Hamshahri corpus document

DOC ID : H-781103-47118S4

Date of Document: 2000-01-23

اثر بخشي تنبيه در نظام رانندگي ايران راهنما هستيد، پس كار معلمي كنيد - بخش پاياني اشاره; ديروز، بخش نخست مقاله تحليلي دكتر علي اكبر سيف درباره عملكرد ماموران راهنمايي و رانندگي درخصوص جريمه رانندگان خاطي را در صفحه علمي فرهنگي ( ) 19 خوانديد. امروز، در بخش پاياني اين مقاله، دكتر سيف از زاويه تخصص دانشگاهي خود (روان شناسي پرورشي، تغيير رفتار و رفتار درماني ) ابعاد، ديگري از نظام رانندگي ايران را در مورد جريمه و تنبيه مورد بررسي قرار مي دهد. ضمن تشكرمجدد از اين استاد محترم توجه خوانندگان گرامي را به ادامه مطلب جلب مي كنيم. بيشترين اقدامي كه نظام رانندگي ما به آن نيازمند است آموزش و آگاهي دادن است نه تنبيه كردن. درست است كه وظيفه اصلي اداره راهنمايي و رانندگي نظارت بر اجراي قانون و تنبيه قانون شكن است، اما وظيفه ديگر آن راهنمايي است، زيرا عنوان آن اداره راهنمايي و رانندگي است. اگر اداره راهنمايي و رانندگي به وظيفه راهنمايي اش كه همان آموزش دادن و آگاه ساختن است عمل كند قطعا موفق خواهد بود، اما اگر صرفا به اقدامات تنبيهي اكتفا كند كارش چندان تاثيري نخواهد داشت، همچنان كه وضع موجود به خوبي نشان مي دهد. نكته ديگر اين كه، تنبيه بدون آموزش و آگاهي دادن نه تنها اثر بهبودبخش ندارد، بلكه آثار منفي نيز به بار مي آورد. يكي از بدترين آنها ايجاد كينه در شخص تنبيه شده نسبت به شخص يا عامل تنبيه كننده است. كودكي كه به علت انجام يك عمل خطا از سوي معلم تنبيه مي شود گرچه مي داند كه كارش غلط بوده و معلم از روي دلسوزي او را تنبيه كرده باز هم از او كينه به دل مي گيرد. اين روزها نگرش منفي رانندگان نسبت به ماموران زحمت كش راهنمايي و رانندگي كه بعضا خودشان از جريمه كردن رانندگان ناراضي اند ازجمله مصاديق اين احساس نامطلوب حاصل از تنبيه است. قيافه و اظهارات كلامي افرادي كه براي دريافت برگ عدم خلافي اتومبيل خود به اداره راهنمايي و رانندگي مراجعه مي كنند پس از دريافت صورت خلافي هايشان گواه ديگري بر اين مطلب است. بيشتر اين افراد گله مندند كه تعداد خلافي هاي آنان با واقعيت مطابق نيست. برخي از آنان اظهار مي كنند از خطايي كه به نام آنان ثبت شده، خبر ندارند و مدعي اند كه شايد شماره اتومبيل كس ديگري با شماره اتومبيل آنها اشتباه شده است. شايد هم اين گله مندي ها بي جا نباشد. يادداشت كردن شماره پلاك اتومبيل در حين حركت اتومبيل چندان كار آساني نيست، به ويژه كه اين كار در شرايط مختلف روز و شب و از فواصل مختلف انجام پذيرد. همه ما شاهد بوده ايم كه بسياري از شماره هاي پلاك هاي اتومبيل ها رنگ باخته است و حتي از نزديك به راحتي قابل خواندن نيستند چه برسد به اين كه از دور و در ضمن حركت اتومبيل قابل مشاهده باشد. بسياري از پلاك هاي اتومبيل ها به سهو يا به عمد در زير سپر پنهان شده كه نصف آنها قابل ديدن گذشته نيست از همه اينها در روانشناسي يك اصل مهم وجود دارد. مبني بر اينكه گنجايش حافظه كوتاه مدت افراد به طور متوسط 7 ماده اطلاعاتي است و اكثريت افراد بيشتر از اين رقم را نمي توانند در حافظه نگه دارند. تعجبآور است كه ماموران وسط بزرگراه ها كه مي كوشند تا