Hamshahri corpus document

DOC ID : H-781119-47278S2

Date of Document: 2000-02-08

وضعيت مطبوعات و پرداخت آنها به كتاب در گفت وگو با سيدفريد قاسمي، پژوهشگر تاريخ مطبوعات; بيشتر اوقات كتابخوانان، صرف روزنامه خواني مي شود * پديده تبديل مقاله به كتاب در طي چند سال اخير رونقي دوباره يافته است آيا اين كار در روزنامه هاي تاريخ معاصر سابقه داشته؟ است اشاره; ويژگي رسانه هاي مكتوب، بسترسازي و نهادينه كردن فرهنگ مطلوب و مورد نياز هر جامعه است، بر همين بنياد است كه هرگاه جامعه اي خواندن و نوشتن را جزو ضروريات زندگي اش به شمار آورد، مي توان به آن جامعه باليد و بر توسعه اي بودن فرهنگ آن اميد بست. با اين اشاره، اگر رسانه هاي مكتوب بخواهند گسترش بيشتري يابند، بايد از ياري رساندن به هم دريغ نورزند، متاسفانه تا چند سال قبل چنين رويكردي كمتر حس مي شد اما از اواخر سال 75 رويكرد جدي پرداختن به كتاب و فرهنگ مكتوب و نقد و بررسي آن در جامعه شدت و فزوني تازه اي به خود گرفت. رويداد دوم خرداد و فضاي گسترده اي كه در مطبوعات كشور به وجود آمد نيز، براين نهال نوپا آب فراواني افشاند و مي توان گفت پس از روزهاي آغازين انقلاب، هم اكنون پرداختن به كتاب و چاپ و معرفي و نقد و بررسي كتابهاي مهم منتشره جايگاه ويژه اي پيدا كرده اند; اگر چه بسياري از اين نقد و نظرها، بيش از آن كه نقد باشند، معرفي گونه هايي هستند كه خوانندگان را به خواندن آن آثار تشويق مي كنند، اما همين كه مطبوعات كشور پس از سالها كه صفحات سينمايي در آن سخن نخست را مي گفت، به اخبار و رويدادهاي كتاب نيز روي آورده اند، مغتنم و اميدوار كننده است. اگر چه به قول يك ناشر خوشنام كه: اخبار و اطلاعات مطبوعات به قدري فراوان و خواستني شده است كه ديگر كسي را مجال خواندن كتاب نيست. متن زير، حاصل پرسشهاي كتبي ما از سيد فريد قاسمي پژوهشگر تاريخ مطبوعات ايران است كه ضمن سپاس از ايشان، توجه شما خوانندگان محترم را به اين گفت وگو جلب مي كنيم. گروه علمي فرهنگي * با توجه به سابقه كار تحقيقاتي شما در حوزه مطبوعات، بگوييد از چه تاريخي در مطبوعات ايران به مقوله كتاب پرداخته؟ شد اخبار و اطلاعات درباره كتاب در مطبوعات ايران، با انتشار نخستين نشريه ادواري ايران در عهد محمدشاه قاجار شروع شد. خبر پرداخت مبلغ دويست تومان به ميرزا سيد علي شيرازي براي ترجمه يك كتاب و آتش سوزي كتابخانه اي در ايتاليا، نخستين خبرها درباره كتاب در مطبوعات ايران اند. در دوره ناصرالدين شاه، انتشار خبرهايي درباره كتاب گسترش يافت. معرفي و تقريظ، انتشار فهرست كتابهاي موجود در بازار، درج كتابشناسي در نشريات، خبرهاي سرقت از كتابخانه ها و كتابفروشيها، اخبار اهداي كتاب، آگهي انتظاري كتاب، نام و نشاني كتابفروشان و خبرهايي از اين دست را در مطبوعات دوره ناصري مي توان خواند. در دوره مظفرالدين شاه و پس از آن نيز، اين گونه اخبار را در مطبوعات مي توان ديد. به عنوان نمونه مقدمه يكي از اعلانهاي دنباله دار عهد ناصري را كه به نظرم نخستين فهرست كتابهاي موجود در بازار است را براي شما از روي روزنامه وقايع اتفاقيه ( شماره 27 پنج شنبه 9 شوال 1267 قمري صفحه ) 6 مي خوانم: صورت بعضي از كتابها كه در مملكت ايران چاپ زده شده و هر كس كه طالب خريداري باشد در نزد حاجي عبدالمحمد استاد دارالطباعه دارالخلافه طهران كه اين روزنامه ها در كارخانه او زده مي شود، فروخته مي گردد. به دنبال اين