Hamshahri corpus document

DOC ID : H-781104-47132S2

Date of Document: 2000-01-24

ماه هاي ي عقد و اي صيغه زمين! ماه اول زمين را همه مي شناسيد. اما دنبال ماه دوم نگرديد، چون كوچك تر از آن است كه به چشم ديده شود. اين ماه دوم سياركي كوچك است كه در سال 1376 كشف شد و آن را كرويتنه ناميدند. كسي در آن هنگام هنوز از مدار عجيب اين سيارك آگاهي نداشت. اما گروهي از اخترشناسان انگليسي به سرپرستي كارل موري به تازگي دريافته اند كه نيروهاي گرانشي زمين و خورشيد سبب مي شود كه برخي سيارك هاي در حال عبور به دام زمين بيفتند و در مداري شگفت انگيز كه بي شباهت به نعل اسب يا كليه آدمي نيست به دور خورشيد و زمين بچرخند. يعني سيارك همواره ملازم زمين است، اما از گرانش خورشيد نيز نه گزير دارد و نه گريز! يعني در نيمه راه مدارش به دور خورشيد گويي به اصطلاح كم مي آورد دوباره، به سمت زمين بازمي گردد، شتاب مي گيرد و باز راهي مداري خورشيدي مي شود و اين كشاكش آونگي، پيوسته تكرار مي شود و منحني هاي عجيبي را كه گفته شد در فضا مي پيمايد. كرويتنه ماه دوم زمين، در نزديك ترين حالت، از فاصله ميليون 16 كيلومتري زمين عبور مي كند; اما احتمال برخورد آن با زمين وجود ندارد چون مدارش با مدار زمين هم صفحه نيست و با آن زاويه مي سازد. پيش از اين، چنين مداري فقط در دو تا از اقمار سياره مشتري موسوم به يانوس و اپي مته اوس مشاهده شده بود. مدار اين اقمار، پايدار نيست و پس از چندهزار سال تكليف قطعي آنها معلوم مي شود و اختلالات گرانشي اجرام ديگر منظومه شمسي سبب مي گردد تا دوباره به تملك خورشيد در درآيند واقع محاسبات نشان مي دهند سيارك ديگري به نام خوفو احتمالا زماني در چنين دامي گرفتار شده بود و در مداري قهقرايي يا به اصطلاح پس پسكي به دور زمين مي گشت. اگر ماه اول زمين را در قياس با زندگي برخي مردم، ماه عقدي يا دايمي بناميم، اقمار جديد زمين را بايد اقمار موقت يا اي صيغه خواند! رابطه كسوف و زمين لرزه سياره ما زمين از يك نظر، در مقام منظومه شمسي يگانه است. اين سياره هنوز از نظر زمين ساخت تخته اي، فعال است. آتشفشان هاي بسياري هر ساله در سطح آن فوران مي كنند و هزاران زلزله، سيماي سطحي آن را تغيير مي دهند. تمام اينها مديون وجود قمري عظيم است كه قطر آن، يك چهارم قطر سياره مادر است. تاثير نيروهاي جزر و مدي اين قمر عظيم در تشديد فعاليت زمين ساختي زمين، از جمله وقوع زمين لرزه ها، موضوع چندان تازه اي نيست. اما طبق گزارش منحصربه فردي كه به تازگي در موءسسه ژئوفيزيك دانشگاه تهران مشاهده شده است، احتمالا ميان زمين لرزه ها و برآيند نيروهاي كشندي خورشيد و ماه در اواخر هر ماه قمري نيز رابطه اي بايد وجود داشته باشد كه يك نتيجه گيري نظري از آن به تقويت اين باور عاميانه مي انجامد كه رويداد كسوف در وقوع برخي زمين لرزه ها بي تاثير نيست. البته موضوع پيچيده تر از اينهاست و بايد خود گزارش را خواند. نتايج گزارش يادشده براساس بررسي توزيع آماري شمار زيادي زمين لرزه برحسب زمان وقوع آنها در روزهاي مختلف ماه هاي قمري ارائه شده اند. * حسين عليزاده غريب