Hamshahri corpus document

DOC ID : H-781103-47120S1

Date of Document: 2000-01-23

كدام آمار درباره پزشكان جوان درست؟ است كمبود يا مازاد اشاره: واحد مطالعات نيروي انساني از دو سال پيش در دبيرخانه شوراي آموزش پزشكي و تخصصي كشور شكل گرفت و مطالعات ويژه اي را با هدف بررسي روشهاي مختلف برآورد پزشك مورد نياز كشور انجام داد. بررسي جامع درباره تجربيات موفق و ناموفق ساير كشورها و اجراي سه طرح تحقيقاتي در اين ارتباط، اين واحد را قادر ساخته تا شرايط موجود در پيش بيني وضعيت آينده را برمبناي مستندات و به روش علمي انجام دهد. جمع آوري اطلاعات لازم جهت تعيين تعداد، نحوه توزيع و خصوصيات پزشكان موجود (تهيه بانك اطلاعات پزشكان ) و اجراي طرحهاي تحقيقاتي لازم جهت برآورد تعداد پزشك مورد نياز كشور از اهداف اوليه و تشكيل مركز مطالعات نيروي انساني علوم پزشكي هدف نهايي اين واحد است. آنچه در پي مي آيد گزارشي است كه با همكاري اين واحد، در ارتباط با وضعيت پزشكان جوان تدوين شده است. شواهدي از مازاد پزشك در كشور از قبيل عدم رضايت شغلي پزشكان، مراجعه تعداد زيادي از پزشكان در پاسخ به آگهي هاي استخدام، حضور پزشكان در ساير فعاليتها و مشاغل، افزايش تقاضا جهت ورود به رشته هاي تخصصي، كاهش تعداد بيماران و ساعات كاري، پذيرش موقعيتهاي شغلي بدون جذابيت، در كنار نشانه هايي از كمبود پزشك مانند عدم حضور پزشكان در برخي مناطق، عدم تكميل كادر پزشكي مورد نياز شبكه هاي بهداشتي - درماني كشور، پركاري برخي پزشكان و انتظار چند ماهه بيماران جهت ويزيت، موجب نتيجه گيري هاي متناقض در خصوص تعداد پزشك موجود در كشور مي شود. ديدگاههاي متفاوتي در مورد نحوه تعيين تعداد پزشكان وجود دارد كه موجب مي شود افراد در موقعيتهاي مختلف ( مسئولين، شخصيتها و پزشكان ) مساله را مورد نقد و بررسي قرار داده و بعضا راه حلهاي متناقضي ارائه دهند. اما آيا افرادي كه وارد چنين بحث هايي مي شوند، به سوءالات زير كه جهت تصميم گيري در اين خصوص لازمند پاسخ داده اند و آيا اصولا اطلاعات كافي و مستند جهت پاسخگويي به اين پرسشها وجود؟ دارد چه تعداد پزشك در كشور مشغول به كار؟ هستند به طور متوسط هر پزشك چند ساعت در روز كار؟ مي كند به طور متوسط در هر ساعت، هر پزشك چه تعداد بيمار ويزيت؟ مي كند نحوه توزيع پزشكان در كشور چگونه؟ است ميزان دسترسي به پزشك در مناطق مختلف كشور چگونه؟ است نسبت زن به مرد در جامعه پزشكي چقدر؟ است كيفيت ارائه خدمات پزشكان چگونه؟ است سيستم بهداشتي - درماني كشور چه خصوصياتي؟ دارد و بسياري از سوءالات ديگر. در دهه هاي اخير، مسايل مربوط به نيروي انساني پزشكي در كشورهاي مختلف سيري مشابه داشته است و در اكثر موارد افزايش پذيرش دانشجو به عنوان راه اصلي غلبه بر مشكلات بهداشتي - درماني، به خصوص توزيع نامناسب پزشكان و عدم دسترسي مطلوب بيماران به خدمات بهداشتي - درماني انتخاب گرديد. اين استراتژي، بخصوص در مواردي كه موجب تغييرات شديد و ناگهاني در تربيت پزشك شده بود، نه تنها از كارايي لازم در توزيع مناسب پزشكان برخوردار نبود، بلكه موجب ظهور مشكل ديگري بنام مازاد پزشك شد. كشورهاي مختلف با سالها بررسي و مطالعه قادر به برداشتن قدمهاي اوليه در برنامه ريزي نيروي كار پزشكي شده اند. مطالبي كه به مناسبتهاي