Hamshahri corpus document

DOC ID : H-781209-47495S1

Date of Document: 2000-02-28

سنگ نگاره هاي ارنان; آيينه ضمير پنهان انسان كوه ارنان در فاصله يكصد كيلومتري جنوب شرقي شهر يزد ودرحوضه دشت گسترده بهادران يزد به صورت كوهي منفرد سربرافراشته است. ارتفاع اين كوه 840 متر محيط آن درحدود 25 كيلومتر و سنگهاي كوه از جنس سنگهاي رسوبي آهكي دوره نئوژن از دوران سوم زمين شناسي است. در دامنه ضلع شرقي - غربي كوهپايه ارنان تعدادي چشمه و رشته قناتهايي كم عمق و كم آب وجود دارد كه موجب پيدايش تعدادي مزارع و روستاهاي قديمي در پيرامون اين كوه شده است. مزرعه قدمگاه علي، كه خود زيارتگاهي است قديمي و داراي جاذبه فرهنگي، گردشگري، نزديكترين فاصله را با گردشگاه هاي اصلي كوه ارنان دارد و اين مكان مي تواند به عنوان پايگاه استقرار گردشگران براي بازديد از سنگ نگاره هاي كوه ارنان وهمچنين تفرج و لذت بردن از طبيعت زيبا و بكر اين منطقه كوهستاني كوير يزد مورد استفاده قرار گيرد. سنگ نگاره هاي موجود اين منطقه در سال 1374 در راستاي انجام برنامه هاي مصوب بررسي باستان شناسي كشور از سوي مديريت ميراث فرهنگي استان يزد توسط هياتي به سرپرستي نگارنده مورد شناسايي و بررسي باستان شناسانه واقع شده است. در اين بررسي موقعيت محل قرار گرفتن هر كدام از سنگ نگاره ها در منطقه كه بيشتر در ضلع شرقي -غربي كوهپايه و در پيرامون اين كوه منفرد، در بعد مسافتي حدودا 4 كيلومتر مجموعا 27 قطعه سنگ به ابعاد مختلف است كه موقعيت آنها به روي نقشه توپوگرافي منطقه مشخص شده تا امكان دسترسي به منظور بازديد ومطالعات بيشتر و همچنين اجراي برنامه هاي حفاظتي از آنها آسان وميسر باشد. تفسير نقش و نگارهاي روي سنگ در كوه ارنان يزد: مي دانيم كه تامين غذا يك نياز اساسي و روزمره براي همه موجودات است و اين نياز، همواره انسان، موجود برتر روي اين كره خاكي را كه قادر به تفكر و برنامه ريزي براي رسيدن به هدفهايش است را بر آن داشته تا از تواناييهاي خود، اعم از عقل و هوش، نيروي بدني وبويژه قدرت خارق العاده انعطاف پذيري انگشتان دستانش (قدرت ابداع، اختراع و خلق هنر و.. ) براي رفع اين نياز به كار گيرد. با ملاحظه و بررسي دقيق سنگ نگاره هاي كوه ارنان چنين استنباط مي شود كه همگي اين نقش و نگاره ها با وسيله و ابزاري فلزي احتمالا آهني و فولادي با عمق حدودا يك تا سه ميلي متر و با ضربه زدن بر روي سنگهاي اين كوه كه از جنس آهكي و زياد سخت نمي باشد حك شده است. البته اين نقوش در بعضي از سنگها بسيار واضح و مشخص است و در برخي ديگر در اثر گذشت زمان به علت فرسايش باد و تخريب حاصل از برف و باران اكنون به صورت كم رنگ و يك خراش سطحي مشاهده مي شود و از اين رو براي يافتن و كشف اين سنگ نگاره ها در سطح منطقه مي بايد دقت زيادي به عمل آورد. به طوري كه در عكسهاي سنگ نگاره هاي موجود مشاهده مي شود، نقوش موجود شامل انواع مختلف بز كوهي شاخ بلند (كل )، انسان سوار بر مركب (حيوانات اهلي مانند اسب، اشتر و الاغ ) انسان، سوار بر حيوان و تير و كمان به دست، انسان