Hamshahri corpus document

DOC ID : H-781126-47351S1

Date of Document: 2000-02-15

حبس اخبار در رسانه هاي ملي جذب مخاطبان به راديوهاي خارجي امروزه رسانه هاي جمعي به دليل افزايش نياز اطلاعاتي افراد كه نشات گرفته از اشتياق، علاقه، آگاهي و دغدغه هاي آنان نسبت به مسائل سياسي، اجتماعي و اقتصادي روز در داخل كشور و ساير نقاط جهان است، نقش مهمي را ايفا مي كنند. مردم كشور ما نيز براي حضور و مشاركت هرچه بيشتر در صحنه هاي مختلف سياسي و اجتماعي درصدد كسب آخرين و كاملترين اخبار ازطريق روزنامه ها و وسايل سمعي و بصري مي توان هستند گفت بعداز جريان دوم خرداد، مطبوعات به دليل بهره مندي بيشتر از آزادي توانسته اند بخش وسيعي از اطلاعات را به موقع در اختيار مردم قرار دهند تا جايي كه حتي راديوهاي فارسي زبان خارج از كشور نيز در نقل و قول هاي خود به روزنامه هاي آزاد و مستقل ايران استناد مي كنند. اما در عين حال برخي از مخاطبان تنها به رسانه هاي داخلي بخصوص صدا و سيما كه رسانه اي ملي و ميليوني است اكتفا نكرده و با گرداندن پيچ راديو گوش خود را به امواج ارسالي از آن سوي مرزها مي سپارند تا شايد ازطريق دستيابي به گزارش ها، ديدگاهها و تحليل هاي كارشناسان مختلف از تمام واقعيات موجود در كشورشان مطلع شوند. راديوهاي خارجي كه به اصطلاح راديوهاي بيگانه نيز خوانده مي شوند، پابه پاي تحولات داخلي ايران و جهان پيام هاي خود را كه تا حدودي برگرفته از نقطه نظرات و سياست هاي دولت آنها است به زبان فارسي عرضه مي دارند و بدين ترتيب حضور ملموس تري در شريان اطلاع رساني كشورمان مي يابند. اما اين كه چرا براي اين عرضه، تقاضا وجود دارد و اصولا ريشه ها و علل گرايش مردم به راديوهاي خارجي كدامند، موضوعي است كه با برخي از مردم و كارشناسان ارتباطات درميان گذاشتيم. هرچند كارشناسان به نكته اي مشترك يعني سانسور اخبار اشارت دارند اما در عين حال در تحليل هاي خود عوامل متنوع و مهمي را مورد توجه قرار مي دهند كه جاي تامل، تحقيق و بررسي دارد، زيرا بلعيدن بخشي از واقعيات در يك جامعه و مهم جلوه دادن خبرهاي غيرمهم آن هم از سوي صدا و سيما زمينه گسترش پديده اي به نام بي اعتمادي اجتماعي را فراهم مي سازد كه همانند پيكان دوسري است كه يك سوي آن منابع خبري داخلي و سوي ديگر آن انديشه ها و نيات مديران و سياستمداران كشور را نشانه مي رود. مهندس همايون دارابي كه علاقه مند به مسائل سياسي و اقتصادي است درباره راديوهاي خارجي كه به زبان فارسي برنامه پخش مي كنند مي گويد: در شرايطي كه رسانه هاي داخلي به دلايلي نمي توانند به موقع كار اطلاع رساني را انجام دهند به راديوهاي خارجي گوش مي كنم. وي مي افزايد: عملكرد ضعيف رسانه هاي فراگير داخلي در شرايط بحراني فضاي بي رقيب در اختيار راديوهاي بيگانه قرار چرا مي دهد كه مردم در شرايط بحراني به شدت تاثيرپذير مي شوند و هر اظهارنظري مي تواند آنها را به سمت و سويي خاص