Hamshahri corpus document

DOC ID : H-781216-47572S7

Date of Document: 2000-03-06

آبشارهاي شوشتر; هديه شاپور اول ساساني به ايرانگردان آبشارها يكي از نقاط ديدني و زيباي استان خوزستان وكشورند كه همه ساله پذيراي عده زيادي از هموطنان ما هستند. در حال حاضر آبشارها نماد شوشترند و مردم اين شهر علاقه وافري به آنها دارند. بنابراين مرمت و نگهداري از آنها وظيفه اي ملي در حفظ و نگهداري از آثار كهن اين سرزمين است. رود كارون پرآبترين رودخانه ايران پس از سرازير شدن از كوههاي زاگرس در شمال شوشتر در منطقه گتوند حركت آرام خود را به سمت شوشتر ادامه مي دهد. گويي بدينگونه، پس از عبور از راههاي پرپيچ وخم كوهستاني خستگي راه را از تن به در مي كند. اين رودخانه با رسيدن به بند ميزان در شمال شرقي شوشتر به دو قسمت شطيط كه از شمال به سمت غرب شهر و گرگر كه از قسمت شمال به طرف شرق شوشتر جاري هستند تقسيم شده است. آب رودخانه گرگر در حدود 400 متري به آبشارها مي رسد و پس از عبور از سه تونل اصلي كه در زبان محلي به سه كوره دهانه شهر و دهانه بليتي مشهورند در سمت ديگر آبشارهاي زيباي شوشتر را بوجود مي آورند. بناي اصلي مجموعه آبشارها را مورخان به شاپور اول ساساني نسبت مي دهند ولي اين آثار در زمانهاي مختلف از جمله در سال هجري 1233 قمري در زمان محمدعلي ميرزا دولتشاه پسرفتحعلي شاه قاجار تعمير و مرمت اساسي شده اند. عمليات لايروبي دو تونل اصلي در سالهاي گذشته با انحراف آب صورت گرفته است ولي انحراف آب از مسير تونل سه كوره در نوع خود بي نظير است و كسي به خاطر ندارد كه تاكنون اين تونل لايروبي شده باشد. پرسشهايي كه از مسن ترين افراد محل صورت گرفته گواه اين مدعاست. مدخل تونل سه كوره از سه آبراهه تشكيل مي شود كه با ورود به داخل، هر سه به يكديگر متصل مي شوند. يك رديف از سنگ به روي ديواره هاي دو متري اين آبراهه ها كه با خشك شدن آب از بيرون قابل مشاهده است به وسيله ساروج كه نوعي ملاط بسيار محكم است نصب شده است. اين ستونها در تمام ماههاي سال در زير آب قرار دارند. اين تونل با حالتي مارپيچي 139 متر طول دارد. دهانه تونل تا حدود 20 تا 30 متري باريك است عرض آن در حدود 2 /2 5تا متر و ارتفاع آن در حدود 2 متر است. در سر يك پيچ دو تونل كوچكتر از آن منشعب مي شوند و سپس بر عرض و ارتفاع آن افزوده مي شود. جنس زمين در منطقه آبشارها و بيشتر مكانهاي شهر از لايه هاي فشرده و يكپارچه تشكيل شده است كه در اصطلاح محلي به آن ( كمر ) گفته مي شود. به نظر مي رسد جنس اين لايه ها از ماسه فشرده باشد. اين تونل ها با دست و با كلنگ در دل اين صخره هاي يكپارچه حفر شده و آثار كلنگ سنگ تراشان از لابه لاي قرون متمادي بر سينه تونل ها هنوز به خوبي قابل مشاهده است. اين آثار در يك لحظه انسان را به دل قرون و اعصار مي برند. چه انسانهايي پس از اين ضربات زاده شده، زندگي كرده، آرزوهاي دور و دراز داشته و سپس مرده اند. با مشاهده اين نقش هاي تلاش، گذر صدها سال در ذهن انسان به يك لحظه مي ماند. لحظه اي آكنده از بيم ها، اميدها، آرزوها و ساختن ها... اين تونل ها به صورت مداوم سال هاي متمادي وظيفه انتقال آب را به انجام رسانده اند. آشنايي طراحان اين اثر با هنر معماري و شيوه هايي كه در انتقال آب به كار برده اند شگفت انگيز است. زيرا اين تونل ها در جاهايي كه لازم بوده در زير زمين به يكديگر متصل شده و در برخي از جاها از هم جدا شده و پس از خروج از سمت ديگر با حفر تونل هاي باريكتر و فرعي تر بر شدت و سرعت آب افزوده اند. اين شيوه هدايت آب علاوه بر زيبايي آبشارها خصوصا در ايام پرآبي رودخانه جريان، آب را سريعتر مي كند و از آن براي به حركت درآوردن سنگ آسيابهاي آبي استفاده مي شود. در مدخل خروجي يكي از تونل ها (دهانه شهر ) در سالهاي گذشته توربين برق نصب شده بود. به نحوي كه حدودا تا 35 سال قبل برق شهر با آن تامين مي شد. آثار اين توربين هنوز قابل مشاهده است و به گفته يكي از افراد مسن محل آسيابهايي كه در گذشته از تونل سه كوره استفاده مي كرده اند 23 حلقه دهانه شهر 4 حلقه به اضافه توربين برق و از دهانه بليتي 6 حلقه بوده است. عمليات لايروبي تونل ها و خصوصا تونل سه كوره كه از نظر سطح پايين تر از تونل هاي ديگر قرار دارد طرحي عظيم محسوب شود كه شهرداري شوشتر به عنوان مجري عهده دار انجام آن شده است. كارفرماي طرح سازمان آب و برق خوزستان است و مجتمع كشت و صنعت كارون از نظر ماشين آلات به اجراي طرح ياري رسانده است. اين طرح در نيمه دوم آبانماه و اوايل آذر ماه سال جاري با هدف لايروبي تونل هاي آبشارها و افزايش دبي آب رودخانه گرگر صورت گرفته است واز آن نظر حائز اهميت است كه مسدود ساختن تونل سه كوره به دليل سطح پائين آن در محل امكان پذير نبود. بنابر اين با انديشه اي ديگر ابتدا دهانه هاي بند ميزان در چندصدمتري محل به سمت رودخانه گرگر به وسيله كيسه هاي شن و ورقه هاي فلزي بزرگ مسدود شد، سپس با احداث سدهاي خاكي بالاتر از تونل ها اقدام به انحراف آب به سمت دهانه بليتي اين كرده اند مقاله پيشنهاد مي كند، جاذبه هاي ياد شده مورد توجه قرار گيرند و با احداث مجموعه هاي اقامتي و پذيرايي، امكان استفاده از آنها را براي همه مردم كشور خاصه در روزهاي نوروز فراهم آوريم. عليرضا كياني پور