Hamshahri corpus document

DOC ID : H-781126-47352S2

Date of Document: 2000-02-15

كتاب، كالاي فرهنگي برتر است و مخاطب خاص خود را دارد گفت وگو با خسرو طالبزاده، مديركل چاپ و نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي - بخش پاياني اشاره; ديروز، بخش نخست گفت وگوي همشهري با خسرو طالبزاده، مديركل چاپ و نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي را در صفحه (علمي 19 فرهنگي ) خوانديد امروز در بخش پاياني اين گفت وگو، جنبه هاي ديگري از مسايل مرتبط با حوزه صنعت نشر، بويژه بخش كتاب، با وي در ميان گذاشته شده است. * آيا در اين دوسالي كه از شيوه جديد اجازه كتاب مي گذرد كتابهايي داشته ايد كه بنابه نظر و سليقه فردي مجوز نگرفته؟ باشد نكته بعد اينكه تا زماني كه يك قانون مدون و روشن نداشته باشيم شيوه بررسي و صدور مجوز چگونه ؟ است - در اين دو سال اخير برمبناي تنها سند قانوني كه داريم يعني مصوبه شوراي عالي انقلاب فرهنگي در سال 1368 عمل مي كنيم كه در آن ضوابط و سياستهاي نشر كتاب به صورت كلي مشخص شده است. در اين قانون تعاريفي براي كتابهاي مجاز و غيرمجاز مشخص شده كه البته بسيار كلي و تفسيربردار است. ما سعي كرده ايم تحت نظارت شورايي كه در همين قانون پيش بيني شده و با انتخاب گروه علمي و متعهد بررسي ها و نظارت بر اين كار را سامان دهيم، قطعا در اين كار اشتباهاتي پيش مي آيد. بعضي از كتابها را مجوز داديم و منتشر شده است و درمراحل بعد متوجه شديم كه اشتباه كرده ايم و جمع كرديم. در اين مدت حدود 600 كتاب را غيرمجاز كرديم. * پيش از چاپ يا بعداز؟ چاپ - روش اين است كه قبل از انتشار، كتاب، بررسي مي شود و در همين مرحله اين تعداد 600 عنوان غيرمجاز اعلام شد و مبناي كار هم همان قوانين مصوب شوراي عالي انقلاب فرهنگي است. * آيا در بين اين كتابها، كتابهايي هست كه به دلايل سياسي، فكري يا تاريخي مورد مخالفت واقع شده؟ باشد - سهم كتابهاي سياسي، فكري يا تاريخي در بين اين كتابها بسيار اندك است. طبق سياستهايي كه جناب آقاي خاتمي اعلام كردند و مقام معظم رهبري هم اعلام كردند كه بحث قانون كتابهاي فكري و انديشه اي بايد آزاد باشد، جولان داشته باشد و اين به نفع ما خواهد بود كه جولان فكري صورت بگيرد، يك نظارت حداقلي در اين حوزه اعمال كرديم، ولي در حوزه ادبيات كه مهمترين مساله، مساله اخلاقي است آنجا نظارت حداكثري بوده و درواقع با كنترل و دقت بيشتري اعمال البته مي شود اين نوع كتابها را هم به لحاظ ارزش ادبي اثر تفكيك مي كنيم و با توجه به مخاطبان هر اثر، روشهاي متفاوتي را هم در نظارت رعايت مي كنيم. * ارزيابي هاي مختلفي از وضعيت نشر كشور وجود دارد. آنهايي كه داعيه وجود مشكلات فراوان در حوزه نشر را دارند مطالبي را عنوان مي كنند. متاسفانه يك جمع بندي جامع و مستند بر آمار و اطلاعات و ارقام در حوزه كتاب وجود ندارد. بعضي وجود رانت هاي دولتي و حمايتهايي كه از بعضي ناشران صورت مي گيرد و قانونمند هم نيست را مشكل نشر مي دانند. گروهي مشكل اصلي را مشكل توزيع مي دانند. شما به عنوان يك نهاد نظارتي و به عنوان كارشناس نشر در اين مورد چه نظري؟ داريد - مساله اقتصاد نشر در كشور ما مشكلات ساختاري دارد. بحث اين است كه بايد يك نظام اطلاع رساني كارآمد و علمي وجود داشته باشدكه اطلاعات را به سهولت در اختيار متقاضي كتاب قرار دهد. براي رسيدن به يك نظام پيشرفته در اين حوزه حتما بايد كتابفروشي ها و مراكز توزيع كتاب سازمان يابد ودسترسي به كتاب در همه نقاط كشور سهل و آسان شود. موضوع رانت و يارانه در حوزه فرهنگ يك امر جهاني است و خاص كشور ما نيست. منتها بايد دو مقوله را از هم جدا كرد: كتابهاي تجاري يا سرگرم كننده متقاضي زيادي دارد و نياز به حمايت دولت ندارند. كتابهاي حل المسائل، رمان، سرگرم كننده يا آموزشي و فني به لحاظ اقتصادي سودآور است. اما