سوق دهد. مينا ملهم خانه دار كه علاقه اي به شنيدن راديوهاي خارجي ندارد مي گويد: معمولا براي كسب خبر به طور كامل و دقيق تر به مطبوعات مراجعه مي كنم. وي در ادامه اضافه مي كند: البته در مكان ها و موقعيت هاي مختلف گاه نقل وقول هايي از راديوهاي خارجي مي شنوم كه اين امر نشان مي دهد اخبار اين راديوها دهان به دهان نيز ميان افراد منتقل مي شود. علل گرايش افراد به راديوهاي خارجي گرايش افراد به راديوهاي خارجي فارسي زبان به شرايط اجتماعي و سياسي هر جامعه در مقاطع زماني ويژه بازمي گردد. پس از انقلاب اسلامي عطف توجه به اين راديوها از سوي كساني بود كه انتظار تحولات ديگري را داشتند و به خصوص از مجموع رويدادهاي داخلي راضي نبودند. دكتر هرميداس باوند، استاد دانشگاه و كارشناس روابط بين الملل در اين زمينه مي گويد: بعد از انقلاب اسلامي افراد ناراضي بر اين باور بودند كه كسب اطلاعات از طريق وسايل جمعي خارجي داراي دو خصوصيت است. اولا: آنها از بسياري از وقايع داخلي آگاهي پيدا مي كردند. ثانيا: از فحواي تفسير وقايع به خصوص راجع به ايران انتظاراتي داشتند كه موءيد تغييرات در ايران بود. اما در مراحل بعد كه اين انتظارات منتفي شد، عوامل مهم ديگري براي گرايش به اخبار راديوهاي خارجي به وجود آمد. وي در ادامه اظهار مي دارد: يكي از اين عوامل شفاف نبودن اخبار زيرا است دولت ها و رژيم ها معمولا اخباري را منتشر مي كنند كه موءيد رضايت مردم از اداره كشور در ارتباط با امور سياسي، اجتماعي، اقتصادي و غيره است. دكتر باوند به نكته ديگر يعني اخبار انتخابي نيز اشاره مي كند و معتقد است اخبار خارجي كه توسط رسانه هاي جمعي در كشور ما انعكاس مي يابد بيشتر اخبار مربوط به محدوده خاورميانه است و آن طور كه بايد و شايد به رويدادهاي ساير جهان توجه نمي شود. از طرفي اغلب نظرات كساني مطرح مي شود كه مورد پسند هستند. اين نارسايي حتي در اخبار مربوط به خاورميانه نيز به چشم مي خورد. بنابراين مردم براي آگاهي از ماهيت دقيق تر اخبار در ابعاد وسيع تر به راديوهاي خارجي روي مي آورند. عدم توجه به نيازهاي مردم بي توجهي به نيازهاي افراد در يك جامعه زمينه گرايش به رسانه هاي خارجي را هموار مي سازد. زيرا مردم مجموعه اي از گروههاي مختلف هستند و برحسب اشتراكاتي كه دارند در مواردي با هم همسان مي شوند. بنابراين هر فرد برحسب اين كه در كدام گروهها ( مثلا: گروه دانشجويي، زنان، مردان و. ) قرار دارد داراي نيازهاي ارتباطي متفاوت است و برحسب نيازهايش از رسانه ها استفاده مي كند. دكتر مهدي محسنيان راد، استاد دانشگاه و كارشناس علوم ارتباطات اجتماعي با بيان اين مطلب مي گويد: تحقيقات نشان داده است كه افراد خود را در معرض پيام هايي قرار مي دهند كه با آن توافق داشته و باورهايشان را تاييد كند. مثلا كسي كه از نتيجه اين انقلاب خيلي راضي نيست خود را در معرض پيام هايي قرار نمي دهد كه به تعريف و تمجيد اين انقلاب بپردازد و يا يك فرد دين گريز خود را در معرض يك پيام ديني نشات گرفته از يك رسانه قرار نمي دهد. حال اگر جامعه اي نتواند نيازهاي خود را از رسانه هاي داخلي تامين كند به منابع خارجي رجوع مي كند، زيرا او فقط مي خواهد بداند كه جريان؟ چيست كاهش اعتبار منابع خبري در علوم ارتباطات اجتماعي اصطلاحي وجود دارد كه به آن اعتبار منبع مي گويند. هر چقدر رسانه ها از اعتبار و محبوبيت بيشتري برخوردار باشند، ميزان اعتماد مردم به خبري كه در آن منعكس شده نيز بيشتر مي شود. امروزه اعتبار منابع خبري براي كسب اعتماد اجتماعي به عواملي نظير بي طرفي، عينيت، درستي، جامعيت و نظاير آن بستگي دارد. هر قدر اعتبار منبع خبري كاهش يابد، اعتماد اجتماعي نسبت به آن منبع متزلزل شده يا از بين مي رود. دكتر محسنيان راد در اين زمينه مي گويد: اعتبار منبع نه تنها در ارتباطات جمعي بلكه در ارتباطات گروهي و ميان فردي نيز نقش مهمي دارد. قصه چوپان دروغگو نمونه خوبي دراين باره است. در اين قصه، اعتبار منبع چوپان به خاطر دروغ هايي كه به مردم مي گفت، تنزل پيدا كرد. حال رسانه ها نيز داراي چنين خصوصيتي هستند، يعني درجه اي از اعتبار منبع دارند. حتي خبرگزاري ها هم براي يكديگر درجه اي از اعتبار منبع قائل هستند. ولي مردم اين درجه اعتبار را بيان نمي كنند در حالي كه در ذهن شان به آن توجه دارند و اگر اعتبار منبع خبري، در ذهن آنها كاهش يابد به استفاده از منابع معتبر متمايل مي شوند. اما اين كه اعتبار يك منبع خبري چگونه از سوي مردم تشخيص داده مي شود، سئوالي است كه دكتر محسنيان راد در پاسخ به آن مي گويد: بخشي از اين تشخيص براساس پيش فرضهاي قبلي مثلا است وقتي در محله ما اتفاقي بيفتد و ما بخواهيم از آن اتفاق مطلع شويم هرگز از يك كودك سئوال نمي كنيم، زيرا براساس پيش فرض ما كودك منبع معتبري نيست، بلكه از فردي كه به دقت به موضوع نگاه مي كند مي پرسيم موضوع؟ چيست و يا هرگز از همسايه اي كه مي دانيم اهل يك كلاغ و چهل كلاغ است و يا بي خودي ديگران را متهم مي كند، سئوال نمي كنيم. اما بخش عمده اين تشخيص در مواردي است كه ما فرصت كنترل را پيدا مي كنيم. يعني عينا مشاهده مي كنيم كه يك رسانه بخشي از واقعيات را حذف مي كند، بنابراين اعتبار منبع آن رسانه در ذهن ما كاهش مي يابد. عملكرد ضعيف صدا و سيما در ميان رسانه ها، وسايل سمعي و بصري به خاطر قدرت تاثيرگذاريشان در انعكاس اخبار و رويدادهاي جامعه از جايگاه ويژه اي برخوردارند. در كشور ما انتظار مردم از عملكرد صدا و سيما به عنوان رسانه اي ملي در بازتاب صادقانه وقايع بيشتر از آن چيزي است كه در حال حاضر مشاهده مي شود. بي توجهي، سانسور اخبار، اطلاع رساني ناقص يا سليقه اي و درنتيجه ابهام مردم بخصوص در حوادثي چون كوي دانشگاه كه كنجكاوي و عطش خبري افراد افزايش يافته بود، نمونه بارزي از وجود ضعف و نارسايي هايي است كه از نظر روزنامه ها نيز پنهان نماند و حتي به اعتقاد برخي