Hamshahri corpus document

DOC ID : H-781113-47218S1

Date of Document: 2000-02-02

شايعه چگونه شكل؟ مي گيرد مريم و نسيم و مهين و چندتايي ديگر، دور هم جمع بودند و با گفتن وا، بيچاره خانواده اش، ديوونه بود، هر يك تعجب خود را نشان مي دادند. تمامي بروبچه هاي مدرسه از شنيدن خبر خودكشي دختري به نام ليدا اظهار تاسف و تعجب مي كردند. شيوع خبر خودكشي ليدا به قدري گسترش يافت كه حتي در بين خانواده ها ول وله اي برپا كرده بود. هر كس به طريقي قضيه را حلاجي مي كرد. عده اي مي گفتند كه ليدا پسري را دوست داشته و به علت مخالفت برادرش با ازدواج او خودش را كشته عده اي است ديگر مي گفتند حتي ليدا مرتكب عملي شده كه ديگر طاقت روبه رويي با خانواده اش را نداشته و به خاطر همين خودش را كشته است و هزار و يك جور حرف و حديث از قضيه مرگ يك دختر بيرون آمد. اين قضيه كه باعث آبروريزي خانواده ليدا شده بود بعد از مدتي متوقف شد و همه متوجه شدند كه علت مرگ ليدا فقط يك آنفاركتوس ساده بوده نسيم است كه از اين قضيه شاكي بود گفت: چقدر پشت سر اين دختر بي چاره حرف و حديث زدند و چه قدر شايعه درست كردند، غافل از اينكه ليدا فقط يك مرگ طبيعي مثل بقيه داشته است. مريم با ناراحتي زيادي گفت: سواي از آن چقدر آبروي خانواده ليدا رفت. مهين كه توي فكر فرو رفته بود بعد از مدتي گفت: بچه ها شايعه عجب چيزي است. چون به راحتي مي تواند زندگي آدمها را به هم بزند. ببينيد افراد چقدر راحت با يك شايعه مي توانند با سرنوشت هم بازي كنند. اما براستي شايعه؟ چيست و چه كسي شايعه مي سازد و عكس العمل مردم در مقابل شايعه؟ چيست امروز با توجه به افزايش جمعيت و پراكندگي آن در نقاط مختلف و گسترش ارتباطات و عوامل فرهنگي، اجتماعي و حتي سياسي و اقتصادي مردم از شنيدن واقعيتها و حقايق محروم شده اند. پ. ر. كارشناس روانشناسي در اين زمينه گفت: عدم اطلاع و دستيابي به واقعيتها و حقايق، انسانها را در عرصه زندگي وادار كرده است كه دست به شايعه بزنند و اتفاقات و حوادث را بر طبق تفكر، آمال و خواسته هاي خود حلاجي كنند و آن را به نام واقعيت عرضه نمايند و گاهي غافلند از اين كه انتشار يك خبر دروغ و نادرست و ايجاد شايعه در بين مردم چه عواقبي به دنبال دارد. شايعه دروغ؟ نيست آيا شايعه همان دروغ؟ است پس دروغ؟ چيست اين سوءالي است كه جوابهاي متعددي داشته است ولي از نتيجه گيري كلي برمي آيد كه اكثر مردم شايعه را دروغ نمي پندارند. م - طاهرخاني كارشناس ارتباطات اجتماعي در اين زمينه گفت: نكته ها و چيزهاي جالب توجه از قبيل ترس، هيجانها، حوادث و نكات مورد نظر افراد، موقعيتها و حوادث باورنكردني و استثنايي باعث ايجاد شايعه در بين مردم مي شود، اما نكته مهم نداشتن دسترسي به واقعيت است. در واقع منبع خبر واقعي نيست. نداشتن اطلاعات و بي خبري از اصل ماجرا از عوامل اصلي ايجاد شايعه است. در كنار اين عوامل، عوامل فرهنگي، شرايط اقليمي، خصوصيات فردي و حتي حوادثي كه در زندگي شخصي افراد صورت مي گيرد از عوامل شايعه زا است. مثلا پيش زمينه فكري در ايجاد يك شايعه بسيار موءثر مي باشد. اين كه رابطه افراد به چه صور تي است بر پايه صلح است يا عناد و دشمني در پراكندن و پخش شايعه خصوصا شايعه هاي خانوادگي و دوستانه بسيار موءثر است. شايعه سيمرغي است در آسمان بي پهنه خيال م. س پسري 24 ساله در بيان اين كه شايعه چيست و چرا به وجود مي آيد، گفت: وقتي ناكامي در زندگي هر فردي صورت گيرد مسلما موهبت الهي ايجاب مي كند كه فرد دست كم در دنياي خيال به آنچه كه مي خواهد برسد. اما گاهي اين ناكامي و سركوبي به قدري قوي است كه از دنيا ي خيال مي گذرد و به دنيايي واقعي روي مي آورد و آنچه كه در خيال فكر كرده را بيان مي كند و بدين سان خود را قانع مي سازد كه به آنچه كه مي خواسته رسيده است. البته اين مرز زمينه فردي و خصوصي است، اما در زمينه هاي اجتماعي و ابعاد وسيع تر آن هم مي توان گفت همين ناكامي و دست نيافتن به واقعيت خبر، مردم را مجبور به پذيرش شايعه مي