Hamshahri corpus document

DOC ID : H-781119-47277S5

Date of Document: 2000-02-08

تاوان تعارف چرا تعارف مي كنيد، چقدر در تعارف جدي؟ هستيد توي يك رستوران آرام نشسته ام و در حال خوردن غذايم هستم. سه نفري كه كنار ميز من نشسته اند تقاضاي صورتحساب مي كنند. به محض اينكه پيشخدمت برگ صورتحساب را روي ميز مي گذارد سه دست براي برداشتن آن هجوم مي برند و هر يك سعي در پيشدستي كردن به ديگري دارند. به جان شما اگر بذارم حساب كنيد، امكان ندارد. دومي مي گويد: به خواست من به اين رستوران آمده ايم پس من بايد حساب كنم. و مرد سوم كه مشتاقتر است مي گويد: شما مهمان من هستيد ناراحت مي شم اگر نگذاريد حساب كنم. بالاخره جنگ مغلوبه مي شود و مردي كه ديگران را مهمان كرده بود صورتحساب را پرداخته و از رستوران خارج مي شوند. با خود مي گويم وقتي آن دو مهمان بودند و مي دانستند كه پول غذا را مرد ميزبان حساب مي كند پس چرا براي پرداخت صورتحساب اصرار مي كردند. آيا واقعا قصد پرداخت آن را داشتند يا اينكه فقط تعارف مي كردند. ملل و اقوام مختلف خود به وجود آورنده فرهنگها، آداب و رسوم و سنن در هر كشور و قومي شده است كه عامل مهم ايجاد تفاوت بين مردم كشورهاي مختلف است. به عنوان مثال ايتالياييها، ايرانيها و فرانسويها هر كدام با حركات و رفتارهاي خاص خود، قابل شناسايي هستند. جسم هر سه اينها تابع اجتماعي شدني است كه هدفش انطباق آنها با محيطهاي اجتماعي - فرهنگي خاص خودشان است. تمامي اين فرهنگها از اجزا و عناصر بسياري بوجود آمده است كه در كنار هم فرهنگ يك جامعه را شكل داده و باعث تفاوت آن از ساير فرهنگهاست. تعارف يكي از همين اجزا و فرهنگي است كه تقريبا اولين مشخصه هر فرد ايراني در برخوردهاي آنان است. بيشتر جهانگردان و سياحان خارجي به اولين موردي كه از رفتارهاي اجتماعي ايرانيان اشاره مي كنند تعارفي بودن آنان است. به عنوان نمونه، كارلاسرنا نويسنده و جهانگرد ايتاليايي در سفرنامه ايران در مورد آداب معاشرت ايرانيان مي نويسد: بين ايرانيان تعارفات بسياري رد و بدل مي شود عباراتي كه به عنوان تعارف و اداي مراتب ادب به كار برده مي شود هم چاپلوسانه و هم اغراق آميز است. اينگونه تعارفات يكي از مشخصات خاص ايرانيهاست. اولين جملات كه هنگام ورود فردي به منزل ديگري جهت خوش آمدگويي گفته مي شود چنين است: شما به منزل خود تشريف آورده ايد. اما اگر اين تعارفات را جدي تلقي كند به زودي خواهد فهميد كه كلاه سرش رفته اينگونه است جملات معمولا مقدمه يك رشته تعارفات است كه در طول ملاقات با يكديگر تكرار مي گردد. اين فقط يك نمونه از نوشته هاي خارجي در مورد تعارف ايراني است. اما نظر ايرانيها هم در مورد تعارف كمابيش در همين حدود است. خود ما هم از تعارفات غيرمعمول در رنج هستيم و گاه حتي به خاطر تعارف به دردسر مي افتيم ولي سوءال اينجاست كه چرا با اين وجود، تعارف مي كنيم و نمي توانيم به طور صريح و روراست با ديگران برخورد كنيم. همه ما در تاكسي، اتوبوس، خيابان و خيلي جاهاي ديگر ردپاي تعارف را مي بينيم. اما آنچه را كه به عنوان تعارف به زبان مي آوريم خيلي وقتها از صميم قلب نمي خواهيم و همين گاه باعث دردسر و گرفتاريهاي مختلفي براي ما مي شود. داشتن صراحت لهجه و روراست بودن