اين رسانه ملي را در حد و اندازه يك شبكه خصوصي تنزل داد. به اعتقاد كارشناسان چنين عملكردي از ناحيه صدا و سيما موجبات بدبيني مخاطبان را فراهم مي سازد و به نحوي آنها را به سوي راديوهاي برون مرزي سوق مي دهد. ايرج جمشيدي، سردبير روزنامه ابراراقتصادي درباره نقش صدا و سيما مي گويد: درحال حاضر گردانندگان صدا و سيما به خاطر وابستگي هاي جناحي، افرادي را براي خبر و يا برنامه ها انتخاب مي كنند كه قدرت تشخيص خبر عمده از خبر غيرعمده و يا مهم از غيرمهم را ندارند. براين اساس كساني كه پيگير مسائل سياسي و اجتماعي كشور هستند از برنامه هاي راديو و تلويزيوني استقبال نمي كنند. اين كار را متاسفانه راديوهاي فارسي زبان در خارج از كشور كه تعدادشان زياد است با در نظر گرفتن اشتياق افراد انجام مي دهند. آنها اخبار را در يك مدت فشرده در اختيار علاقه مندان به مسائل سياسي و اجتماعي قرار مي دهند. اگرچه شنوندگان اين راديوها در مقايسه با رسانه هاي داخلي كشورمان ناچيز هستند، اما از نظر كيفي تاثيرات اجتماعي شنوندگان آنها بالا است. وي مي افزايد: تا زماني كه ضعف صدا و سيما در تشخيص اهميت خبر و سرعت انتقال آن برطرف نشود، راديوهاي خارجي همچنان مخاطبان خود را خواهند داشت. به طور نمونه وقتي دادگاه آقاي موسوي خوئيني ها روز يكشنبه سوم مرداد انجام گرفت اخبار شبكه يك در ساعت 9 شب در اعلام عناوين اخبار ذكري از اين دادگاه به ميان آنها نياورد به زعم خود خواستند اهميت خبر اين دادگاه را كم جلوه دهند. اما مردم بيشتر مشتاق بودند از چگونگي و نتيجه اين دادگاه اطلاع يابند. درحالي كه پس از پايان اخبار، خبر اين محاكمه پخش شد. به همين خاطر بسياري از اشخاص موفق به ديدن اين برنامه نشدند. همين امر موجب شد بعضي از مشتاقان از طريق راديوهاي خارجي به اخبار يا تحليل هاي مربوط به دادگاه آقاي موسوي خوئيني ها به طور كامل دسترسي پيدا كنند. به گفته اين روزنامه نگار مردم خبر مهم را تشخيص مي دهند و صدا و سيما با تغيير يا عمده كردن خبرهاي غيرعمده نمي تواند مانع اين تشخيص شود. وي همچنين به اهميت تقابل انديشه ها اشاره مي كند و اظهار مي دارد: گردانندگان صدا و سيما هنوز به اين اصل بديهي در علوم ارتباطات توجه نمي كنند كه جذابيت و تاثير تقابل يا برخورد انديشه ها بيشتر از ارائه انديشه يك سويه است. دكتر باوند نيز عدم آزادي گردش اخبار در صدا و سيما را مورد توجه قرار مي دهد و مي گويد: فلسفه انقلاب اطلاعات و اخبار مبتني بر آزادي گردش اخبار است. يكي از مشكلات موجود در كميسيون استفاده صلح جويانه از فضاي ماوراي جو در مورد پخش مستقيم برنامه از ماهواره در اين زمينه است. يعني كشورهاي جهان سوم معتقدند كه پخش اخبار بايد تنظيم شده باشد. درحالي كه غربي ها مي گويند گردش آزاد اطلاعات سانسور نمي پذيرد. حال اين مساله در داخل كشور مانيز وجود يعني دارد در صدا و سيما گردش آزاد اطلاعات محدود است. ادامه دارد فرحناز هاشمي