Hamshahri corpus document

DOC ID : H-781203-47426S1

Date of Document: 2000-02-22

روايتي از آموزه هاي علم و پژوهش در سرزمين آفتاب تابان گزارشي تحليلي از كاركرد علمي - پژوهشي، آموزشي دانشجويان و دانش آموزان در ژاپن اشاره: محمد جهانشاهي دانشجوي دوره دكترا، در طي دوره تحقيقاتي خود در كشور ژاپن، گزارش مجملي از نحوه كاركرد علمي و پژوهشي دانشجويان و دانش آموزان آن ديار تهيه كرده است كه از منظر آموزشي، حاوي نكات قابل ملاحظه اي است. اين گزارش را كه نگاهي تحليلي به شيوه هاي آموزشي و علمي در ايران و ژاپن دارد، مي خوانيم. چند سالي است كه در جريان تحصيل در دوره هاي كارشناسي ارشد و دكتري، توفيق شركت در كنفرانس ها و سمينارهاي رياضي داخل و خارج از كشور نصيبم مي شود. در طول برگزاري اين كنفرانس ها، در بحث ها و تبادل نظرهاي علمي كه با رياضيدانان مختلف ايران و خارج از كشور پيش مي آمد هميشه به اين موضوع فكر مي كردم كه چگونه مي توان روشها و پژوهشهاي نظري كشور ما را با روش ها و پژوهش هاي كاربردي كشورهاي صنعتي تلفيق؟ كرد به عبارت ديگر، تحقيقات و علوم نظري را در خدمت رفع مشكلات اجتماعي، اقتصادي و صنعتي كشور عزيزمان بگيريم و از آنها به عنوان راه گشاي پژوهش هاي كاربردي استفاده كنيم. يادآوري مي كنم كه مطالب گزارش براساس مشاهدات و تجربيات شخصي از سيستم آموزش و پژوهشي دانشگاه هاي كشور ژاپن تنظيم شده است. اين گزارش حاوي نكات مفيد و مثبتي است كه نشان مي دهد ژاپني ها چگونه توانسته اند در امتداد گسل موجود ميان روشهاي نظري و علمي قدم بردارند و موفق عمل كنند. اميد كه جامعه علمي و صنعتي كشور ما نيز با اتخاذ تدابير لازم بتواند قدمهاي موءثري را در همراهي اين روشها بردارد. * الفباي زبان ژاپني متشكل از سه نوع حروف و كاراكتر به نام هاي هيراگانا گاتاگانا، و است كانجي حروف الفباهاي هيراگانا و گاتاگانا مثل ساير الفباهاي كلاسيك تعدادشان كم است و در مقاطع پايين تر آموزش داده مي شوند، ولي با بالا رفتن ميزان سواد و درك و فهم دانش آموزان تدريجا حروف الفباي كانجي (الفباي زبان تصويري ) در دوره هاي بالاتر مثل راهنمايي و دبيرستان آموزش داده مي شوند. شكل گيري شخصيت هاي (حروف و كلمات ) الفباي كانجي بر اين اساس بوده است كه ژاپني ها و چيني هاي باستان وقتي مي خواستند به چيزي اشاره كنند يا مفهومي را توضيح دهند، معمولا از شكل مناسب آن شي ء يا آن مفهوم استفاده مي كردند. يادگيري اين زبان سبب شده است كه مردمان ژاپني از همان دوران كودكي و نوجواني استعداد نقاشي و طراحي كردن را به خوبي پرورش دهند. به طوري كه منظور و مقصود خويش را خيلي راحت به وسيله كشيدن طرح و شكل مناسب آن مي رسانند. به عنوان مثال، وقتي از رهگذري نشاني جايي پرسيده مي شود، اگر بلد باشد فورا كاغذ و قلمي آماده مي كند و تصويري زيبا و دقيق از اطراف محل موردنظر مي كشد كه وقتي به اين طرح نگاه مي كني فكر مي كني كه يك مهندس يا تكنسين آن را كشيده است. خاطره اي در اين مورد دارم كه به گفتن مي ارزد، يك روز براي گرفتن سيم رابط جاروبرقي به يك مغازه