هم در ايران و هم در ديگر كشورهاي جهان مشكل در حوزه كتابهاي فرهنگي و به اصطلاح كالاي برتر است كه مخاطب خاص دارد و تا حدي نخبه گراست. اين نوع كتابها در همه جاي دنيا با تيراژ محدود منتشر مي شود، البته شمارگانها متفاوت البته است نوع و شيوه كمكها در كشورهاي مختلف به اين نوع كتابهامتفاوت است. در جوامع غربي كه نظام اقتصادي نشر شكل خود را پيدا كرده است اين كمكها در قالب نظام مالياتي و تعرفه اي اعمال مي شود. در كشورهايي نظير ما حمايت ها و كمكها به صورت مستقيم به ناشران تعلق مي گيرد. درواقع فقط روشها متفاوت است و اصل قضيه در همه جا وجود دارد. به صورت كلي بايد بگويم يك دسته يارانه هايي است كه به مرحله پيش از توليد تعلق مي گيرد و دسته ديگر يارانه هايي است كه به مرحله بعداز توليد تعلق مي گيرد. كمكهاي پيش از توليد گسترده تر انجام شده اما كمك در مرحله بعداز توليدرا ما كمتر تجربه كرده ايم. به نظر مي رسد كمكهاي بعداز توليد مطلوبتر باشد. در مرحله پيش از توليد كمكها مفاسدش زياد حتي است در كشورهاي اروپايي هم اين مفاسد وجود دارد، يعني كمك را مي گيرند اما توليد را متناسب با آن انجام نمي دهند. به نظر مي رسد هرچه بيشتر كمك ها رابه بعداز توليد منتقل كنيم موفق تر خواهيم بود. اما مساله اصلي آن است كه تا زماني كه مساله تيراژ كتاب در كشور حل نشود، اقتصاد نشر شكل نمي گيرد. درواقع ستون نشر، تيراژ است. اين معضل رفع نمي شود مگر اينكه محتواي كتاب با زندگي مردم پيوند بخورد. در كشورهاي غربي يك حادثه اجتماعي معمولي به سرعت تبديل به يك كتاب مي شود و چون براي مردم جذاب است تيراژ ميليوني پيدا مي كند. در چند سال اخير در جامعه خودمان هم كتابهايي كه با مسائل اجتماعي، سياسي مردم ارتباط نزديك تري داشته تيراژش به صد هزار رسيد. در دوران انقلاب هم همين اتفاق افتاد. مردم نسبت به حكومت ديني، اقتصاد اسلامي و موضوعات گوناگون و مطرح كنجكاو بودند واين كتابها اين نيازها را برآورده مي كرد. و به همين علت رشد وسيعي هم پيدا مي كرد. اما امروزه شكافي بين زندگي مردم و حوزه نشر ايجاد شده است. هرجا اين ارتباط برقرار شده تنوع و تيراژ كتاب در آن حوزه افزايش اما داشته است موضوعاتي كه مشكل و مساله مردم نيست در دو يا سه هزار نسخه فروش مي رود. * از موضوعات ديگر حوزه فعاليت شما بخش چاپ است كه در دو سال اخير سياستهاي نظارتي آن متحول شده است. به نظر مي آيد نظارت هاي دست وپاگير به حداقل رسيده و نظارت به صورت مدون و روشن اعمال مي شود. سمت و سوي سياستهاي ارشاد در حوزه چاپ و اهداف شما از نظام مند كردن اين حوزه؟ چيست - موضوع چاپ همان طور كه گفتم به دليل ارتباطش با حوزه كتاب و مطبوعات از دهه 1320 به عنوان يك صنعت سياسي و امنيتي تلقي شده و نظارت فوق العاده اي بر اين صنعت اعمال شده يعني است اينكه متقاضي چاپ بايد بيايند درخواست چاپخانه بدهند، نوع و سطح تكنولوژي آن بايد بررسي شود و حتي كارهايي را كه مي خواهد چاپ كند بايد با مجوز باشد. در سالهاي اخير درواقع اساسي ترين كاري كه انجام داده ايم بازنگري در مقررات ناظر بر صنعت چاپ بود كه مقررات و شيوه نامه هاي متعدد در اين حوزه وجود داشت. با توجه به سياست دولت مبني بر مقررات زدايي و كاهش تصدي گري دولت، اين سياست در حوزه چاپ دنبال شد. برخي را موفق شديم انجام دهيم و بخش هايي هم باقي مانده كه درصدديم اجرا كنيم. نخستين كاري كه در اين بخش انجام شد اصلاح روش صدور مجوز آثار چاپي غيركتاب بوده است. مي دانيد سه مقوله در چاپ داريم: مطبوعات، كتاب و غير از اين دو مقوله كه به آن آثار چاپي غير كتاب مي گويند يعني پوستر، بروشور و.... صدور مجوز آثار غيركتاب با توجه به مصوبه هيات وزيران در سال 71 اصلاح شد. در مصوبه قبلي گفته شده بود اين نوع كارها مجوزش به شيوه اي است كه وزارت ارشاد طي دستورالعملي اعلام مي كند. دستورالعمل يا