Hamshahri corpus document

DOC ID : H-781226-47673S6

Date of Document: 2000-03-16

ايلام، سرزمين خورشيد گليم گل برجسته مهمترين و اصيل ترين صنعت دستي استان ايلام است واژه ايلام يادمان تمدني باستاني با مردماني فرهنگ ساز، ديرپا و استوار در گذر تاريخ اين سرزمين است. پژوهنده اي نام ايلام را دگرگون شده ايران يا هيران مي داند. سرزمين هاي اين استان در پناه و آغوش كوهساران سر برافراشته و ستيغ هايي كه همواره از فراز آنها خورشيد مي درخشد و طلوع مي كند، آرام گرفته است و به همين سبب آنرا سرزمين طلوع خورشيد بر ميان رودان ناميده اند. كوهها، بيشه ها، دشت ها، ماهورها و دره هاي ژرف، يادآور جوشش، خروش و ستيز طبيعت در اين سامان بوده است به طوري كه ايلام را مي توان باروي نجد ايران ناميد. وايلام خوه ش هاتي كه، در نگاهش نيك مي داني مهرباني ومهمان نوازي را، به مرزهايش، به دلاوري مردان و زنانش، فرشهاي خوش آمد بر ديوانخوان منازل، در نگاه شهرهاي در بستر تاريخ باستان، از ديدگاه تفريح و تنوع در بهار ايلام و بوي خوش عطر و ريحان در هر نگاه پيكر كهن و باستاني شهرهايش، جاي پاي تاريخ را نظاره كن. به كوهستان بنگر و صداي چهچهه بلبلان و نغمه مرغان خوش آواز را. در دامن طبيعت بكرش هواي بهاري را استنشاق كن و زنبيل هاي توري را از آويشن و جوير و هزوه پر كن و خاطرات هميشه به ياد ماندني را همراهت ببر. استان ايلام داراي هفت شهرستان به نامهاي مهران، دهلران، دره شهر، آبدانان، شيروان چرداول، ايوان و ايلام است. و به خاطر زيباييهاي طبيعي فراوان آن را عروس زاگرس ناميده اند و فصل هاي سال در آن چنان به هم آميخته اند كه نقاط گرمسيري و سردسيري و معتدلش در آغوش هم آرميده اند. از جمله مناطق ديدني و تفريحي اين استان مي توان به تفريحگاههاي جنگلي ششدا، تجريان، دالاهو، حاجي بختيار و آبزا، تنگ ارغوان، مله پنجا و دره ميش خاص، غار خفاش، آبگرم و چشمه قير دهلران، غار زينگان، صالح آباد، تنگ بهران چوبين دره شهر، درياچه دوگانه سياه گاو و كوه اناران و كبير كوه آبدانان، تنگ قير و رود سيمره، شيروان چرداول، گردشگاه جنگلي سراب و گردشگاه ييلاقي خوران ايوان اشاره كرد. ايلام به دليل وجود آثار باستاني فراوان نظير قلعه والي ايلام، قلعه والي كنجانچم، مهران، كاخ فلاحتي ايلام، سنگ نوشته، تخت خان صالح آباد، چهار تاقي دوران ساساني كوه پيشين ملكشاهي، شهر تاريخي سيمره يا دره شهر كنوني، پشت قلعه آبدانان، قلعه تاريخي سام در شيروان چرداول و تاق شيرين و فرهاد در ايوان، از ديرباز داراي اهميت تاريخي و باستاني بوده است. اين استان همچنين از وجود امامزاده ها و بقاع متبركه اي نظير امامزاده علي صالح ( ع ) سيد، حسن بن موسي بن جعفر (ع )، سيد اكبر ( س ) امامزاده، عباس، ابراهيم قتال ( ع ) سيد، محمد عابد، سيد ناصرالدين، سيد فخرالدين، سيد ابراهيم، جابر انصاري، سيد صلاح الدين محمد، سيد عبدالله و حاجي حاضر، برخوردار است. صنايع دستي استان ايلام زندگي عشيره اي و سنتي در استان ايلام باعث رشد و رونق صنايع دستي مرتبط با آن شده است. گليم بافي، نمد مالي، جاجيم بافي، سياه چادر، چيت (چيغ ) بافي و گيوه دوزي از ديرباز در استان ايلام مرسوم بوده است. از مهمترين صنايع دستي استان كه به دست زنان و دختران هنرمند ايلامي بافته مي شود، فرش كرك و ابريشم و گليم گل برجسته است كه نقش و نگارهاي آن از طبيعت و تاريخ و فرهنگ اين منطقه الهام گرفته است. مهمترين و اصيل ترين صنعت دستي بومي استان ايلام گليم گل برجسته است. اين نوع گليم تلفيقي از گليم ساده و گره قالي در متن آن است. در اين نوع گليم زمينه بافت گليم (صوفي بافي ) و نقوش آن گره كامل قالي است كه طبيعتا بعد از بافت نقوش آن برجسته تر از زمينه است. توليد ماهانه 200 متر گليم در بخش تعاوني و 200 متر در بخش دولتي ظرفيت حال حاضر توليد گليم گل برجسته است. البته