مراجعه كردم. بعد از توضيحات من، مغازه دار خواست كه به من بفهماند كه منظور من يك سيم رابط است. طبق معمول كاغذ و قلمي آماده كرد و شروع كرد به كشيدن عكس يك جاروبرقي و سيم رابط آن همراه با پريز روي ديوار. آن چنان تصويري زيبا و سه بعدي از جاروبرقي كشيد كه كمتر كسي از مغازه دارهاي ما مي تواند يك چنين تصويري را از جنسي كه مي فروشد ارائه كند. اين موضوع گوياي خيلي چيزهاست، از جمله اين كه يك صنعتگر يا مهندس طراح اگر بخواهد قطعه اي را طراحي كند ابتدا بايد بتواند تصورات ذهني خويش را به صورت يك شكل هندسي روي كاغذ بياورد و سپس از روي آن بتواند ديگران را توجيه اين كند مرحله از كار در واقع، براي تهيه نمونه كوچك يك طرح صنعتي لازم است. بنابراين مي توان گفت كه يك علت موفقيت متخصصان و مبتكران ژاپني همين توجه بيشتر به امر طراحي و نقاشي در است حقيقت يك روش موءثر براي تربيت ذهن و ايجاد خلاقيت دركارهاي مهندسي، همانا ترويج اين موضوع و تشويق دانش آموزان و دانشجويان به اين امر است. خصوصا استادان و معلمان ما مي توانند با بهره گيري از همين موضوع، بر مهارت ها و زيبايي هاي تدريس خود بيافزايند و بي گمان اين روش در تفهيم موضوعات درس براي دانش آموزان تاثير خوبي خواهد داشت در عين حال آنها را ترغيب و تشويق خواهد كرد كه در كارهاي روزمره خود از نقاشي و تصوير و طراحي بيشتر استفاده كنند. مهمتر از اين، معمولا ژاپني ها وقتي براي انجام كاري تصميم مي گيرند ابتدا يك طرح براي آن پي ريزي مي كنند كه در آن طرح والگوريتم همه حالت هاي ممكن، احتمال موفقيت يا عدم آن و انشعابهاي ممكن را در نظر مي گيرند در واقع همان روشهاي برنامه سازي رايانه اي را در زندگي و كارهاي روزمره خود اعمال مي كنند. * در كشور ژاپن، مدرسه و دانشگاه از لحاظ داشتن امكانات ورزشي و تفريحي و هنري تعريف مشخصي دارند و بويژه با داشتن امكانات ياد شده، معني پيدا مي كنند. بدون استثناء مدارس خيلي بزرگ هستند و تقريبا امكانات فضا و تجهيزات اكثر رشته هاي ورزشي را دارند و در كنار آن سالن هاي بزرگي براي برگزاري مراسم و جشن ها و مناسبت هاي مختلف وجود دارد. علاوه بر اينها، سرگرمي هاي مختلف رايانه اي و گشت و گذار در اينترنت سبب شده است كه دانش آموزان و دانشجويان اكثر اوقات فراغت خود را در مدارس و خصوصا در دانشگاهها بگذرانند. * در ژاين، هيچ محدوديت زماني براي كار استاد و دانشجو در محل كارشان وجود ندارد، وجود امكانات تفريحي و هنري و ورزشي در دانشگاه كه شرح آن رفت، باعث شده است كه ژاپني ها عموما و دانشجويان و استادان خصوصا به، محل كار خود دلبستگي خاصي پيدا كنند. دانشجويان معمولا تا پاسي از شب (ساعت 12 شب يا يك نيمه شب ) در آزمايشگاه هايي كه مجهز به رايانه ها هستند، كار مي كنند. بعضي وقت ها اين فعاليت ها تا ساعت 4 و 5 صبح ادامه پيدا مي كند و نزديكي هاي 4 صبح روي صندلي ها و پشت ميز رايانه ها مي خوابند و فرداي آن روز دوباره ساعت 10صبح 9 و بيدار مي شوند. استادان نيز به طور معمول تا ساعت 9 و 10 شب كار مي كنند و خيلي وقت ها كار آنها به ساعت هاي 11 