتو در سال 1364 هنگام مواجهه با هسته دنباله دار هالي از فاصله 596 كيلومتري آن عبور كرد و بهترين تصاوير آن توان تفكيك 25 متر داشتند آن وقت به دقت دوربين هاي سفينه تازه، و پيشرفتي كه در اين سال ها حاصل شده است پي مي بريد. سفينه تازه را ژرفاكوب يا Impact Deep ناميده اند، چون استوانه مسي پيش از آن كه در اثر برخورد كاملا متلاشي و تبخير شود احتمالا تا عمق 25 متري در هسته نفوذ مي كند و دهانه اي به قطر 120 متر در آن پديد مي آورد. چنين دهانه اي مي تواند ساختماني 7 طبقه را به راحتي در خود جاي دهد. يكي از اهداف اين سفينه، آزمون نظريه اي جنجالي است كه طبق آن، هسته هر دنباله دار علاوه بر آب و سنگريزه، شمار انبوهي باكتري هاي منجمد نيز در خود دارد كه در بازي دائمي گريز و تسخير هسته ها توسط گرانش ستارگان، بذر حيات را در تمام كائنات (از جمله زمين ) پراكنده مي سازند. البته اگر قرار بود ما به جاي ناسا اين سفينه را بسازيم احتمالا نامي بهتر از گوشتكوب فضايي روي آن نمي گذاشتيم. چون طرفه اينجاست كه در طيف بسياري از دنباله دارها نشانه هايي از حضور تركيبات آلي به چشم مي خورد - يعني همان اجزاء اصلي سازنده اسيدهاي آمينه و پروتئين ها! شهابهاي ماه كوب! گويا در آسمان شب اين هفته بزن بكوب زياد داريم، چون خبر مي رسد كه هنگام اوج بارش شهابي اسدي هم كه در بامداد پنج شنبه 27 آبان گذشته رخ داد گويا دست كم سه تا از اين شهابها با سطح ماه برخورد كرده اند و اين برخوردها را كساني به چشم ديده اند. موضوع از اين قرار است كه در ساعت 8 و 16 دقيقه و 20 ثانيه آن بامداد سرد پاييزي، زماني كه هوا در ايران كاملا روشن شده بود و ديگر شهابي در ايران ديده نمي شد، در ايالات متحده (كه آن هنگام هنوز در تاريكي بود ) راصداني كه به شكار شهابها نشسته بودند، جرقه اي كوتاه در بخش تاريك ماه ديدند كه در اوج درخشش به اندازه ستاره اي از قدر 3 روشنايي داشت. مكان اين جرقه حدود 10 تا 15 درجه در شمال استواي ماه و نزديك به لبه آن بود. برايان كادنيك كه زودتر از همه اين پديده را ديد بلافاصله آن را به رئيس انجمن جهاني زمان سنجي اختفاهاي قمري اطلاع داد و ديويد دانهم هم با تصويربرداري ويدئويي از پشت يك تلسكوپ 13 سانتي متري توانست دست كم دو جرقه را در بخش تاريك ماه روي نوار ويدئويي ضبط كند. جسمي كه برخورد آن با ماه، اين جرقه ها را آفريد احتمالا يك شهابواره اسدي بود، چون اوج بارش براي زميني ها در حدود ساعت 5 اتفاق افتاد اما ماه در آن هنگام هنوز با بخش اصلي توده شهابرود اسدي به اندازه 3 ساعت راه فاصله داشت و در حدود ساعت 8 صبح به آن مي رسيد. سنگريزه هايي كه شهابرود اسدي را مي سازند بقاياي موادي هستند كه از سطح هسته دنباله دار تمپل /د - 55 تاتل جدا شده اند. به نظر مي رسد هنوز ناسا سفينه ژرفاكوب را نساخته، دنباله دارها جواب اين گستاخي را در ماه داده اند! دهانه اي برخوردي در خاك ايران در تازه ترين سفر اكتشافي به يكي از مناطق كشور، قصدم بازديد از آخرين دهانه اي بود كه چندي پيش در تصاوير راداري فضاپايه كشف كرده بودم. در بازديد كوتاه يك روزه از اين دهانه به جمع آوري نمونه هاي خاك، نمونه هاي مغناطيسي، و حفر ترانشه ( گمانه زني ) در ديواره جنوب شرقي آن پرداختم. با آن كه در ديواره اين دهانه نشانه هاي برگشتگي لايه ها و خردشدگي پي سنگ به وضوح آشكار است، اما در بررسي مقدماتي محوطه اطراف اين يكي فعلا هيچ قطعه شهابسنگي يافت نشده اما است بايد به انتظار نتيجه انجام آزمايش نيكل روي نمونه هاي مغناطيسي گردآوري شده نشست. به زودي درباره اين دهانه مقاله اي تحقيقي در يكي از نشريات خارج از كشور انتشار خواهد يافت كه اين دهانه در آن به افتخار كاشف دهانه غريب - نامگذاري 12 شده است. بازهم برخوردي ديگر اگر سطح زمين كه با پوشش ضخيمي از هوا محافظت مي شود، هنوز هم در معرض برخورد شهابواره هاست، فكر كنيد كه ماهواره ها از دست آنها چه مي كشند! لابد خبر داريد كه در طي ماموريت هاي قبلي تعمير تلسكوپ فضايي هابل صفحات خورشيدي آن را كه ديگر بازدهي چندان خوبي نداشتند، عوض كرده بودند و باتري هاي قديمي را به زمين پس آورده طبق بودند تصاويري كه به تازگي انتشار يافته اند سطح اين صفحات پر از آثار برخورد با خرده شهابواره هايي است كه دهانه هايي كوچك بر سطح شيشه اي آن پديد آورده اند. اين صفحات /3 5براي سال در مدار زمين بودند و دهانه هاي كوچك سطح آنها شباهت جالبي با دهانه هاي بزرگ چند ده كيلومتري در سطح زمين دارند. وقتي آزمايش پراكنش انرژي طيفي روي موادي كه در اين حفره هاي كوچك جا گرفته اند انجام شد معلوم شد كه بخش عمده اين مواد از آهن، نيكل، و سيليس تشكيل شده اند، يعني همان عناصر آشنايي كه تقريبا در تمام شهابسنگ ها وجود دارند. آسمان شب پر برخورد اين هفته را در حالي به پايان مي بريم كه هنوز صدها مطلب و خبر بكر و تازه مانده است كه در اين ستون كوچك هفتگي، جا براي آنها نداريم. اما قول مي دهيم كه آسمان شب هفته هاي بعد چيزي از لطافت بهار را هم در خود داشته باشد. حسين عليزاده غريب