نوع مشابهي از اين گليم در استانهاي كهكيلويه و بويراحمد، همدان و خراسان نيز توليد مي شود ولي كيفيت و تنوع بافت آن در استان ايلام از مزيتهاي مهم اين صنعت دستي است كه آن را منحصر به استان ايلام مي كند. فرش استان ايلام نيز عمدتا در ابعاد زرع و نيم و دو زرعي و با طرح و رنگ فرش قم بافته مي شود. با در نظر گرفتن حدود 7000 بافنده فرش اگر كليه عوامل توليد آماده باشد بافت ده هزار متر فرش ريزبافت متصور خواهد بود. طبق اظهار صادركنندگان فرش ابريشم، پيله ابريشم و گل ابريشم و كرك ايلام كه با رج هاي بالا و در طرحهاي زيبا تهيه مي شود در خارج از كشور از بهترين نوع فرشهاي ايراني از لحاظ كيفيت است. فرشهاي محلي نيز داراي نقشها و طرحهايي هستند كه از لحاظ فرهنگي مي تواند مورد توجه قرار گيرد و در گليم هاي عادي نيز از نقوش و طرحهاي حيوانات و مناظر طبيعي و تصاوير هندسي استفاده مي شود. از جمله صنايع دستي عشايري استان ايلام مي توان اين موارد را ذكر كرد: چيت، طوق، دوار، هگوه، تيوجه، تك له، گوچان، دوك، كلاش (گيوه ) و لباسهاي مخصوص مردان و زنان عشايري. صنايع دستي روستايي نيز مانند: گليم، نمدمايان، چالگ و ميركت، خوانگ، ساج، هزارپشه، ويژن، سرن ماشن، كرك و فرجي از اشتهار خاص برخوردارند. سوغات مشهور استان ايلام بهترين و سنتي ترين سوغات اين استان روغن دان حيواني است. تهيه اين فرآورده لبني هم اكنون نيز به شيوه سنتي رايج است. در فصل بهاران از شير مخصوص گوسفند نوع عالي و مرغوب آن حاصل مي شود. پس از اينكه شير به ماست تبديل شد، آنرا در مشكهاي ويژه مي ريزند و به كمك سه پايه اي به نام مالار با فعاليت زنان و دختران ماست را به هم مي زنند و مقداري به آن آب مي افزايند كه از آن كره و دوغ حاصل مي شود. در طول هفته گله داران كره به، دست آمده را جمع مي كنند و روز پنجشنبه با شيوه اي خاص كره را به روغن تبديل مي كنند. به جهت تعليف دامها در مراتع و استفاده از گياهان مختلف و متنوع، هر چند روغن دان يا حيواني ايلام تجزيه نشده ولي داراي بو و عطر خاصي است كه آن را از محصولات مشابه به دست آمده در ساير استانهاي كشور متمايز مي كند. اين روغن معمولا به خارج از استان صادر مي شود و ميزان مصرفي خانوار از آن در ظرفهاي مشك مانند كه از پوست گوسفند ياگوساله تهيه شده به نام هيزك يا هيزه نگهداري مي شود. يكي ديگر از فرآورده هاي لبني ممتاز اين استان تهيه تركيبي پنير و شير است كه به آن توف مي گويند و از آن به عنوان سوغات هم استفاده مي شود. طايفه علي شروان و بدره اي در تهيه اين فرآورده ممتازتراند. اين فرآورده را با رازيانه و دارچين و زردچوبه و شير و پنير تهيه و در داخل پوستهاي ويژه نگهداري مي كنند. از ديگر سوغاتي هاي مشهور استان ايلام عسل كوهي است. در اين استان عسل به دو شيوه طبيعي و پرورشي تهيه مي شود كه نحوه پرورش زنبور كندويي مانند فعاليتي است كه در سراسر كشور انجام مي شود منتهي عسل به دست آمده داراي درصد آب كمتري است چون كندوهاي زنبور عسل در فصل بهار و تابستان در نقاط كوهستاني گذاشته مي شود و شيره گياهان مختلف كوهي، موجب امتياز اين عسل است. نوع ديگر تهيه عسل، به شيوه طبيعي است يعني زنبورهاي عسل در داخل كنده هاي درختان جنگلي يا روي صخره هاي كوهستان خود نوعي كندوي وحشي فراهم مي كنند كه از آن عسل ناب و مطلوب به دست مي آيد و انسان در تهيه آن نقشي ندارد. به دست آوردن اين عسل داراي فعاليتهاي خاصي است كه با استفاده از نشانه ها اول محل آن پيدا شده و سپس به علت وجود اين عسل در صخره ها و محلهاي دشوار گذر توسط افرادي به نام عسل بر كه با كوهنوردي و صخره نوردي آشنا هستند، به دست مي آيد. از ديگر سوغاتهاي استان ايلام مي توان به سقز محلي (صمغ درخت بنه يا ناوشك ) شيريني، بژي بر ساق، كله كنجي و كشك ترخينه كنجد گرد و ميشخاص اشاره كرد. بهمن رحمتي خبرنگار همشهري در ايلام