و 12 شب نيز طول مي كشد. ساختمان گروههاي آموزشي و دانشكده ها در ساعات شب و ايام تعطيل بسته نمي شود، مگر ساختمانهاي مركزي و اداري دانشگاه. * در كشور ژاپن رايانه براي دانشجويان كارشناسي ارشد و دكتري در همه رشته ها، خصوصا رشته هاي فني و مهندسي و علوم پايه جزء لاينفك لوازم ضروري يك دانشجو محسوب دانشجويان مي شود بعد از اتمام درس هاي نظري، در قالب گروههاي 7 يا 8 نفره در آزمايشگاهها كار مي كنند. دانشجويان پسر و دختر تا پاسي از شب در كنار يكديگر كار مي كنند. رفتار و برخورد آنها نسبت به يكديگر خيلي محترمانه و صميمانه است. احيانا اگر اختلاف يا كار خلافي از طرف دانشجويان صورت گيرد، معمولا استاد آزمايشگاه به آن رسيدگي مي كند. استاد در جريان مشكلات و مسايل آموزشي دانشجويان است و جهت رفع آنها راهنمايي هاي لازم را مي كند. حتي در برخي موارد استاد دانشجويان را كمك مي كند تا در كنار تحصيل، كار مناسبي جهت امرار معاش پيدا كنند. در اوايل ماموريتم، مقرري تحصيلي از ايران دير به دستم رسيد، به اين فكر افتادم كه با يك موءسسه آموزش زبان انگليسي همكاري كنم. مساله را با يك دانشجوي ژاپني مطرح كردم، ايشان توصيه كرد كه اين موضوع را با استاد آزمايشگاه در ميان بگذارم. به او گفتم نمي خواهم كه استاد در جريان باشد. باتعجب گفت: ؟ چرا بعدا به او توضيح دادم كه فكر مي كنم استاد اگر بفهمد ناراحت مي شود. دوباره با ناراحتي گفت؟ چرا جواب چراي دوم مصداق ضربالمثل عذر بدتر از گناه شد. واقعيت اين است كه ژاپني ها نه تنها كار در كنار تحصيل را بد نمي دانند بلكه مي توانم بگويم كه 90 درصد دانشجويان ودانش آموزان دركنار تحصيل كارهاي پاره وقت انجام مي دهند. در مقابل، دانشجويان نيز از توصيه ها و وظايف محوله از طرف استاد اطاعت و پيروي كامل مي كنند. يكي از دوستان دانشجوي هموطن تعريف مي كرد كه وقتي استاد موضوع پايان نامه ام را تعيين كرد، از اين كه در ابتدا خيلي ناممكن جلوه مي كرد بارها خواستم كه موضوع كار تحقيقي ام را عوض كند، ولي هر بار كه با او مطرح مي كردم با عصبانيت جواب مي داد تو مي تواني بگويي كار كردن روي اين موضوع سخت است اما نبايد بگويي نمي توانم! بالاخره مجبور شدم كه كار را با تمامي مشكلات آن ادامه دهم و به پايان برسانم. * در دانشگاههاي كشور ژاپن كساني با عنوان حروف چين وجود ندارند و هر استاد و دانشجو بايد كارهاي علمي خود را خودشان در رايانه ها تايپ وتنظيم كنند. دانشجويان كارشناسي ارشد و دكتري، مطالب سمينارهاي علمي خود را قبلا در رايانه تنظيم مي نمايند و در صورت داشتن محاسبات عددي و رايانه اي، بايد آنها را به طور نموداري نيز در رايانه تجزيه و تحليل كرده باشند. سپس بوسيله دستگاه چاپگري كه در آزمايشگاه فقط يك مورد وجود دارد، آنها را چاپ و در روز سمينار بين دانشجويان توزيع مي كنند. شايان ذكر است كه استاد هر بخش و آزمايشگاه، مبلغي را تحت عنوان بودجه گروه در اختيار دارد كه به تناسب كار چاپ و تكثيردانشجويان به آنها پرداخت مي كند. * موضوع معمولا سمينارها و پايان نامه ها به وسيله استاد تعيين مي شود