نمايد. شايعه در فرهنگ لغت به معني خبري است كه شيوع پيدا كرده باشد و شايع به معني آشكارا در عين پراكندگي شيوع پيدا كرده باشد، است. در واقع وقتي بعضي از مسائل خيلي بزرگ جلوه داده شوند و يا بعضي از وقايع كمي دور از انتظار باشند و يا مردم را به شدت تكان بدهند در آن صورت است كه كوچكترين عامل خود باعث شيوع اخباري مي شود كه اصلا با واقعيت و حقيقت ماجرا فرسنگها فاصله داشته است. شايعه ها نيز در زمينه هاي مختلف مثل هنري، اجتماعي، سياسي، دوستانه، خانوادگي و... مي تواند باشد. پ -ر كارشناس روانشناسي در مورد شايعه و دروغ، گفت: دروغ را مي توان يك ساختمان بزرگ فرض كرد و شايعه را سقفهاي اين ساختمان. اين قضيه درست مثل غيبت و تهمت مي باشد. بين غيبت و تهمت خيلي فاصله است، اما وقتي عميق فكر كنيم متوجه مي شويم كه در هر تهمتي يك غيبتي است و در هر غيبتي يك تهمت. شايعه ممكن است دروغ نباشد اما مي تواند جزئي از دروغ باشد. شايعه نزد مردم در اصل همان پذيرفتن خبري است كه يا نبوده و يا به شكل حاد آن نبوده است. شايعه فقط يك شايعه است م م 190 ساله معتقد است: گاهي خود افراد براي اين كه مشهور شوند دست به شايعه مي زنند و اين حس خود كمتربيني در آنها باعث شده كه براي رسيدن به هدف مورد نظر دست به ايجاد شايعه بزنند. به عنوان مثال شايعه در بين هنرمندان خصوصا بازيگران سينمايي بسيار زياد اين است شايعه ها را چه كسي به وجود؟ مي آورد مني كه تا حالا يكبار هم خانم و يا آقاي ايكس را نديده ام يا دوستان و آشنايان آنها و نكته جالب اين جا ست كه ما آدمها شايعه را، اول همگي قبول مي كنيم و بعد از مدتي شايعه ديگري را قبول مي كنيم و مطلب قبلي را رد مي كنيم و مي گوييم كه شايعه بود، اين يعني؟ چه اين كه در يك موضوع معين هم مطلبي را قبول كنيم و هم تكذيب. خود نتيجه ديد نادرست ما از افراد و يا موضعي كه افراد در آن قرار دارند باعث ايجاد شايعه در بين مردم مي شود. م. طاهرخاني كارشناس ارتباطات اجتماعي مي گويد: در كل پايين بودن سطح سواد و فرهنگ و عدم مطالعه جامعه و نداشتن اطلاعات از يك منبع موثق باعث بروز شايعه مي شود. حتي پخش يك شايعه اگر صرفا جنبه اطلاعاتي داشته باشد بسيار مفيد است. پخش يك شايعه نيز ممكن است منفي هم باشد كه اين همان شاخ و برگ دادن منفي به يك قضيه است. به طور مثال پشت سر دختر فلاني و يا پسر فلاني شايعه درآوردن. كه اين خود رابطه اي مستقيم با آبروي افراد دارد و ممكن است كه زمينه ايجاد انتقام و حوادث ديگري نيز باشد. شايعه همان كاهي است كه ناگاه كوه مي شود ل. م 26 ساله معتقد است شايعه را بايد از لحاظ مهم بودن و حساسيت و سرعت انتقال شايعه و فرهنگ مردم منطقه مورد مطالعه قرار سرعت دهيم شايعه از عوامل مهم است. يك شايعه گاهي يك هفته طول مي كشد و شايعه اي ديگر در 5 ساعت. وي مي افزايد: زنها شايعه را بيشتر تقويت مي كنند، مي پذيرند و اين شايد به اين دليل كه زن ها در چارچوب احساس عمل مي كنند تا عقل و منطق. بنابر اين شايعه پراكني در ميان خانمها به مراتب بيشتر از آقايون است. در هر حال شايعه همان پخش خبري است كه پيازداغش را زياد كرده اند. م. طاهرخاني افزود: در كل شايعه و يك كلاغ و چل كلاغ در خانمها به مراتب بيشتر از آقايون است. در واقع با توجه به ميزان محدوديت و محروميتي كه چه در خانواده و چه در اجتماع براي خانمها وجود دارد. اين عامل شيوع بيشتري داشته است. شايد اين شايعه خود راهي براي نشان دادن همين محروميتها و محدوديتها باشد و در كنار آن به عوامل رواني - شخصيتي خانمها مي توان اشاره كرد. چون اصولا خانمها رابطه اجتماعي بهتري مي توانند در جامعه با يكديگر به وجود آورند و همين سنخيت و نزديكي در بين خانمها باعث بروز شايعه هاي گوناگون گردد. در ايجاد يك شايعه گاهي هزاران دليل و علت وجود دارد و حتي اين علتها خود علت و دليل ديگري براي ايجاد شايعه اي ديگر مي شوند و اين زنجير و چرخه مرتب تكرار مي شود. گاهي مصلحت ايجاب مي كند كه شايعه كنيم و گاه منفعت. معصومه موسي وند