مختلف در خصوص نياز كشور به پزشك در نشريات مختلف درج مي شود، واحد مطالعات نيروي انساني شوراي آموزش پزشكي و تخصصي را برآن داشت تا جهت شفاف كردن موضوع مواردي، را به شرح زير متذكر شود. مطالبي كه جهت آگاهي ارائه مي شود، حاصل ماهها مطالعه و بررسي متون و پژوهشهاي انجام شده در ارتباط با موضوع برآورد نياز نيروي انساني پزشكي است كه از منابع مختلف داخلي و خارجي بدست آمده است. * وجود نظريات مختلف در مورد كمبود يا مازاد پزشك، ناشي از گستردگي و پيچيدگي اين موضوع است كه براساس موضع گيري افراد و نداشتن اطلاع همه جانبه، نتيجه گيري هاي گوناگون و بعضا متناقضي را سبب تكيه مي شود بر موارد خاص و غيرمستدل (مانند /30 000اعلام پزشك بيكار ) نمي تواند و نبايد اساس اظهار نظرات كلي و تعميم آن به جامعه باشد و استناد به آمار و مدارك معتبر، از ضروريات رويكرد علمي و منطقي به اين مسئله است. * آمار يك پزشك به ازاي هزار نفر جمعيت در كنار خالي بودن مراكز بهداشتي - درماني در بعضي روستاها يا شهرستانها نشان مي دهد كه در نظر گرفتن يك شاخص به تنهايي، معيار خامي است كه نبايد مورد قضاوت صاحبنظران و تصميم سازان كلان مملكتي قرار گيرد. از طرفي، اين خود بيانگر سيستم بيمارگونه توزيع پزشكان است و افزايش تعداد پزشك بدون توجه به عوامل مختلف موءثر بر توزيع، رويكرد مناسبي نبوده و بدون اصلاح روند توزيع پزشكان، مناطق دور افتاده كماكان از وجود پزشك محروم خواهند ماند. * بدون در دست داشتن آمار دقيق از تعداد پزشكاني كه به علت كار ناكافي يا بيكاري به حرفه هاي ديگري اشتغال دارند، نمي توان در مورد مازاد پزشك سخن اگر گفت چه ثبت نام تعداد زيادي از پزشكان در آزمونهاي استخدامي مختلف، نشانگر تعداد زياد پزشكان جوياي كار است، اما در مورد مازاد پزشك و تعداد احتمالي آن توضيحي نمي دهد. * وجود تعداد پزشك بيش از حد مورد نياز (با توجه به جمعيت يك دهم درصدي پزشكان از كل جامعه ) نه، تنها سطح علمي جامعه را بالا نمي برد، بلكه به علت از بين بردن انگيزه در دانشجويان پزشكي، عدم رضايت شغلي و روي آوردن آنان به حرفه هاي غيرپزشكي، ضربه مهلكي بر پيكره علمي جامعه پزشكي كشور وارد مي آورد. * چنانچه اطلاعات دقيقي از هزينه صرف شده به ازاي تربيت يك پزشك در سال و در طول دوران تحصيل وي در دست باشد، مي توان زيانهاي ناشي از عدم اشتغال يك پزشك به حرفه پزشكي و عواقب اقتصادي آن را برآورد كرد و اين، در حالي است كه اتلاف نيروي انساني در كارآمدترين سنين، خسارتي است كه اگر چه با اعداد و ارقام قابل بيان است، اما عواقب كلي آن، به مراتب مهم تر از زيانهاي مالي است. * زياد بودن تعداد پزشكان در جامعه، به تنهايي تامين كننده دسترسي بهتر بيماران به خدمات درماني نيست. مراجعه بيمار به پزشك، علاوه بر وجود پزشك مورد نظر، به عوامل ديگري از جمله امكان مالي بيمار، بيمه، كيفيت ارائه خدمات، رضايتمندي دوجانبه بيمار و پزشك و دسترسي به امكانات تشخيصي و درماني وابسته است. به كارگيري مناسب نيروي انساني غيرپزشك در مورد ارائه بعضي خدمات، علاوه بر كاهش نياز به پزشكان باعث كاهش هزينه ها نيز مي شود، چرا كه در تمام دنيا پزشكان مسئول قسمت عمده هزينه هاي تشخيصي و درماني هستند. * برخي از عوامل موءثر در برآورد نياز جامعه به پزشك، شامل موارد زير