و در رشته هاي فني و مهندسي، پايان نامه ها براساس موضوعي است كه خود استاد تعيين مي كند. اين طور نيست كه پايان نامه مبتني بر يك مقاله چاپ شده قبلي باشد و كار دانشجو صرفا باز كردن و ربط دادن مفاهيم آن باشد. موضوعات پايان نامه ها در يك بخش يا گروه خيلي به هم نزديك هستند، از موضوعات ساده تا موضوعات پيشرفته. اما سعي مي كنند موضوعات پايان نامه نسبت به هم نزديك باشند و به طور پيوسته تعميم و گسترش يابند. اين نوع روش كار در صنايع نيز به چشم مي خورد. يعني ابتدا از الگوهاي خيلي ساده و مقدماتي شروع مي كنند، سپس به تدريج الگوي مورد نظر را توسعه و تكميل مي كنند به طوري كه هر ساله حداقل يك تغيير كوچك هم كه شده در صنعت مورد نظر اعمال مي كنند تا اين كه بعد از طي چند سال، به يك مورد پيشرفته و همه جانبه تر برسند، اين موضوع مي طلبد كه ما نيز در پايه ريزي و گسترش صنعت، نبايد به الگوهاي كوچك و ساده با ديده بي اهميت بنگريم و از طرفي نبايد آن چنان كارهاي بزرگ برداريم كه نتوانيم طرح را به سر منزل مقصود برسانيم، مهم اين است كه موضوعات تحقيقات در يك بخش در ارتباط هم و كامل كننده يكديگر باشند. * استادان و دانشجويان ژاپني برخلاف استادان ودانشجويان كشور ما در علوم تحقيقات نظري خارق العاده نيستند خصوصا در بخش هاي فني و مهندسي. اما در روش هاي كاربردي و عملي، خيلي سرآمد و موفق هستند. انجام كارهاي نظري برايشان سخت جلوه مي كند، ولي برعكس كار عملي برايشان خيلي راحت و نشاط آور است. وقتي كه از دانشجويانشان پرسيده مي شود كه آيا علاقه مند به ادامه تحصيل در دوره هاي بالاتر هستند يا؟ نه اغلب جواب منفي مي دهند و مي گويندكه مگر مي خواهي خودت را؟ بكشي لذا اغلب دانشجويان بعد از اتمام تحصيلات كارشناسي و كارشناسي ارشد، علاقه دارند در مراكز صنعتي و كارخانجات كار كنند و بنابر اين يك اختلاف عميق روش كار بين ما و آنها وجود دارد و آن اين كه ما به كارهاي نظري عادت كرده ايم. * يك روش موءثر كه ژاپني ها توانسته اند درنزديك كردن مراكز صنعتي و دانشگاه ها به همديگر و تاثيرگذاري آنها روي يكديگر داشته باشند، اين است كه گروه هاي فني ومهندسي در ارائه واحدهاي درسي از نزديك با متخصصان كارخانه ها همكاري دارند، به اين صورت كه يك درس نظري - عملي را يك استاد دانشگاه به كمك و همكاري يك متخصص با تجربه كارخانه ارائه مي كنند. به طوري كه قسمت هاي علمي درس با راهنمايي و كمك مهندس انجام مي گيرد. دانشجويان مي توانند به صورت گروهي در كارخانه مورد نظر دوره هاي كارورزي را ببينند وهمين موضوع سبب مي شود كه دانشجويان فني و مهندسي و ساير رشته ها به تناسب زمينه هاي كار وتحصيل خود با مراكز صنعتي و تحقيقاتي آشنا شوند و لذا بعد از پايان تحصيل با توجه به آشنايي كه طرفين نسبت به همديگر پيدا كرده اند، دانشجو به راحتي در شغل وكارخانه مورد علاقه جذب مي شود. * يك روش ديگر كه ژاپني ها توانسته اند، دانشگاهها را با مراكز صنعتي وتحقيقاتي مرتبط كنند اين است، كه سمينارها و كنفرانس هاي علمي را به طور مشترك بين دانشگاهها و مراكز صنعتي و