Hamshahri corpus document

DOC ID : H-781124-47324S2

Date of Document: 2000-02-13

افكارعمومي، ضرورت و اهميت تعريف افكار عمومي افكار عمومي مجموعه عقايد افراد يك جامعه نسبت به موضوعي است كه آن افراد درباره آن موضوع منافع و علايق مشترك دارند. به نظر آلن بيرو افكار، عمومي عبارت است از طرز تلقي و واكنشي جمعي و مشهود، كه جزء بزرگي از جامعه در برابر رويدادهاي اجتماعي كه اغلب مهم تلقي مي شود، نشان مي دهد. ( ) 1 روسك و وارن مي گويند: عامه بر اثر بحث، انتقاد و اختلافات به وفاقي مي رسد كه افكار عمومي ناميده مي شود. ( ) 2 در واقع، در صورتي كه نظرات مشترك نسبت به يك پديده اجتماعي شكل بگيرد، تا به قول لرنر همدلي، (Empathy) در جامعه به وجود آيد افكار عمومي شكل گرفته است. ( ) 3 بنابراين، هر عقيده، حتي اگر متعلق به يك فرد باشد، اگر مورد پذيرش جامعه قرار گيرند، عقيده عمومي خوانده مي شود. ويژگيهاي افكار عمومي لين و سيرز معتقدند، كه افكار عمومي چهار ويژگي اصلي دارد، جهت، شدت، برجستگي و همسازي. جهت به اين معناست كه افكار عمومي معمولا به دو يا چند ديدگاه كاملا جدا از كساني كه درباره مساله اي هيچ عقيده اي ندارند تقسيم شده است. شدت به اين واقعيت اشاره دارد كه بعضي از افراد شديدتر از ديگران داراي عقايد خاصي هستند كه احتمال آن را كه براساس آن عقايد دست به عمل بزنند بيشتر مي كند و اين مساله آشكارا در بررسي مشاركت و گزينش سياسي موضوع مهمي است. برجستگي نيز شدت عقايد را اندازه گيري مي كند، اما به اهميت نسبي عقايدي كه يك فرد يا گروهي از افراد دارند مربوط همان طور مي شود كه شدت احساس افراد نسبت به يك مساله معين ممكن است باعث بروز رفتار در آنها باشد، اولويتي كه به يك مساله نسبت به مساله اي ديگر مي دهند نيز همين گونه است. همسازي نيز به رابطه بين عقايد مربوط مي شود، اما بر ميزاني كه داشتن يك عقيده با داشتن عقيده اي ديگر همساز است متمركز مي گردد. ( ) 4 شرايط شكل گيري افكار عمومي نخستين و اساسي ترين شرط ظهور و تحقق افكار عمومي در جامعه ايجاد يا وجود فرهنگي است كه گريز از انفعال و بي تفاوتي به سود گسترش حضور و مشاركت و سهيم شدن در سرنوشت خود را براي مردم آن جامعه به يك ارزش و باور فوق العاده سياسي تبديل كرده باشد. اين فرهنگ را مي توان فرهنگ مشاركتي ناميد. بنابراين يكي از مشخصات اصلي فرهنگ متناسب با ظهور افكار عمومي وجود نوع خاصي از نظام سياسي است كه اعتراضات و عكس العمل هاي عمومي براي ايفاي حقوق خود را به رسميت شناخته و حدود اختيارات اعمال قدرت دولت و حكومت در اجتماع و زندگي سياسي شهروندان را به خوبي و با وضوح ترسيم كرده باشد. دومين شرط ظهور و تحقق افكار عمومي در جامعه وجود اختلاف نظر، بحران و يا تعارضي است كه باعث به حركت در آمدن و موضع گيري عقايد و افكار عمومي درباره آن وضعيت گردد. سومين پيش شرطي كه از امكان ظهور و تحقق افكار عمومي در يك جامعه خبر مي دهد وجود احزاب و گروههاي سياسي متفاوت، مستقل و متمايز از نظام سياسي و حكومت است كه در درون نظام سياسي قابليت ايجاد افكار عمومي خاص خود را داشته و با كمك دانش و اطلاعات فني و با در اختيار داشتن ابزارهاي تبليغات سياسي (رسانه هاي جمعي، مجامع و كنفرانسهاي علمي، فرهنگي، هنري و سياسي.. ) و در شرايط زماني معين قادر به نمايش بسيج آن باشند. ( ) 5 يكي از محققين شرايط ضروري در شكل گيري افكار عمومي را چنين شرح مي دهد: اولا وقتي كه يك مساله مبهم به يك مساله روشن تبديل مي شود، افكار عمومي شكل مي گيرد و در اين راستا هرچه جامعه به سمت شفافيت بيشتري مي رود، افكار عمومي هم بيشتر متشكل مي شود و بارزترين وجه آن هم در بازار رقابت تجلي مي يابد. دوم اينكه افكار عمومي صرفا تحت تاثير تبليغات شكل نمي گيرد، تاثير تبليغات عموما در استحكام زمينه ها و پيش زمينه هاست، نه ايجاد مسايل تازه. سوم اينكه، نگرش مردم و ميزان اعتماد به رسانه ها در روند تكوين افكار عمومي، يك زمينه اساسي است. چهارم اينكه افكار عمومي در مورد مسايلي شكل مي گيرد كه تجربه بلافصل مردم باشند. پنجم اينكه افكار عمومي هنگامي شكل مي گيرد كه جامعه احساس موءثر بودن و تعهد سياسي