Hamshahri corpus document

DOC ID : H-790115-47710S2

Date of Document: 2000-04-03

ويژگي هاي شخصيتي نوجوانان و عمل به باورهاي ديني چه ارتباطي با يكديگر ؟ دارند چكيده اي از پايان نامه كارشناسي ارشد با عنوان ارتباط بين ويژگيهاي شخصيتي نوجوانان و نظام ارزشي آنها با تاكيد بر ارزش مذهبي و عمل به باورهاي ديني اشاره; بيست وچهارم بهمن ماه 78 در همايش ارائه يافته هاي پژوهشي كه توسط اداره كل آموزش و پرورش شهر تهران تشكيل شده بود، محمود برجعلي چكيده اي از پژوهش و پايان نامه كارشناسي ارشد خود در رشته روان شناسي عمومي را براي فرهنگيان و پژوهشگران حاضر در سالن امام خميني (ره ) آموزش و پرورش تهران ارائه داد. آنچه در پي مي آيد نوشته اي است كه اين پژوهشگر به درخواست روزنامه همشهري، از محتواي سخنراني خود در اين همايش تهيه و در اختيارمان قرار داده است. سرآغاز; دوره نوجواني كه از حدود دوازده سالگي آغاز مي شود و در حدود هيجده يا نوزده سالگي به پايان مي رسد، دوره اي است كه به لحاظ شناختي، عاطفي، هيجاني، اجتماعي و جسماني حائز اهميت بسيار نوجوان است در اين دوره به رشد و تحول سريعي از لحاظ اين عوامل مي رسد. تفكر انتزاعي در او شكل مي گيرد وگسترش مي يابد و اين تحول به او، اين امكان را مي دهد كه به شكل فراگيري به مسائل مختلف بينديشد و نتيجه گيري كند، انواع هيجانها از قبيل ترس، خشم، ياس و محبت در او بوجودمي آيد، سئوالهاي متعددي از قبيل چيستي و هويت خود واينكه چه راهي را در زندگي در پيش رو دارد و به كجا مي خواهد برود، مورد پرسش او قرار مي گيرد و دركنار مسائلي چون تحول عاطفي نوجوان و نيز مطرح شدن هويت او، ارتباط اجتماعي نيز به عنوان مساله اي كه نياز به تجديد نظر دارد، وارد ميدان مي شود و درنهايت تغييرات جسماني وجنبي كه فرد تجربه مي كند، مجموعا باعث مي شود ما دوره نوجواني را دوره حساس و بي نظيري بدانيم. نوجواني، زماني، با شروع و طول متغير، دوره بين كودكي و بزرگسالي است، اين دوره با سرعت گرفتن رشد استخوان بندي و آغاز رشد فيزيكي جنسي آغاز مي شود، شروع روان شناختي با تسريع رشدشناختي و تحكيم شكل شخصيت خود را نشان مي دهد، از نظر اجتماعي نيز نوجواني دوره آماده سازي مجدانه براي نقش آتي به عنوان يك بزرگسال جوان است. نوجواني معمولا به سه دوره تقسيم مي شود الف ) اوايل ( 16 12 تا سالگي ); ب ) اواسط ( 17 16 تا سالگي; ج ) اواخر ( 20 17 تا سالگي. ) رشد و نمو در طول طيف، كه از فردي به فردي ديگر متفاوت است، روي مي دهد. تفكيك بين بلوغ كه يك فرايند تغيير فيزيكي مشخص با رشد خصوصيات جنسي ثانوي است و نوجواني كه يك فرايند تغيير روان شناختي است، اهميت دارد. در مطلوبترين شرايط، دو فرايند هم زمان روي مي دهند. نوجواني دوره گذرا، از كودكي به بزرگسالي است، نوجوان با عبور از كودكي و ورود به دوره نوجواني و سپس جواني و بزرگسالي، چيزهايي را فرو مي گذارد، به چيزهاي جديدتر مي رسد و تغييراتي را تجربه مي كند. عرصه هاي مختلف اين تحولات و تغييرات را مي توان در ابعاد زير به وضوح ديد: - 1 تغييرات بدني و فيزيولوژيك - 2 تغييرات عاطفي هيجاني - 3 تغييرات شناختي عقلاني - 4 تغييرات اخلاقي و ارزشي - 5 تغييرات شخصيتي و رفتاري - 6 تغييرات ديدگاهي و مذهبي زيرنظر گرفتن اين تحولات و برخورد مناسب با اين دگرگوني ها، زمينه رشد سالم نوجوانان را فراهم مي كند و بي توجهي به آنها موجب شكل گيري بحران هاي مختلف نوجواني و ناهنجاري هاي متعدد فردي و اجتماعي مي شود. براين اساس، با توجه به اين كه