برهنه (مرد برهنه نيزه به دست ) مرد برهنه گرز به دست، تعدادي سگ شكاري اهلي، تعدادي نقوش حيواناتي مانند آهو يا بزهاي كوچك و نقشي از پرنده اي نمادين (سمبليك ) كه از هر كدام فقط يكي دو مورد وجود دارد. در اين سنگ نگاره ها دو مورد نوشته با خطوط اسلامي نيز مشاهده مي شود كه در يكي از آنها جمله بسم الله الرحمن الرحيم و ديگري در بردارنده نام اسلامي محمد ومحمود است. شايان ذكر است در بدو كشف اين آثار، تعدادي از محققان و باستان شناسان در مورد قدمت اين آثار اظهاراتي كرده اند از قبيل اين كه اين آثار متعلق به زندگي انسانهاي عصر حجر و دوره نوسنگي است و تاريخي بين 10 تا 12 هزار سال را بر اين آثار گذاشته بودند اما نگارنده با توجه به بررسي دقيق وكارشناسانه و ارائه دلايل علمي و مقايسه اين گونه هنر سنگ نگاره اي موجود در نقاط ديگر كشور بويژه غار دوشه، دره ميرملاس و هوميان و بردسفيد در كوهدشت و يا نگاره هاي بر روي سنگ در دره خره هنجيران شهرستان مهاباد و يا نقوش حكاكي شده دره ديوين الوند همدان، همچنين مشابه اين گونه آثار در خارج از كشور به عنوان مثال سنگ نگاره هايي دركوههاي ايالت تاميل نادو هندوستان و غيره كه تاكنون گزارش شده است، به نظر مي آيد گويا هنرمندان و نقش آفرينان اين آثار كه فرسنگها از يكديگر فاصله زيستي دارند همگي تخيلات و فرهنگ هنري مشابهي داشته اند و به راستي در خلق هنر و تراوش انديشه به يك زبان هنري سخن مي گويند. كشف جديدي از سنگ نگاره هاي مشابه در روستاي هس بخته گلويك شواز در هشتاد كيلومتري جنوب غربي شهر يزد و با ويژگي مهمي كه بر روي يك قطعه از اين سنگ نگاره هاي يافت شده بيت شعري است كه در گوشه اين نگاره به زبان فارسي حك شده است با مضمون چوبرخواني دعا كن و در زير بيت اسم شخصي به نام علي محمدلر با تاريخ عربي سنه ثلاث عشره سبعانه ( ه -. ق ) 713 ديده مي شود. يعني دقيقا تاكنون 707 سال از قدمت آثار اين منطقه مي گذرد. به منظور مقايسه نقوش كنده كاري شده كوه ارنان بويژه سنگ نگاره اصلي كه تصوير سه مرد برهنه و عريان نيزه و گرز به دست و سوار بر مركب و تيرو كمان به دست و غيره مشاهده مي شود شايد بتوان آن را قديمي ترين آثار مربوط به انسانهاي عصر حجر دانست. شايد منظور نقد كننده اين نقوش بر روي سنگ، بويژه تكرار نقش حيواناتي مانند بزكوهي و ترسيم صحنه هايي چنين شگفت انگيز و يا هدف از تكرار اين نقوش افزايش ذخيره شكار بوده است و يا اين كه تكرار اين نقوش بر روي سنگ، نوعي سرگرمي و تفنن براي چوپانان و يا شكارچيان درگذر روزمره زندگي فصلي شان در اين منطقه يا ترسيم تخيلات خود، به رسم يادگار بر روي سنگ بوده است و هدف خاصي را در اين مورد نداشته اند. در هر حال كنجكاوي انسان عصر حاضر به شناخت گذشته خويش روزي با كمك علم و نه تخيلات قادر خواهد بود پرده از اين اسرار نيز بردارد، چرا كه دريافته است كه انسان بدون گذشته، انسان بدون حافظه است پس مي كوشد تا گذشته خويش را بهتر و روشن تر بشناسد و آينده اي مطمئن تربراي همنوعان خود بنيان گذارد. به اميد آن روز. يزد - دينيار شهزادي