كند، احساس كند كه نقش تعيين كننده اي دارد و موضع گيري - اعم از نفي يا تاييد شكل گيرد. ( ) 6 دلايل توجه به افكار عمومي افكار عمومي از زمان پيدايي حكومتها به شيوه هاي گوناگوني مطرح بوده و به خصوص در جوامع غربي از قرن نوزدهم به اين طرف توجه بيشتري را به خود جلب كرده است، زيرا هم زيربناي تجاري و هم پايه هاي سياسي داشته است. در واقع، انتقال قدرت از افراد به ملتها و به طور كلي منبعث شدن قدرت از ملت، توجه به انديشه هاي مشترك و عموما پذيرفته شده به وسيله جمع را فراهم ساخت. ( ) 7 در جوامع امروزي با توجه به گسترش نظريه مردم سالاري و پيشرفت رسانه هاي جمعي بر اهميت توجه به افكار عمومي افزوده شده است، به طوري كه هيچكدام از نظام هاي سياسي، احزاب سياسي، گروههاي ذي نفوذ و.. بدون شناخت افكار عمومي و توجه به آن از موفقيت، پويايي و توان لازم در دستيابي به اهداف و منافع ملي و جمعي خود برخوردار نخواهد بود. همچنين هيچكدام از مبلغان و دست اندركاران رسانه هاي گروهي و امور فرهنگي بدون شناخت نيازها، عواطف و خواسته هاي مخاطبان از عهده رسالت و مسئوليت خود برنخواهند آمد. آلفرد سووي جامعه شناس فرانسوي در اهميت افكار عمومي مي گويد: افكار عمومي به منزله يك داور و يك وجدان است. حتي ما پا را فراتر گذاشته مي گوييم به منزله يك دادگاه است، ولي البته دادگاهي كه فاقد قوه قضايي است و با همه اينها، همه از آن حساب مي برند. افكار عمومي ضمير باطني يك ملت است افكار عمومي غالبا يك نيروي سياسي است. ( ) 8 افكار عمومي در تحكيم يا تخريب قدرت بسيار موءثر است. به طوري كه توماس هابز فيلسوف انگليسي معتقد است كه عقيده و افكار عمومي، دنيا را اداره مي كند و از اين جهت افكار عمومي منبعي براي تحكيم قدرت سياسي در جامعه است. ( ) 9 در اين راستا حكومتها در مواقع گوناگون به بسيج افكار عمومي كاركردهاي مي پردازند بسيج افكار عمومي در نظامهاي مختلف سياسي بسيار متنوع است، اما به طور معمول سركوب بقاياي رژيم گذشته در كشورهاي انقلابي، مقابله با تجاوز نظامي و تهديد تماميت ارضي، مقابله با ضد انقلاب يا همه عواملي كه موقعيت حاكميت سياسي وقت را به مخاطره انداخته و بالاخره مقابله و رفع بحرانهاي سياسي نظير بحران مشروعيت، مشاركت، توزيع، نفوذ و غيره.. از جمله علل و دلايلي است كه ممكن است حكومتها را به بسيج افكار عمومي ترغيب نمايد. ( ) 10 در پايان دلايل توجه به افكار عمومي در جامعه را مي توان به طور خلاصه اينگونه ذكر كرد: - دولتها براي جلب مشاركت و شناخت مردم به آن نياز مبرم پيدا كرده اند. - رسانه ها به دليل توجهي كه به پس فرست ها و نيازهاي مخاطبان دارند، به افكار عمومي توجه بيشتري معطوف داشته اند. - سازمانها و نهادهاي صنعتي - اقتصادي براي فروش فرآورده هاي خود و افزايش تقاضا در جامعه نياز به شناخت دقيق افكار عمومي پيدا كرده اند. - و بالاخره آنكه آثار و نتايج اين پديده، رنگ و بوي سياسي فرهنگي و اجتماعي به خود گرفته است. ( ) 11 ابوالفضل مطهري پانوشت ها: - 1 بيرو آلن فرهنگ علوم اجتماعي ترجمه باقر ساروخاني انتشارات كيهان چاپ دوم 1370 ص. 312 - 2 روسك جوزف و وارن رولند مقدمه اي بر جامعه شناسي ترجمه بهروز نبوي و احمد كريمي، تهران: انتشارات كتابخانه فروردين چاپ سوم 1369 ص. 88 - 3 خانيكي هادي افكار عمومي و ساخت قدرت سياسي در روزنامه همشهري سال ششم /1/1377 15 شماره 1510 ص. 6 - 4 راش مايكل جامعه و سياست ترجمه منوچهر صبوري انتشارات سمت 1377 ص. 189 - 5 خرمي قاسم افكار عمومي كنش متقابل نظام سياسي و اراده عمومي در روزنامه همشهري سال ششم شماره 1623 /6/1377 2ص. 6 - 6 خانيكي افكار عمومي و ساخت قدرت سياسي ص. 6 - 7 ستوده هدايت الله درآمدي بر روانشناسي اجتماعي موءسسه انتشارات آواي نور چاپ سوم 1376 ص. 179 - 8 سودي آلفرد افكار عمومي ترجمه جمال شميراني تهران: شركت سهامي كتابهاي جيبي چاپ سوم 1354 ص. 2 - 9 خليلي عبدالرسول شناخت گروههاي اجتماعي راهي براي همزيستي در جامعه مدني در روزنامه ايران سال پنجم، /6/78 8 شماره 1318 ص. 10 - 10 خرمي افكار عمومي كنش متقابل نظام سياسي و اراده عمومي ص. 6 - 11 خانيكي افكار عمومي و ساخت قدرت سياسي ص. 6