شماره هاي جديد بيشتر از رقم 7 پلاك اتومبيل هاي در حال حركت سريع را يادداشت كنند چگونه بدون خطا اين كار را انجام مي دهند. گفته شد كه بهتر است اداره راهنمايي و رانندگي به جاي تنبيه يا دست كم همراه با تنبيه از روشهاي آموزشي نيز استفاده كند و شيوه هاي درست رانندگي را به اطلاع رانندگان برساند. ما، خواهيم كوشيد تا در ادامه مطلب، نكاتي را از باب آموزش توضيح دهيم. اما پيش از آن، لازم است به يكي از موفقيتهاي اداره راهنمايي و رانندگي ايران در ارتباط با موردي از ايمن سازي شرايط رانندگي كه ناشي از آموزش دادن و اطلاع رساني است اشاره شود. تا چند سال پيش استفاده از كمربند ايمني اتومبيل در ميان رانندگان ايراني متداول با نبود وجود اين كه غالب اتومبيلهايي كه مورد استفاده ايرانيان بودند كمربند ايمني داشتند، ولي خيلي ها از آن استفاده نمي كردند، چون به درستي، مورد استفاده آن را نمي دانستند. مدتي از طريق رسانه ها به ويژه تلويزيون، فايده استفاده از كمربند ايمني و نحوه كمك آن به راننده در موقع تصادف به نمايش گذاشته شد و نتيجه آن بسيار چشم گير بود. هر چند كه ماموران راهنمايي و رانندگي در جهت استفاده اجباري رانندگان از اين وسيله، برخلاف روال معمول خود، فشار زيادي نياوردند و كمتر كسي را به علت استفاده نكردن از آن تنبيه اما كردند، مشاهده مي شود كه خيلي ها حتي در مواقعي كه مامور پليس شاهد رفتار آنان نيست، در جاده ها از كمربند ايمني استفاده مي كنند. به همين صورت، ساير رفتارهاي درست رانندگي را مي توان آموزش داد. به نظر مي رسد كه اختصاص دادن بخشي از برنامه هاي تلويزيون به اين منظور و استفاده از كارشناسان اداره راهنمايي و رانندگي براي توضيح دادن اصول ايمني رانندگي بسيار سودمند باشد. علاوه بر اين، مي توان از خود مردم نيز استفاده كرد. درست است كه ما رانندگان خطاكار داريم، اما خوشبختانه رانندگان با مهارت و پيرو مقررات نيز فراوان داريم و از آنها نيز مي توان استفاده كرد. كساني هستند كه سالها رانندگي بي خطر داشته و خطاي عمده اي مرتكب نشده اند. مي شود با آنها مصاحبه كرد و توضيحات مربوط به اصول ايمني رانندگي را از زبان آنان شنيد. حتي از رانندگان خطاكار هم مي توان براي آموزش دادن و آگاه ساختن ساير رانندگان استفاده كرد. بدين منظور مي توان به سراغ رانندگاني كه موجب تصادفات مرگبار شده اند رفت و از آنها خواست تا توضيح دهند كه كدام غفلت كاريهاي آنان موجب بروز تصادف شده است. علاوه بر برنامه هاي آموزشي متنوعي كه مي توان از طريق رسانه هاي همگاني به ويژه تلويزيون پياده كرد و در آنها به آموزش اصول رانندگي اقدام كرد، ماموران اداره راهنمايي و رانندگي در ضمن خدمت نيز مي توانند بسيار آموزنده عمل كنند. اين ماموران لازم است كه به هنگام رانندگي مواظب رانندگان باشند و درست در لحظه اي كه مرتكب خطا مي شوند، خودشان را به آنان برسانند و اگر قرار است جريمه شان كنند، خطايشان را به آنان گوشزد كرده و راه درست رانشان بدهند. متاسفانه گاهي كارهاي خلاف و حتي خطرناك برخي از رانندگان در مقابل چشمان ماموران رانندگي و بدون كمترين اعتراض از جانب آنان صورت مي پذيرد. همه ما ديده ايم رانندگاني را كه در وسط يك خيابان شلوغ يا حتي بر روي پل محل عبور و مرور وسائط