دوره نوجواني با تنش ها، بحران ها، سئوالها، ترديدها و دگرگوني هاي عمده در زمينه تغييرات بدني - عاطفي، هيجاني - شناختي، عقلاني - اخلاقي، ارزشي - شخصيتي و رفتاري - ديدگاهي - مذهبي همراه است و از طرفي ماهيت تفكر و شناخت وي ظرفيت جديدي پيدا مي كند، بايد با استدلال و منطق و سعه صدر به انبوه سئوالات و تغييراتي كه بعضا منشا ذاتي و فطري دارد و به ترديدها و پرسش ها و ارزشهاي مورد نظر او پاسخ داد. نوجوان امروز، ديگر به شكل سنتي و قالبي پذيراي بي چون وچراي بايدها و نبايدهاي والدين، اولياي مدرسه، معلمان و متوليان جامعه نوجوان نيست امروز خواهان اين است كه بداند آيا ارزشها و رفتارهايي كه والدين او را به كسب آنها هدايت و امر مي كنند، پايه استدلالي و منطقي دارد يا؟ نه او مي خواهد بداند آيا كسب خلق و خو و ارزشهاي جديد با تغييرات و ارزشهاي دروني او همساز و منطبق است يا؟ خير لذا بر مسئولان و والدين گرامي، همچنين متوليان نظام تعليم و تربيت جامعه اسلامي است كه سعي كنند پايه هاي آموزش وپرورش خود را بر جوابگويي به تغييرات 6 گانه اي كه به آنها اشاره شد; متمركز نمايند كه يقينا بازدهي مناسبي خواهد داشت. بر همين اساس و با همين توجه، محقق پژوهشي را در دستور كار خود قرار داد تا بتواند حداقل به بخشي از سئوالات و چراهاي رفتار نوجوانان مخصوصا در سه بعد تغييرات اساسي كه عبارتند از: تغييرات اخلاقي - ارزشي، تغييرات شخصيتي - رفتاري و تغييرات ديدگاهي - مذهبي، جواب منطقي و تجربي بدهد. چگونگي اجراي پژوهش با توجه به مقدمه ذكر شده و توضيح اين نكته كه در صورتي كه ما نتوانيم به سئوالات و پرسشهاي نوجوانانمان پاسخ مناسب ارائه كنيم، شاهد بروز ناهنجاري هاي رفتاري و روحي و بحران هاي مختلف در دوران بعدي زندگي نوجوانان خواهيم بود. لذا محقق در تحقيق خود با طرح 4 فرضيه اصلي پژوهش را شروع كرد: - 1 ارزشهاي نوجوانان به خصوص ارزش مذهبي با ويژگي هاي شخصيتي آنان ارتباط دارد. - 2 تقيد داشتن نوجوانان در انجام رفتارهاي مذهبي با ويژگي هاي شخصيتي آنان ارتباط دارد. - 3 بين ارزشهاي نوجوانان و تقيد داشتن به انجام رفتارهاي مذهبي رابطه وجود دارد. - 4 بين دو جنس دختر و پسر در نوع ارزشها ويژگي هاي شخصيتي و ميزان عمل به باورهاي ديني تفاوت وجود دارد. توسط محقق براي بررسي ارتباط بين ويژگي هاي شخصيتي نوجوانان و نظام ارزشي آنها و آزمون چهار فرضيه تحقيقي ادعا شده، از جامعه آماري پژوهشي كه عبارت بود از دانش آموزان منطقه 19 آموزش وپرورش استان تهران به عنوان جنوبي ترين منطقه آموزش و پرورش، نمونه اي به حجم 221 نفر دانش آموز دختر و پسر مشغول به تحصيل در سال دوم و سوم دبيرستان به صورت تصادفي خوشه اي انتخاب شدند وتوسط سه ابزار ارزيابي تحقيق كه عبارتند از: ) 1 آزمون ارزشهاي آلپورت ورنون *وليندزي ) 2 آزمون چهارده عامل شخصيتي *كتل (فرم جديد ) ) 3 آزمون معبد (مقياس عمل به باورهاي ديني ) مورد آزمون قرار گرفتند. بعد از اجراي تحقيق كه مدت 4 روز طول كشيد محقق به 6 دبيرستان دخترانه و 5 دبيرستان پسرانه مراجعه كرد و در مدت 4 روز موفق شد اطلاعات اوليه را جمع آوري كند. بعد از جمع آوري اطلاعات، براي تجزيه و تحليل دقيقتر داده هاي خام، از روش برنامه كامپيوتري Spss استفاده شد. از آنجايي كه محقق در بيان سه فرضيه پژوهشي اول به وجود داشتن رابطه، بين متغيرهاي مورد مطالعه تاكيد كرده بود، براي انجام محاسبات آماري اين قسمت از كار از شيوه هاي آمار توصيفي ( فراواني و ضريب همبستگي پيرسون ) و براي تبيين و تشريح