خارج از دانشگاه برگزار مي كنند. موضوع مهم اين است كه مراكز صنعتي و كارخانجات صرفا حمايت كننده مالي كنفرانس نيستند، بلكه برنامه هاي علمي كنفرانس، همان طوري تنظيم مي شوند كه متخصصين دانشگاهي و صنعتي تازه هاي علمي و تجربيات فني خود را ارائه مي كنند. اين موضوع باعث مي شود كه تحقيقات نظري دركشور ژاپن، بيشتر براساس آنچه كه روشهاي علمي وكاربردي مي طلبد، شكل و جهت بگيرد. برعكس در خيلي از جاها و از جمله در كشور ما علوم وتحقيقات نظري در يك فضاي خالي از انگيزه و زمينه هاي كاربردي رشد و توسعه پيدا يك مي كنند دليل اين مساله، اين مي تواند باشد كه در كشور ما، چون صنايع موجود از اول به صورت خود جوش رشد نكرده و لذا مهندسان و صنعتگران با تجزيه و تحليل هاي نظري ومحاسباتي كه احتياج به نظريه هاي رياضي سطح بالا داشته باشند، برخورد نكرده اند و اين سبب شده است كه تحقيقات نظري كاملا بدور از زمينه هاي كاربردي رشد كند. * از خصوصيات برجسته محيطهاي علمي و آموزشي و كاري كشور ژاپن، اين است كه دانش آموزان و معلمان يك مدرسه وهمچنين دانشجويان و اساتيد يك آزمايشگاه، محيط كار خود را به صورت يك خانواده تصور كرده و خودشان را عضوي از آن خانواده مي دانند و بر اساس اين تفكر همه نسبت به هم خيلي مهربان و صميمي هستند، برخوردها و رفتارهايشان در محيط كار بسيار صميمانه ومحترمانه است. به طوري كه هر كس مخاطب خود را با توجه به موقعيت خود وموقعيت مخاطب مي سنجد. علاوه بر آن، وسيله خوبي كه براي معرفي خودشان تهيه مي كنند كارت شناسايي است كه حاوي اسم دانشگاه يا موءسسه محل كار خود، نام ونام خانوادگي، نشاني پست الكترونيكي و شماره تلفنشان است. در معرفي خود ابتدا نام دانشگاه يا موءسسه محل كارشان را مطرح مي كنند به همين خاطر، اغلب در مكالمات تلفني اين موضوع را رعايت مي كنند. به تربيت كودكان و شكل گيري شخصيت آنها خيلي توجه مي كنند و وقتي كودكان مهدكودك را تمام مي كنند براي او جشن فارغ التحصيلي مي گيرند و يا وقتي كه بچه ها در مسير مدرسه مجبور هستند از يك خيابان بگذرند پليس، تدابير عجيبي را براي عبور آنها قرار مي دهد و استخرهاي سيار به صورت پلاستيكي واسباببازي دارند كه در تابستانها در بيرون از محيط خانه قرار مي دهند و با چه شور و شعفي در آنجاها بازي مي كنند. محيط مدرسه ها و دبيرستانها و حتي دانشگاهها بوسيله دانش آموزان و دانشجويان، هر از چند گاهي بطور نوبتي نظافت و تميز مي شوند. جالب اين است كه استاد يا معلم كلاس، سرپرستي گروه نظافت را به عهده مي گيرد. براي تقويت روحيه جمعي و حفظ منافع جمعي اجتماع شان به بهانه يك مناسبت كوچك يك جشن و پارتي ( فستيوال ) در مدرسه ودانشگاه يا محل كار برپا مي سازند. هر شهر و قصبه اي معمولا يك مركز فرهنگي دارد كه در آنجا برنامه ها وتفريحات مختلفي براي همه ساكنان آن محل از كودكانشان گرفته تا پيرمردان و پيرزنانشان وجود دارد. اين مركز فرهنگي هفته اي، روزهاي يكشنبه اختصاص به خارجيان دارد كه در آنجا مي توانند زبان ژاپني ياد بگيرند وبا آداب و رسوم و انواع غذاهاي ژاپني ها آشنا شوند.