در مقابل تعارف كردن قرار مي گيرد و مي تواند بسياري از سوءتفاهمات را كه براثر تعارف بي جا بوجود مي آيد از بين ببرد. وقتي فردي نمي تواند با صراحت لهجه منظور خود را بيان كند و به تعارفات غيرمعمول روي مي آورد مسلم است كه نمي تواند به راحتي ارتباط برقرار كند و درست به همين دليل است كه چنين افرادي كه داراي خصيصه خجالتي بودن هستند نمي توانند منظور خود را درست و واضح بيان كنند. اين خصيصه اخلاقي ريشه در تربيت خانوادگي دارد. وقتي كه كودكي از ابتدا با ممانعتهاي ديگران براي تخليه احساس خود مواجه مي شود و در برابر حرفهاي او عكس العملهاي نامعقولي انجام مي گيرد مي آموزد كه حرف خود را صريحا بيان نكند و منظور اصلي خود را پشت الفاظ و كلمات مخفي چنين كند كودكي هنگامي كه به سنين بزرگسالي رسيد تحت تاثير همان خصلت قرار مي گيرد و در ايجاد ارتباط با ديگران مشكل پيدا مي كند و به راحتي نمي تواند از عدم تمايلش در مورد حرف يا عملي صحبتي به ميان آورد. محمدرضا ب مي گويد: از دوران بچگي خجالتي بوده ام و همين تاثير دوران بچگي باعث شده كه من الان نتوانم به راحتي مسائل خود را با ديگران مطرح كنم. از او مي پرسم كه اين خصيصه چه تاثيري در ارتباط صريح و بدون تعارف او با ديگران دارد، مي گويد: نمي توانم به راحتي در مورد مشكلاتم با ديگران برخورد كنم. چندي پيش يك واحد از آپارتماني را از يك پيمانكار خريداري كرده ام ولي حالا متوجه شده ام كه متراژ خانه كمتر از متراژ اصلي است. پيمانكار مي گويد كه فعلا پول ندارد و من هم با وجود اينكه پولم را لازم دارم نمي توانم اين مسئله را صريحا عنوان كنم و با تعارف كردن مسئله را به خود وي واگذار مي كنم. يك چنين رفتاري نوعي ديگر از نقصان اخلاقي را پديد مي آورد و آن دوروئي است. دوروئي تعبير عاميانه اي از نوعي رفتار و گفتار دوگانه است كه شخص در مواجهه با فردي در حضور وي رفتاري مثبت و در غياب وي رفتار و عملي درست مخالف آنچه كه در حضور وي داشته است اعمال مي كند. در تعارف اگر گفته يا عمل فرد با صداقت كامل باشد و از صميم قلب، كه روراستي را پيشه كرده است اما اگر اين تعارفات از صميم قلب نباشد ممكن است نشان دهنده نوعي دورويي باشد، اگرچه فرد در ظاهر نشاني از آن رفتار دورو نداشته باشد ولي در كل عدم تطابق قلب و زبان نوعي دورويي رفتار است و در مورد كساني كه كمتر اصرار بر تعارف مي كنند كمتر هم ديده مي شود. در يك اجتماع اين نوع رفتار ممكن است شبهاتي را ايجاد كند چرا كه تنها عاملي كه باعث ايجاد و از بين رفتن سوء تعبير مي شود صداقت است و هر چه تعارف كمتر باشد صداقت بيشتر و در مقابل، دروغ كمتر خواهد بود، پذيرش اجتماعي بيشتر مي شود و روابط آدمها راحتتر شكل مي گيرد. بسياري از افراد هم از تعارف به عنوان يك راه گريز استفاده مي كنند با اين، پيش زمينه كه فرد مقابل هم مطمئنا همين عكس العمل را خواهد داشت اما گاه به همين دليل است كه افراد دچار دردسرهايي هر چند كوچك عليرغم ميل خود مي شوند همين جاست كه جهان ديدگان گفته اند: تعارف اومد نيومد دارد. مژگان عسگري مي گويد: يكي از دوستانم به منزل ما آمده بود و من با اصرار زياد از او خواستم كه براي ناهار مهمان ما باشد. اتفاقا آن روز چيز زيادي در منزل نداشتيم و من تصميم گرفته