Hamshahri corpus document

DOC ID : H-781130-47395S1

Date of Document: 2000-02-19

پارك ملي كوير; از نام تا نشانه چندي پيش، از مقامات مسئول درخواست كرده بوديم كه هر چه سريع تر براي ارتقاء موقعيت دشت لار از منطقه حفاظت شده به پارك ملي اقدام كنند (روزنامه /8/78 2همشهري ) و اين خواست تمامي طبيعت دوستان است كه بارها مطرح شده است. اما با بازديدي كه در روز اول بهمن ماه سال جاري از پارك ملي كوير داشتيم، ديديم چه سود، اگر به منطقه اي فقط نامي بي مسما بگذارند و نشانه ها بيانگر اين واقعيت باشد كه ما حتي در زمينه حفاظت محيط هم بيشتر اهل سخن پردازي هستيم تا پرداختن به محتوا و تعميق كيفيت. در ميان مناطق چهارگانه زير پوشش سازمان حفاظت محيط زيست، از پارك هاي ملي بيشتر حفاظت مي شود و ساخت و ساز يا دخل و تصرف در آنها مجاز نيست و نبايد هيچ تغييري در وضعيت طبيعي آنها ايجاد شود. مطابق تعاريف سازمان حفاظت محيط زيست، پارك هاي ملي جزء ميراث طبيعي كشور است و با توجه به عضويت ايران در كنوانسيون حمايت ميراث فرهنگي و طبيعي جهان (به /10/53 8تاريخ ) دولت و مردم ايران موظف به محافظت شايسته از اين گونه مناطق هستند. اما با نگاهي گذرا به اين سرمايه هاي ملي مي توان دريافت كه ميان اين سخن تا كردار چقدر فاصله است! در مدخل پارك ملي كوير از سمت شهر پيشوا، در كنار تابلوي محيط باني مباركيه تابلوي بزرگ تر جهاد سازندگي نصب شده كه منطقه را (يا بخشي از آن را كه دقيقا مشخص نشده ) محل قشلاق عشاير... اعلام كرده است كه اين خود تضادي آشكار ميان نام منطقه و كاركرد واقعي آن را نشان مي دهد. در نخستين سال هاي پس از انقلاب، عده اي فرصت طلب با سوءاستفاده از شعارها و محتواي انقلاب كه رويكرد طرفدارانه از كشاورزان، دام داران و به طور كلي مردم را داشت، شروع به دست اندازي و تجاوز به مناطق حفاظت شده و پارك هاي ملي كردند. متاسفانه در آن شرايط بسياري از مديران كشور هم تسليم سوءاستفاده گران يا كوته بينان نتيجه شدند اين بود كه بخش هايي از مناطق بسيار باارزش، كه در واقع سرمايه هاي ملي (متعلق به همه ايرانيان ) بوده و مي توانسته موجب تفريح روح ميليون ها نفر و حتي منبع درآمد پايداري براي ساكنان مناطق همجوار و كشور باشد، به تصرف عده اي خاص درآمد. نمونه هايي از اين مورد را در تصرف بخش قابل توجهي از پارك هاي ملي گلستان، سرخه حصار، خجير و منطقه بين المللي دشت ارژن ديديم كه موجب لطمه هاي جبران ناپذير به حيات وحش كشور و خدشه دار شدن حيثيت جهاني ما در زمينه حفاظت محيط زيست شد. امروزه كه اوضاع كشور از هر حيث ثبات چشمگير يافته و تب و تابهاي انقلاب جاي خود را به آرام انديشي و برنامه ريزي هاي بلندمدت داده، چه خوب است كه مديران ما به بازبيني چند مورد شتابكاري و لغزش هاي گذشته - كه شايد در زمان خود اجتنابناپذير هم بوده است - بپردازند; آيا تخصيص حق چرا يا زمين در يك منطقه حفاظت شده - و بدتر از آن در يك پارك ملي - به چند صد نفر دام دار يا اشخاص ديگر كه درصد ناچيزي از كل جمعيت مي باشند، به مصلحت حال و آينده كشور؟ است آيا اين كار تضييع كننده حق همگان در برخورداري از محيطي پرتنوع و شاداب و رويكردي مغاير با اصل پنجاهم قانون اساسي؟ نيست در كشوري كه نودوپنج درصد سطح آن خارج از پوشش سازمان حفاظت محيط زيست است، تخصيص بخش هايي از پنج درصد باقي مانده به مجموعه تخريب شده و مورد تجاوز قرار گرفته بزرگ تر چه دردي را دوا؟ مي كند به طور قطع، اين كار هيچ تاثير معناداري در افزايش توليدات كشاورزي يا دامي كشور نخواهد داشت، اما امكان استفاده انديشمندانه تر از اين نقاط را از بين مي برد. پارك ملي كوير، با وسعت چهارصد و بيست هزار هكتار، بزرگ ترين منطقه حفاظت شده كشور و يكي از وسيع ترين پارك هاي ملي جهان است. در روزگاري نه چندان دور، در اين جا گله هاي بزرگ آهو، كل، بز و نيز گورخر ديده مي شد كه اينك نسل بعضي از آنها (گورخر ) در اين منطقه از ميان رفته و بقيه هم به شدت كم شده است. از همه مهمتر اين كه از گونه بي نظير يوزپلنگ آسيايي، آخرين بار در جهان، در اين جا نمونه هايي ديده شده است. از جذابيت هاي ديگر منطقه مي توان به كاروان سراي قصر بهرام اشاره كرد كه نوع مصالح به كار رفته در آن در هيچ يك از ديگر كاروان سراهاي ايران ديده نمي شود و حاكي از قدمت تاريخي آن است; همچنين نهر سنگي آبرساني به طول تقريبي هفت كيلومتر كه تجسم واقعي داستان لطيف نظامي است درباره نهري كه فرهاد براي رساندن شير گوسفندان به قصرشيرين ساخته بود و افسوس كه اين نهر بي هيچ توجهي رها شده و در حال از ميان رفتن است و تمام پل هايي كه تكيه گاه آن بر روي مسيل ها بوده، تخريب شده است. همچنين بخش باقي مانده از راه سنگ فرش هم كه گويا بخشي از راه معروف ابريشم بوده و به دستور شاه عباس مرمت شده است نيز همان وضعيت نهر را دارد. چشم انداز بي كرانه كوير كه چشمان خسته انسان شهرنشين امروز مي تواند در آن يله دهد، آسمان افسونگر شبانه، زمزمه باد در لابه لاي بوته هاي جان سخت دشت، قله سياه كوه كه هيبت چشم گيري به افق منطقه داده و ارتفاع آن امكان رشد گياهان متفاوت را فراهم كرده و نبود آثار مصنوعي و مدرن از ديگر جاذبه هاي منطقه است كه امروزه به علت نبود نظارت درست و موءثر بر منطقه نه تنها نمودي ندارد بلكه تحت الشعاع فعاليت مخرب افراد و نهادهاي گوناگون قرار گرفته است به طوري كه، تا چند كيلومتر در داخل محدوده پارك (پس از پاسگاه مباركيه ) آثار حضور نهادهايي ديده مي شود كه ماشين آلات آنها با محيط زيست مغايرت دارد. جاي آن است كه دستگاه هاي ذي ربط با هماهنگي يكديگر هر چه زودتر در مورد انتقال اين آثار و وسايل به مناطق ديگر اقدام كنند. از موارد زننده ديگر، وجود انبوه ظروف يك بار مصرف و نخاله هاي ساختماني ناشي از كار مرمت كاروانسراست كه در محوطه و اطراف قصر بهرام رها شده به است كار مرمت هم مي توان اشاره كردكه نمودهايي از آن سخت چشم آزار است: يك نمونه آن به كاربردن سنگ هاي ماشين بر شده و صاف در نماي ساختمان، كشيدن سيمان سفيد به ديواره حجره ها و ساخت دستشويي هايي بس بي سليقه در دو كنج كاروانسرا. سرانجام، در كاروانسراي قصر بهرام كه قلب منطقه است فقط يك محيطبان پير حضور دارد كه معلوم نيست از فشار طاقت فرساي زندگي است يا از مشاهده ستمي كه براين قصر و بر اين دشت رفته، تكيده شده و در گوشه اي نشسته است و قطعا نمي شد از او انتظار مراقبت موءثر از آن منطقه وسيع را داشت. عباس محمدي