Hamshahri corpus document

DOC ID : H-781116-47242S1

Date of Document: 2000-02-05

در زمستان از عينك آفتابي استفاده نكنيد! نگاهي به دلايل پيدايش افسردگي زمستاني يا افسردگي فصلي با شروع فصل زمستان مشكل دچار شدن به افسردگي زمستاني يا افسردگي فصلي مطرح مي شود كه مي تواند براي بعضي افراد بسيار ناراحت كننده باشد. ارتباط شروع فصل زمستان با بروز نوعي افسردگي، از ديرباز شناخته شده بوده است. چنانچه فردريك كوك كاشف قطب شمال در سال 1898 در خاطرات خود در قطب به ابتلاي افراد گروهش به افسردگي فصلي اشاره مي كند. اختلالات خلقي فصلي اكنون به عنوان يك بيماري شناخته شده و راههاي مختلفي براي درمان آن پيشنهاد شده است. علايم اين بيماري عبارتند از: احساس حالت غم و اندوه، عدم توانايي به تمركز و خستگي و بي حالي. در عرض ده سال گذشته، اطلاعات زيادي در مورد تظاهرات باليني اين بيماري و عوامل بيوشيميايي مغزي كه در ارتباط با اين اختلال در شروع فصل سرما مي باشد، به دست آمده است. اكنون مشخص شده كه دو نظام بيولوژيكي در بروز اين بيماري تاثير دارد كه يكي مربوط به هورمون ملاتونين است كه خلق و فعاليت فرد را متاثر مي سازد و ديگري در ارتباط با انتقال دهنده شيميايي سروتونين در مغز است كه هر دو اين نظامها، تحت تاثير تفاوت طول روز و شب در فصول مختلف هستند و دوره نوري زمين در اين بيماري، نقش اساسي را ايفا مي كند، چرا كه، در فصل زمستان و پاييز طول روز كاهش مي يابد. در ارتفاعات بالاي نيمكره هاي شمالي و جنوبي، افسردگي فصلي معمولا در پايان پاييز يا اوايل زمستان ظاهر شده و تا بهار سال بعد در افراد مبتلا ادامه خواهد داشت. در صورت بروز اين نوع افسردگي در فرد، احتمال زيادي در تكرار شدن آن در سالهاي بعد وجود دارد. افراد مبتلا، معمولا تمايل شديد به خوردن مواد پركالري مانند كاكائو، شكلات و شيريني دارند و طول مدت خواب آنها 10 9 تا ساعت است كه اين مسئله نقطه تفاوت افسردگي هاي كلاسيك با افسردگي هاي فصلي است، چرا كه افراد مبتلا به افسردگي كلاسيك، براي به خواب رفتن دچار مشكل هستند و معمولا دچار نوعي بي خوابي مي باشند. در عين حال، گرچه افراد مبتلا به افسردگي فصلي 9 تا 10 ساعت مي خوابند ولي اين خواب، خواب راحت و شيريني نيست، چنان كه در طول روز خوابآلود بوده و براي تمركز فكري دچار اشكال هستند. به محض فرارسيدن فصل بهار، اين افراد پر از انرژي و فعاليت شده و تمايل به خوردن مواد پركالري را از دست داده و اضافه وزني را كه در طول فصول سرد بدست آورده بودند، از دست مي دهند. علت اصلي اين كه اين افراد در طول مدت بيماري تمايل شديدي به خوردن اين مواد دارند، اضطراب و عدم توانايي در تمركز فكري است. و در حقيقت آنها نه به خاطر گرسنگي، بلكه بخاطر برطرف كردن اضطرابي كه دارند، به اين مواد روي مي آورند و با اين كار سعي در رفع اضطراب خود دارند. در اوايل دهه 1980 افسردگي فصلي شناخته شد و نور درماني كه عبارت است از قرار دادن بيمار در معرض 2500 لوكس نور به كار گرفته شد (يك لوكس نور ميزان نوري است كه يك شمع روشن روي سطحي به فاصله يك متر ايجاد مي كند ). در تحقيقي كه انجام گرفته، مشخص شده كه هرچه افراد در مناطق شمالي تر زندگي مي كنند احتمال ابتلاء به بيماري افسردگي فصلي براي آنان بيشتر است. دانشمندان تشخيص داده اند كه اگر اين افراد را هر روز صبح كه هوا هنوز تاريك است، در معرض نور مناسبي قرار دهند، افسردگي و ميل شديد آنها به مصرف مواد پركالري رفع خواهد شد. شدت نوري كه در نور درماني لازم است، بايد حداقل 2500 لوكس شدت داشته باشد شدت نور لامپ هاي معمولي 250 تا 500 لوكس بوده و در درمان اين نوع افسردگي موءثر نيست. در عين حال، نور درماني در صبح موءثرتر از نور درماني در اواخر روز است. به نظر مي رسد افسردگي هاي فصلي با ميزان هورمون ملاتونين در بدن ارتباط داشته باشد. دانشمندان حدس مي زنند نور از ميزان اين هورمون كاسته و بدين ترتيب روي خلق فرد اثر مي گذارد. حتي گفته مي شود ترشح زياد ملاتونين كلا روي بيماري افسردگي اثر تشديدكننده دارد. محققان مقادير زيادي ملاتونين به افراد عادي مورد آزمايش تزريق نمودند و مشاهده كردند كه در آنها حالت خواب آلودگي، كاهش هشياري و طولاني تر شدن زمان پاسخ به محركها، ايجاد شده است. متاسفانه هنوز دارويي كه بتواند اثر ملاتونين را خنثي كند، كشف نشده است. در بررسي هاي به عمل آمده از لحاظ آماري مشخص شده كه از هر صدهزار نفر كه در مناطق شمالي امريكا زندگي مي كنند، نفر 100 دچار افسردگي زمستاني مي شوند. در مناطق جنوبي امريكا اين رقم به 6 نفر به ازاء هر صد هزار نفر كاهش مي يابد. ملاتونين در سال 1958 كشف گرديد و در بدن همه پستانداران وجود دارد، ثابت شده است اگر موشها را بيشتر از معمول در معرض نور قرار دهند، ميزان اين هورمون در بدن آنها كمتر مي شود. ميزان هورمون ملاتونين در بدن انسان نيز در فصول مختلف و در طول روز متفاوت شدت است نور خورشيد در يك روز ابري در اروپاي شمالي ده هزارلوكس و در يك روز آفتابي نزديك خط استوا هشتاد هزار لوكس در است ضمن، بهتر است كساني كه در فصل زمستان خلق آنها عوض مي شود، از عينك آفتابي استفاده نكنند! پژوهشگران در صددند عوامل اين بيماري را دقيقتر شناسايي كنند و اميدوارند در آينده نزديك، داروي موءثري براي درمان اين بيماري پيدا نمايند. منبع: ساينتيفيك آمريكن ترجمه: مهندس حميد عظيمي