شيوه نامه را تدوين و تقريبا از اوائل امسال به اجرا گذاشته شد. بر اين اساس نقش تصدي گري دولت در اين زمينه ها شد. پيش از آن با تعداد زيادي مراجعه كننده روبرو بوديم روزانه حدود دويست تا سيصد نفر به اداره كل چاپ و نشر مراجعه مي كردند براي اخذ مجوز وبراي هر نوبت چاپ. براي مجوز هم بايد اسناد و مدارك مختلف ارائه مي كردند اعم از سند تاسيس چاپخانه، مجوز وزارت صنايع، مجوز وزارت بهداشت، مجوز استاندارد كه تمام اين بوروكراسي حذف در شد شهرستانها روش جديد باعث شد از برخوردهاي سليقه اي با افراد و آثار چاپي اجتناب شود. البته اين تحول در بخش اجرايي كار صورت گرفت ولي نظارت را همچنان برعهده داريم. در نظام نظارتي هم روش ها تغيير كرد و از گروههايي كه كارآمدتر هستند استفاده شد. بحثي كه الان مطرح هست آئين نامه اي در زمينه تخلفات چاپخانه ها تدوين شده تا به استانها ابلاغ شود و طبق آن به جاي آنكه يك گروه به صورت متمركز اين نظارت را در تهران انجام دهد، نظارت به خود استانها ارجاع مي شود. در زمينه تاسيس چاپخانه هم اصلاحاتي در شرف انجام است كه بتوانيم از سرمايه هاي اندكي كه در جامعه وجود دارد استفاده كنيم و دولت در مرحله اول در قالب نقش نظارتي و بعد هم نقش حمايتي از نيازهاي جدي جامعه ظاهر شود. به عنوان مثال وضعيت چاپ مطبوعات الان نامطلوب است. اكثر روزنامه هايي كه جديدا تاسيس مي شود به دليل وضعيت چاپ به سمت قطع يا تيراژ خاصي روي مي آورند. اگر اين وضعيت اصلاح شود قطعا هم در كيفيت و هم حتي در محتواي روزنامه ها تاثير خواهد در گذاشت حال حاضر به دليل محدوديت ظرفيت چاپ، روزنامه ها مجبورند ساعت هفت يا هشت شب كار خود را به اتمام برسانند تا بتوانند صفحات خود را چاپ كنند و صبح زود توزيع كنند. اگر چاپخانه كافي داشته زمان باشيم، كار روزنامه ها مي تواند تا دوازده شب يا حتي بيشتر افزايش يابد كه اين موضوع به كيفيت و غناي مطبوعات كمك مي كند. * براي توسعه صنعت چاپ چه اقداماتي؟ كرده ايد - از مشكلات اساسي در حوزه چاپ، مساله كمبود سرمايه است. اين مشكل را در كشورهاي ديگر ازطريق بانكها حل كرده اند. متاسفانه در سيستم بانكي ما هنوز مانع جدي براي اين كار وجود دارد. سال گذشته با بانك رفاه كارگران مذاكره و توافق شد كه سه ميليارد تومان كمك در اختيار اين صنعت قرار دهد كه بتوانيم به توسعه آن بپردازيم. با توجه به گران بودن اين صنعت يعني الان با ارز آزاد اگر دستگاه دوورقي وارد شود قيمت آن بالاي 150 ميليون تومان خواهد بود و با توجه به بازپرداخت اين وام در سه سال مشكلاتي براي چاپخانه داران به وجود مي آورد كه اميدواريم بتوانيم اين زمان را افزايش دهيم تا شرايط مطلوبتري براي استفاده از اين وام فراهم شود. * كساني كه براي وام به بانك ها معرفي مي شوند از چه ساز و كاري استفاده؟ مي كنند - تنها شرطي كه براي وام وجود دارد نو، بودن دستگاه است. الان 60 تا 70 درصد ماشين آلات چاپ در ايران فرسوده است و از استاندارد خودش بيشتر عمر كرده است. دستگاههاي دست دوم هم بسيار وارد كشور شده ولي اگر بخواهيم تكنولوژي كارآمد و به روزي را در اين حوزه داشته باشيم بايداز تكنولوژي جديد استفاده كنيم. البته معناي اين حرف آن نيست كه از ورود دستگاههاي دست دوم ممانعت شود بلكه در اين مرحله، مساله نو بودن دستگاه براي گرفتن وام در اولويت قرار دارد تا اين كمك اندكي كه در اختيار دولت قرار گرفته بتواند تبديل به تكنولوژي جديد شود و ضعف هاي صنعت چاپ را مرتفع كند. از اتحاديه چاپخانه داران هم خواسته ايم كساني را كه واجد شرايط و صلاحيت مي دانند براي وام معرفي كنند كه آنها هم حدود 39 نفر را به ما معرفي كردند. تقاضاهايي هم حدود 279 نفر از سراسر كشور داشتيم كه در نهايت 102 نفر از آنها در فهرست تقاضا باقي ماندند كه به بانك معرفي شدند. درواقع همه كساني كه متقاضي وام بودند به بانك معرفي شدند.