بودم براي ناهار غذاي حاضري تهيه كنم. اصلا فكر نمي كردم كه دوستم تعارف من را قبول كند ولي او دعوت من را پذيرفت و من براي تهيه غذا مجبور به خريد مواد غذايي شدم كه هم به دردسر افتادم و هم خجالت كشيدم. شايد فكر مي كنيم اگر تعارف را با گفتارمان آميخته نكنيم نوعي بي ادبي در رفتارمان ديده مي شود. فرض كنيد درست هنگامي كه راهي جايي هستيد تلفن به صدا درمي آيد و از آن سوي سيم صدايي آشنا به شما مي گويد كه قصد دارد به ديدن شما بيايد. چه عكس العملي نشان؟ مي دهيد آيا عليرغم ميل باطني خود مي گوييد كه بي صبرانه منتظر اوئيد و يا اينكه با عذرخواهي حقيقت را گفته و از پذيرايي وي معذور ؟ شده ايد به نظر شما اين امر منافاتي با ادب دارد. مسلما پاسخ خير است، چرا كه تعارف نمي تواند نشان دهنده ادب فردي باشد. ادب و تربيت مجموعه رفتاري است كه از شخصي سرمي زند و جمع نيز آن را مي پذيرد چرا كه مطابق با عرف معمول است. سلام كردن، رعايت حقوق ديگران، احترام گذاشتن، عدم دخالت در امور ديگران و.. نوعي ادب فردي است كه تعارف ممكن است در اين حيطه قرار بگيرد اما مسلما نشانه ادب فرد نيست. تعارف امري است كه از سوي مردم ما اعمال مي شود و به آن به ديده نوعي احترام مي نگرند البته اين نگرش در بين كهنسالان بيشتر از نسل نو و جوان است و همين ديد است كه گاهي افراد رك و صريح اللهجه را غير معاشرتي و بي ادب مي دانند. رابطه ادب و تعارف مانند يك فرمول رياضي نيست كه تنها يك نتيجه داشته باشد و بتوان آن را به همگان تعميم داد. مريم مظلومي مي گويد: تعارف هر فرد نشانه دست و دلبازي كسي اوست كه به ماندن مهمان در خانه اصرار مي كند يا چيزي را كه دارد به ديگران تعارف مي كند آدم بخشنده اي است كه در واقع ديگران را در چيزي كه دارد شريك مي كند. آدمهاي خسيس تعارف نمي كنند چون دوست ندارند ديگران را در چيزي كه دارند شريك كنند. شايد علت اصلي اين گفته در ايجاد محبت و جلب توجه و صميميت فرد مقابل باشد. چرا كه فكر مي كنيم اين بخششها روابط را نزديكتر مي كند و براي اثبات خود به ديگران از بذل و بخششهاي احيانا بي مورد استفاده اين مي كنيم نوع سخاوتمنديها همواره با گفتار و اصرار زياد همراه است كه نتيجه آن جلب توجه ديگران به هر وسيله ممكن است. مجيد يوسف پور كارشناس مشاوره مي گويد: نمي توان تمام خصوصيات رواني اين افراد را تعميم داد چرا كه تعارف يك مسئله رواني نيست اما منظور در اينجا افرادي است كه اصرار بر تعارف غيرمعمول اينگونه دارند افراد زود تحت تاثير قرار مي گيرند و طاقت كمي در برابر ناكاميها دارند، گفتارشان با اغراق همراه است و در مورد كارهايشان اصرار زيادي به ديگران مي كنند. وي مي گويد: اين افراد در كودكي با توجه افراطي يا بي توجهي نسبت به خواسته ها و احساسات خود مواجه بوده اند. سختگيريهاي بي موردي در مورد مسائلي مانند غذاخوردن، حرف زدن و خصوصا به دستشويي رفتن در كودكي اين افراد وجود دارد كه ريشه بسياري از مسائل تعارفي آنان است. اينگونه افراد كه اصرار بر تعارف دارند خيلي زود تحت تاثير ديگران قرار مي گيرند. تعارف بد نيست و نشانه توجه و محبت ديگران است اما اصرار بر تعارف اگر از دل برنيايد، نزديكي و صداقت را شامل نمي شود و تنها معذوريت خواهد داشت. ويدا سامعي