متن، صورت كتابها و قيمتشان را درج كرده اند كه اگر اجازه بفرماييد ضمن خواندن يكي از اين اعلانها به نام كتابها هم به نقل از همين روزنامه اشاره كنم. در شماره 28 روزنامه وقايع اتفاقيه مي خوانيم: قيمت بعضي از كتابها كه در دولت عليه ايران چاپ زده شده در هفته گذشته نوشته شده بود و بعضي ديگر كه نوشته نشده بود، از اين قرار است. هر كس طالب خريداري باشد در طهران در كارخانه حاجي عبدالمحمد استاد دارالطباعه طهران كه اين روزنامه ها را چاپ مي زند فروخته مي شود، تفسير صافي يك جلد دو تومان، شرح لمعه يك جلد سه تومان، قوانين يك جلد دوتومان، شرح الزياره يك جلد سه تومان، تصريح يك تومان و پنج هزار، شاهنامه فردوسي طوسي پنج تومان. نكته ديگر اين كه بعدها آگهي منظوم كتاب نيز باب شد و ناشران براي معرفي كتاب خود از شاعران مدد مي گرفتند و كتاب را تبليغ و معرفي مي كردند. به طور كلي از آغاز نشر كتاب تا امروز اطلاع رساني درباره كتاب به شيوه هاي گوناگون وجود داشته و هر دوره نيز ويژگيهاي خاص خودش را داراست. * بعضي ها معتقدند كه مطبوعات كنوني مطالبي منتشر مي كنند كه بيشتر به كار كتاب مي آيد. در اين باره چه نظري؟ داريد اين كه بيشتر روزنامه هاي امروز ما از فلسفه وجودي خود دور شده اند، ترديدي نيست. در اين كه برخي از مطالب آنان نيز به كار روزنامه نمي آيد هم، ترديدي نيست. اما آيا آن مطالب به كار كتاب مي آيد يا خير، بحث ديگري است. بايد اين مطالب بررسي شوند و ببينيم چه مطالبي به كار كتاب مي آيند و چه مطالبي به كارجاهاي ديگر! * پديده تبديل مقاله به كتاب در طي چند سال اخير رونقي دوباره يافته است، آيا اين كار در روزنامه هاي تاريخ معاصر سابقه داشته؟ است بله سابقه داشته است. صدها عنوان كتاب تاكنون به اين صورت كه مي فرماييد، چاپ شده اند. اما عمدتا نه به اين سرعتي كه اكنون اين كار انجام مي گيرد. * سياسي شدن موجب شده است تا بخشي از اوقات اهل مطالعه، به جاي خواندن كتاب صرف خواندن روزنامه هاي مختلف شود، به نظر شما اين امر در ميزان استقبال و خريد كتاب تاثير ؟ نمي گذارد قطعا تاثير مي گذارد. امروزه نه تنها كتابخوانان بيشتر اوقات خود را به روزنامه خواني مي گذرانند، بلكه بيشتر كتاب آفرينان نيز در يكي دو سال اخير اوقاتي از روز را به روزنامه خواني مي گذرانند. * پرداختن به كتاب، اطلاع رساني، نقد، آگهي ها و معرفي هاي كتاب را در روزنامه ها در دو سال اخير چگونه ؟ مي بينيد در سالهاي اخير مطبوعات اهتمام ويژه اي نسبت به كتاب پيدا كرده اند. اما نه همه كتابهاي تازه چاپ، بلكه كتابهاي خاصي را مدنظر دارند و اين مساله يا به گردانندگان و سياستگذاران يك نشريه برمي گردد و يا مسئول ستون و يا صفحه كتاب. * به نظر شما مطبوعات به چه موضوعات و كتابهايي به لحاظ مضمون و موضوع توجه بيشتري مي دهند؟ چرا آيا در سابق نيز چنين بوده؟ است سوءال شما كلي است. اگر مراد شما از مطبوعات، روزنامه هاست كه عمدتا كتابهاي خاصي را معرفي مي كنند. حتي در بعضي از روزنامه ها، كتابها پس از گذر از يك صافي به مسئول مربوطه مي رسد... نشريه هاي تخصصي بايد كتابهايي را معرفي كنند كه در گستره موضوعي شان است و با توجه به مخاطب خود كتاب معرفي كنند. اما اين كار در روزنامه ها فرق دارد. در روزنامه بايد به آنچه كه نشر مي شود، نظر داشت نه موضوع خاصي، مخاطب روزنامه عموم مردم هستند، پس بايد براي معرفي كتاب در روزنامه ها به قول امروزيها، گزينشي عمل نشود.