فرضيه چهارم پژوهش و تحقيق از شيوه هاي آمار استنباطي (آزمون كي مستقل ) براي معنادار بودن تفاوت بين نمرات آزمودني ها در خرده آزمون هاي سه تست به كار برده شده، استفاده كرد. نتيجه گيري در نهايت بعد از تجزيه و تحليل و توصيف داده هاي بدست آمده پژوهشي، نتايج زير بدست آمد: - 1 بين ارزشهاي نظري اقتصادي هنري اجتماعي سياسي و مذهبي نوجوانان با ويژگي هاي شخصيتي آنان به ترتيب، ويژگي شخصيتي پايداري هيجاني، همنوايي، خودكفا بودن، خودنظم دهي، سرزندگي، انعطاف پذيري ذهني و باهوش بودن، همبستگي مثبت و معناداري وجود دارد. مخصوصا داشتن ارزش مذهبي با ويژگي شخصيتي باهوش بودن و همنوا بودن داراي رابطه است. بنابراين فرضيه اول پژوهش تاييد مي شود. ) 2 بين عمل به باورهاي ديني (رفتار مذهبي ) با ويژگي هاي شخصيتي پايداري هيجاني، همنوايي وخودنظم دهي، همبستگي مثبت و معناداري وجود دارد. بنابراين فرضيه دوم پژوهش نيز تاييد مي شود. ) 3 ارزشهاي نظري اجتماعي و مذهبي نوجوانان با عمل به باورهاي ديني (رفتار مذهبي ) رابطه و همبستگي دارند، بنابراين فرضيه سوم پژوهش نيز تاييد مي شود. ) 4 بين نمرات دانش آموزان دختر و پسر در خرده آزمونهاي زير به ترتيب اختلاف معناداري وجود دارد: الف - ارزش اقتصادي، ارزش سياسي، در بين گروه نمونه پسران نسبت به گروه نمونه دختران از اعتبار و اهميت بيشتري برخوردار است. ب - ارزش اجتماعي، ارزش مذهبي، در بين گروه نمونه دختران نسبت به گروه نمونه پسران از اعتبار و اهميت بيشتري برخوردار است. ج - ويژگي هاي شخصيتي گرمي - سردي، باهوشي - كم هوشي، فكر حساس - زمخت، ايمن - ناايمن، خود نظم ده - متعارض در خود، در بين گروه نمونه دختران نسبت به گروه نمونه پسران، از اعتبار و اهميت بيشتري برخوردار است. د - ويژگي شخصيتي سلطه - اطاعت در بين گروه نمونه پسران نسبت به گروه نمونه دختران از اعتبار واهميت بيشتري برخوردار است. بنابراين، فرضيه چهارم پژوهش نيز تاييد شد. كاربرد در نهايت با توجه به تاييد فرضيه هاي ادعا شده و اين كه بين ويژگي هاي شخصيتي و نظام ارزشي نوجوانان رابطه و هماهنگي وجود دارد و اين كه افراد هر چقدر بيشتر به ارزشهاي ثابت و مذهبي معتقدتر باشند و همين طور تقيد بيشتري به انجام رفتارهاي مذهبي داشته باشند، از ويژگي هاي شخصيتي مثبتي نيز برخوردار خواهند بود، بنابراين وظيفه همه والدين، مربيان مدارس و متوليان نظام آموزش و پرورش است كه اولا مطابق با روحيات وتغييرات روحي - رواني و رفتاري كه در سنين نوجواني براي نوجوان بوجود مي آيد، با او برخورد و رفتار كنند ودوما اين كه مي توان با سعه صدر و با روي گشاده به شكل منطقي و نظام مند به سئوالات و چراهاي رفتاري و بحرانهايي كه نوجوان را در برمي گيرد پاسخ داد، يقينا مكتب پرگهر اسلام براي تمامي جنبه هاي زندگي افراد داراي دستور و رهنمود. منتهي بر عهده علما، استادان و دانشجويان عزيز است كه به تبيين اين موارد بپردازند تا بتوانيم در دوران پرتنش فرهنگي حاضر، مسير سالم و نجات بخش نوجوان را به او نشان بدهيم و بالاخره اين كه، به نوجوانان تفهيم كنيم كه هر چقدر انسان بتواند از تعاليم رهايي بخش و انسان ساز اسلام كه داراي دو منبع قوي قرآن و احاديث و سنت معصومين (ع ) است، استفاده كند، يقينا گام موءثري در تضمين و سلامتي و بهداشت رواني - جسماني خود برداشته است. آزمون * ارزشهاي آلپورت و همكاران 6 ارزش: نظري - سياسي - اقتصادي - هنري - اجتماعي و مذهبي را مي سنجد. آزمون * شخصيتي كتل ( عامل 14 شخصيتي در نوجوانان را مي سنجد. )