Hamshahri corpus document

DOC ID : H-781204-47446S7

Date of Document: 2000-02-23

سير تحولات تاريخي پيش از اسلام در چهارمحال وبختياري گفت وگو با سرپرست گروه هاي باستان شناسي چهار محال و بختياري سه هزار سال قبل مهاجران آريايي فارس زبان، با اشغال اين منطقه پايه هاي تمدن را بنيان نهادند شهركرد - خبرنگار همشهري: وقتي از سرزميني با نام وطن ياد مي كنيم، وقتي طبيعت زيبا و كوه و دشت و صحرايش را نظاره مي كنيم، آن هنگام كه در كوچه پس كوچه هاي شهرهايش گام برمي داريم و به بناها و آثار باستانيش مي نگريم و گاهي برخود مي باليم كه چنين آثار ارزشمندي در شهرمان بنا شده است، هيچ آيا در مورد تاريخچه ديارمان و گذشتگانش؟ انديشيده ايم به راستي چند نفر از ما از سير تحولات و پيدايش شهر و استانش باخبر؟ است مسلما امروز اگر در اين مهم، سعي و تلاش زمان نشود، به اندازه يك نسل و شايد هميشه خواهد گذشت و زماني فرا خواهد رسيد كه ديگر ما بيگانه اي هستيم كه هيچ از هويت ملي و تاريخي خود، شهر و اجدادش نخواهد دانست. هرچند شايد بيگانگان بيش از ما به تاريخ و آثار باستاني كشورمان علاقه مند باشند. آنچه در پي مي آيد، گفت وگويي است با علي اصغر نوروزي كارشناس ارشد باستان شناسي و سرپرست گروههاي باستان شناسي استان چهارمحال و بختياري است كه درباره سير تحولات تاريخي دوران پيش از اسلام در منطقه چهار محال و بختياري انجام شده است. ارتباط رشته باستان شناسي با تاريخ؟ چيست باستان شناسي به منزله زير رشته انسان شناسي است و باستان شناسان در وهله اول انسان شناسند، يعني پژوهشگران انسان و فرهنگ او آنان هستند براي بازسازي زندگي روزانه و رسوم مردمان گذشته، درك دگرگونيهاي فرهنگي در جوامع مختلف و يافتن پاسخي مستند براي علل دگرگونيهاي موجود در تلاش هستند. اين تعريف ظاهرا با تعريف تاريخ شباهت دارد ولي مسلما بعد زماني فعاليت باستان شناسان بسيار گسترده تر از تاريخ است. تاريخ دانان تنها به مطالعه دورانهايي كه مدارك تاريخي از آن دوران وجود دارد اكتفا مي كنند و از آن جايي كه تاريخ پيدايش مدارك نوشته شده محتواي اطلاعات تاريخي به زحمت به هزاره سوم پيش از ميلادي مي رسد، دورانهايي كه تاريخ دانان مطالعه مي كنند، حتي يك درصد تاريخ بشر را نيز تشكيل نمي دهد. اما باستان شناسان به مطالعه جوامع انساني از آغاز پيدايش مي پردازند. درباره چگونگي كسب اطلاعات تاريخي از دوران پيش از اسلام توضيح دهيد. قبل از كشف رمز و خواندن خطوط باستاني، اطلاعات تاريخي از دوران پيش از اسلام، محدود به آميزه اي از نقل قولها و تخيلات وقايع مربوط به پادشاهان افسانه اي چون كيومرث، قباد و هوشنگ بود. با خواندن خطوط ميخي پهلوي، ساساني، اشكاني و ديگر كتيبه هاي كهن، اطلاعات به كلي دگرگون شده و سلسله هاي قبل از اسلام و بسياري از وقايع دوران حكومت آنها مشخص شد، كه البته با توجه به فقدان يا كمبود مدارك مكتوب مربوط به دوران پيش از اسلام، كارآمدترين منابع مطالعاتي، تحقيقات باستان شناسي است. طبق تحقيقات باستان شناسي انجام شده، قديمي ترين آثار تاريخي به دست آمده در چهار محال و بختياري متعلق به چه دوران و با چه مشخصاتي؟ است مشتمل بر ابزارهاي سنگي از دوره پارينه سنگي جديد و دوره آغاز نوسنگي است كه از غارهاي باستاني مناطق لردگان، شهركرد و اردل به دست آمده و به ده تا 11 هزار سال قبل متعلق است. از نظر نحوه زندگاني، انسانها در اين دوره براي گردآوري مواد غذايي مورد نياز خود و شكار حيوانات وحشي دائما از نقطه اي به نقطه ديگر در حركت بودند و از غارها و پناهگاهها براي سكونت موقت استفاده مي كردند. روند تشكيل دهكده هاي اوليه و آغاز نيمه يكجانشيني در اين استان چگونه بوده؟ است از دوره نوسنگي يعني حدود 8 تا 9 هزار سال قبل كم كم گروههايي به صورت نيمه يك جانشين در دشتهاي منطقه لردگان، دشت بلداجي، گندمان از توابع شهرستان بروجن، دشت شهركرد و مناطقي از محدوده فعلي شهرستان فارسان، دهكده هاي اوليه را بنيان اين نهادند گروهها علاوه بر شكار و جمع آوري گياهان خودرو، اقدام به كشت غلات مورد نياز خود كردند و با آغاز دوره مس و سنگ و در طول همين دوره عملا انسانها به كار كشاورزي و توليد مواد غذايي پرداختند. شرايط مساعد اقليمي اراضي هموار، موقعيت طبيعي و آبهاي سطحي كافي، بارش خوب و مراتع غني و سرسبز باعث شد كه در اين دوره فعاليت و استقرار انساني رشد چشمگير داشته باشد. با توجه به تحقيقات باستان شناسي آيا شواهدي مبني بر اينكه قلمرو امپراتوري عيلام به اين منطقه كشيده شده باشد، وجود؟ دارد بله، اخيرا گمانه زني هايي در دشتهاي بلداجي و خانميرزا انجام شده است كه مدارك باارزشي از دوران عيلامي ها به دست آمده است. امپراتوري عيلام از 5 هزار سال قبل تا حدود 2600 سال گذشته بخش بزرگي از مناطق غربي و جنوب سرزمين امروزي ايران را دربرمي گرفته است و شواهدي دال بر گسترش قلمرو سياسي اين امپراتوري در سرزمينهاي خوزستان، فارس و بخشهايي از استان كرمان و لرستان به دست آمده است. براساس تحقيقات انجام شده مي توان گفت در حدود سال 3500 قبل حكومت عيلام تا سرزمين چهار محال گسترده بوده است و نقش و تاثير اقوام ساكن در اين منطقه، به خصوص نيروهاي كوچ نشين در وقايع امپراتوري عيلام به خوبي از مدارك مكتوب ميخي به دست آمده از مراكز باستاني خوزستان محسوس است. آيا درباره حكومتهايي كه بعد از عيلاميها براين منطقه حاكم بودند، اطلاعاتي به دست آمده؟ است محوطه هاي باستاني كشف شده مربوط به 3 هزار سال قبل به اين طرف نشان مي دهد كه كم كم مهاجران آريايي فارس زبان اين منطقه را اشغال كرده و بعد از سرنگوني حكومت عيلام به دست آشوريها، هخامنشيان با تاسيس امپراتوري خود وارث عيلامي ها در منطقه شدند. پس از آن در حدود 2100 سال قبل همزمان با دوره اشكانيان بخشهايي از شمال غربي منطقه (بخش بازفت ) در تصرف حكمرانان اليمايي بوده است، كه اليمايي ها يكي از حكومتهاي محلي اين دوره را در محدوده كوههاي بختياري بنيان نهادند و با افزايش قدرت مناطق جنوب خوزستان تا خليج فارس را به اشغال درآورده و مستقلا به ضرب سكه پرداختند. نقوش برجسته الگي و شيرنيو در منطقه بازفت از يادمانهاي فرمانروايان اليمايي است كه بر بدنه صخره ها و حاشيه ايل راههاي باستاني ايجاد شده اند. درباره نقش برجسته شيرنيو اشيرين آب، در بازفت چه اطلاعاتي به دست آمده؟ است اين نقش برجسته اليمايي در بازفت است و موضوع آن سه پيكره را نشان مي دهد كه پيكر اول بر تختي نشسته و نيزه اي در دست دارد. پيكر ديگر به حالت احترام در كنار وي ايستاده است. احتمالا اين يادمان سنگي داراي نبشته هايي بوده است كه به جهت آسيب فراوان از بين رفته اند. نقش برجسته متعلق به شاهك اليمايي در سده نخست و دوم ميلادي دانسته مي شود. باتوجه به آنچه گفته شد به نظر مي رسد كوچ نشينان نقش عمده اي در طول تاريخ اين منطقه ايفا كرده اند، آيا اين برداشت درست؟ است بله، دقيقا همين طور است. از دوره آغاز نگارش يعني سال 5200قبل به اين طرف يعني همزمان با دوره شهرنشيني در خوزستان، فارس و.. معيشت براساس پرورش دام گسترش زيادي يافت و زندگي يكجانشينان از مرحله ده نشيني فراتر نرفت و به علت محدوديتهاي خاص، محيط شهري درمنطقه شكل نگرفت و عملا كنترل سياسي منطقه تا حدود يكصد سال قبل در دست گروههاي كوچ نشين دامدار بود و ده نشينها عملا كنترلي بر اوضاع سياسي منطقه خود نداشتند. بهاره بني طالبي - خبرنگار همشهري در شهركرد