Hamshahri corpus document

DOC ID : H-781219-47602S2

Date of Document: 2000-03-09

ابزارهاي زمان سنجي در گذر زمان خواندن ساعت يكي از نخستين كارهايي است كه در چارچوب سواد به كودكان برخي مي آموزند بچه ها حتي پيش از ورود به دبستان، اين كار را ياد مي گيرند. انواع ساعتها هر روز در دسترس ما قرار ساعتهاي دارد مچي، شماطه دار، كامپيوتري، ساعتهاي آويخته بر فراز برجها و غيره، تنها چند نوع از ساعت است. نياز به دانستن زمان قدمتي به اندازه عمر بشر دارد. به نظر مي رسد خطوط موجود روي استخوانها و چوبهايي كه در اروپا كشف شده و قدمت آنها به حدود بيست هزار سال پيش مي رسد، حاكي از نخستين تلاشهاي بشر براي نمايش روزهايي باشد كه در ماهها سپري مي شود. حدود 5000 سال پيش بود كه سومريهاي بين النهرين تقويمي ابداع كردند كه سال را به دوازده ماه سي روزه تقسيم كرده بود. هر روز دوازده قسمت برابر با دو ساعت امروزي و هر قسمت 30 بخش ديگر داشت كه معادل چهار دقيقه امروزي بود. اين تقويم و تقسيمات جانبي آن را حدود هزار سال بعد بابليها بهتر كردند. نخستين ابزار زمان نما ساعت خورشيدي بود كه حدود 1500 سال پيش از ميلاد مسيح در مصر به كار گرفته شد. ساعت آبي حدود 325 سال پيش از ميلاد در يونان ابداع شد. ساعت آبي احتمالا نخستين ابزار زمان سنجي بود كه به مشاهده اجرام آسماني بستگي نداشت و در عوض حركت آن براساس خروج آب از ظرفي بود كه علايم مشخصه اي در اطراف آن ثبت شده بود. از ساعت آبي بيشتر در خاورميانه استفاده مي شد. با اين حال، تا اوايل قرن پيشين ميلادي نيز در شمال آفريقا به كار مي رفت. با وجودي كه ابزارهاي زمان سنجي تدريجا بسيار پيشرفته شدند، فن آوري بنيادي آن به مدت حدود دو هزاره دست نخورده ماند و از ساعتهاي مكانيكي تا حدود سال 1300 ميلادي خبري در نبود اين زمان بود كه ساعتهاي عمومي بزرگي در برجهاي كليسا در چندين شهر ايتاليا نصب شد تا نياز متدينان به دانستن زمان براي انجام دعاها برطرف شود. در اواسط قرن هفدهم ساعتهاي آونگ دار ابداع شد كه جايگزين ساعتهاي مكانيكي نمونه هاي شد اوليه اين ساعتها با ضريب خطاي كمتر از يك دقيقه در روز زمان را محاسبه مي كردند و دستيابي به اين دقت براي نخستين بار صورت مي گرفت. ساعتهاي فنردار در اواخر قرن پانزدهم ابداع شد و به دنبال اين تحول بود كه نخستين ساعتهاي قابل حمل به معناي امروزي ساخته شد. اين ساعتها شامل فنري پيچيده، دنده، چرخ تعادل و غيره بودند. اما عقربه دقيقه شمار نداشتند و ضريب خطاي آنها 15 دقيقه در روز بود. بهبودهايي كه در ساعتهاي آونگ دار به عمل آمد، سبب شد كه تا پايان قرن نوزدهم دانشمندان توانستند دقت زمان سنجي را به يك صدم ثانيه برسانند. ساعتهاي كوارتز كه مبتني بر ويژگيهاي پيزوالكتريك بلور كوارتز است، معيارهاي جديدي براي دقت و قابليت حمل در اختيار بشر قرار داد، اما كشف نوع جديدي آونگ بود كه تقسيم بندي دقيق زمان را ميسر ساخت. اين آونگ چيزي نبود جز پرتوزايي الكترومغناطيسي اتم. دانشمندان از مدتها پيش مي دانستند كه اتمها و ملكولها ارتعاشاتي دارند و با بسامدهاي خاصي كه فارغ از زمان و مكان است، پرتو جذب و ساطع مي كنند. بنابراين اتم هيدروژن يا سزيم در كهكشاني ديگر دقيقا به شكلي مرتعش مي شود كه در همين جا مي شود. در سال 1949 نوعي ابتدايي از ساعت اتمي ساخته شد كه براساس ارتعاش ملكول آمونياك كار مي كرد. در سال 1967 واحد زمان بين المللي جديدي ابداع شد كه مبناي كار آن بسامد طبيعي اتم سزيم بود. ثانيه به طور دقيق به صورت 631 770 و و 192 و 9 نوسان بسامد ارتعاش اين اتم تعريف شد، درصورتي كه قبلا ثانيه براساس حركات زمين تعريف شده بود. اكنون معيارهاي ساخت سزيم اين امكان را فراهم آورده است كه زمان با ضريب خطاي يك ميليونيم ثانيه در سال سنجيده شود. ساعتهاي كوارتز امروزي كلا تا حدود يك دهم ثانيه در سال، دقت دارند. منبع: خبرگزاري فرانسه