است: ويژگيهاي جمعيت شناختي جامعه، خصوصيات جغرافيايي و اقليمي، توسعه علم و فن آوري در ارائه پزشكي، انتظارات و تقاضاي جامعه، سياست هاي حاكم بر نظام بهداشتي - درماني، گسترش بيمه هاي درماني، درآمد سرانه، روند توزيع پزشكان، كيفيت آموزش پزشكي، و خصوصيات مربوط به پزشكان شامل: رضايت و امنيت شغلي، كارآيي نيروهاي پزشكي، كيفيت ارائه خدمات، ويژگيهاي جمعيت شناختي و شيوه زندگي پزشكان. * عدم رضايت پزشكان، نه به دليل افزايش آنان كه به خاطر عدم توزيع مناسب بيمار براي هر پزشك و تعرفه هاي نامناسب و در نتيجه درآمد نامتعادل به است اين دليل، تاكيد بر افزايش تعرفه ها، ايجاد تسهيلات رفاهي، استخدام بيشتر پزشكان و موارد ديگري كه موجب افزايش رضايت مندي آنان مي شود، راه حل هايي است كه در جهت افزايش رضايت شغلي پزشكان مي تواند موءثر باشد. * سخن گفتن از اين كه پزشكان در يك روز شايد 50 بيمار يا بيشتر را ويزيت كنند و مقايسه اين عدد با كشورهاي ديگر صحيح نيست، چرا كه در اين ميان، فرهنگ مراجعه به پزشك و دلايلي كه بيماران به پزشك مراجعه مي كنند بايد مورد توجه قرار بيماراني گيرد كه تنها جهت دريافت نسخه مراجعه مي نمايند و مشكل جدي ندارند به ويزيت طولاني مدت نيز نيازي نخواهند داشت. * هر دو گروه معتقد به مازاد يا كمبود پزشكان به سد 7 ساله ( پزشك 30000 در حال تحصيل ) دانشكده هاي پزشكي توجه ندارند. گروهي كه معتقد به كمبود هستند، بايد توجه داشته باشند كه عدم حضور يك يا دو پزشك در منطقه اي از كشوري كه سالانه 4000 پزشك وارد بازار كار مي شوند قابل ملاحظه نيست و مي بايست به دنبال عوامل ديگري جهت عدم حضور پزشك در آن مناطق بود. از طرفي، كاهش شديد تعداد پذيرش دانشجوي پزشكي، با توجه به طول دوره آموزش پزشكي، مي بايست بسيار با احتياط و پس از بررسي هاي لازم انجام شود، چرا كه در صورت كمبود نيروي پزشكي در زمان كوتاه قابل جبران نيست. نتيجه گيري: موج افزايش دانشكده هاي پزشكي و تعداد پزشكان كه در آغاز به عنوان يك اقدام متهورانه در جهت بي نيازي كشور از پزشكان غيرايراني و صرفه جويي ارزي، بسيار موفق مي نمود و موجب خشنودي عده كثيري را فراهم آورده بود، اكنون عواقب پيش بيني نشده اي را در جامعه به نمايش گذاشته است. معضلات جامعه پزشكي امروز و به تبع آن مشكلات و سردرگمي بيماران و مردم شريف، نه به علت افزايش مطلق پزشكان كه به دليل عدم برنامه ريزي جهت به كارگيري درست نيروهاي تربيت شده و فقدان سيستم بازخورد مناسب براي رسيدن به تعادل ميان عرضه پزشك و نياز جامعه بوده است كه متاسفانه در شروع اين حركت ملي، به فراموشي سپرده شد. چنانچه اين روند ادامه يابد، يا حتي در يك تحول يكسونگر، اقدامي در خلاف جهت صورت گيرد، تعادل حاصل نخواهد شد. دستيابي به وضعيت مطلوب جز با تفكر قانونمند، برنامه ريزي درازمدت براساس اهداف تعريف شده و با استفاده از اطلاعات دقيق و قابل اعتماد از وضعيت موجود ممكن نخواهد شد. با اين همه، بدون در نظر گرفتن نظام كنترل و تنظيم حتي چنانچه تعادل دست يافتني باشد، قطعا پايدار نخواهد بود. بنابراين، تحليل وضعيت موجود و ارائه راهكارهايي در خصوص تعيين نيروي انساني پزشك، نياز به بررسي در زمينه هاي مختلف و فعاليتهاي تخصصي دارد تا تصميماتي با كمترين ميزان خطا براي آينده كشور اتخاذ شود.