نقليه مشغول تعويض چرخ پنجره شده اتومبيل شان بوده و ماموران راهنمايي و رانندگي هم بدون هيچ اعتراضي از كنار آنها گذشته اند. باز هم شاهد بوده ايم كه راننده اي در بدترين محل، اتومبيل خود را متوقف ساخته و با يك ظرف خالي از رانندگاني كه به سرعت در حال گذر بوده تقاضاي بنزين كرده است، در حالي كه اين كار مي تواند موجب بروز تصادف بشود. چون راننده بنزين تمام كرده خود را محق مي داند كه به اين كار پرمخاطره دست اين بزند كار نه تنها توسط ماموران تقبيح نمي شود، بلكه در سيماي جمهوري اسلامي ايران به نمايش گذاشته شده و كمك ديگران به اين گونه رانندگان تشويق شده و آن را نشانه جوانمردي به حساب آورده اند. صفت جوانمردي به راننده اي تعلق مي گيرد كه در جاده هاي بياباني در شرايط ناگوار به داد راننده اي مي رسد كه اتومبيلش خراب شده و احيانا با زن و بچه گرفتار آمده است. خوشبختانه مملكت ما از اين گونه جوانمردان فراوان دارد و هيچ جاي دنيا به پاي آن نمي رسد. نظارت بر مقدار بنزين وسيله نقليه وظيفه مسلم راننده آن است و كس ديگري در اين باره مسئول نيست. وسيله نقليه اي كه درجه بنزين سالم ندارد نبايد مورد استفاده قرار گيرد. يا دست كم راننده اي كه درجه بنزين اتومبيلش خراب است و فكر مي كند هر لحظه بنزين تمام خواهد كرد مي تواند تا رسيدن به تعميرگاه قدري بنزين با خودش حمل كند. علاوه بر موارد ذكر شده، لازم است شرايط رانندگي آسان بشوند. با افزايش راهها و بزرگراهها و ساير ملزومات رانندگي، گاهي اوقات شرايط نامطلوب انسان را به كار خلاف مجبور مي كند. كسي كه روزانه متجاوز از دو ساعت از عمرش را در ترافيك به هدر مي دهد تا به محل كارش برود و بازگردد، هر لحظه نگران است كه دير كند و درنتيجه ممكن است از روي ناچاري عجله كند و طبعا خلاف مقررات عمل كند. همچنين با انجام اقداماتي، مي توان از حركت غيرضروري پاره اي از اتومبيلها در درون شهر كاست. يكي از اين اقدامات احداث پمپ بنزين در محله هايي است كه پمپ بنزين ندارند. به عنوان نمونه، در بخش عظيمي از شمال غرب تهران از سعادت آباد گرفته تا شهرك قدس، فرحزاد، تمام پونك، جنت آباد، شهران و حتي آن طرف تر، پمپ بنزين وجود ندارد. خيلي از اتومبيلهاي موجود در اين نواحي در حول و حوش محل سكونت رانندگانشان تردد مي كنند و كمتر نيازشان به رفتن به ساير قسمتهاي شهر مي افتد. با اين حال، هريك از آنها براي اينكه بخواهد سي بيست، ليتر بنزين بگيرد، گاه بايد مسافتي نزديك به 20 كيلومتر را برود و برگردد تا به نزديكترين پمپ بنزين برسد و در اين ميان هم مقداري وقت هدر مي دهد، هم بر مشكل ترافيك مي افزايد، هم هوا را آلوده مي كند و هم مقداري از همان بنزين را كه موجب اين مشكلات شده است مصرف مي نمايد. راننده اي كه مرتبا بايد اين مقدار وقت هدر بدهد تا باك بنزينش را پر كند، مجبور است وقتي كه به پمپ بنزين مي رسد، سعي كند تا آنجا كه باكش جا مي گيرد بنزين بخرد. شايد يكي از علتهاي سرريز شدن بنزين از باك خيلي از اتومبيلهاي ما مشكلاتي از اين دست اينها باشند مسائلي است كه نياز به بررسي و تفحص دارند. كوتاه سخن اين كه، براي كمك به اصلاح رفتار رانندگان و كمك به رفع مشكلات ترافيك آگاه ساختن رانندگان به اصول ايمني رانندگي، اصلاح شرايط رانندگي و برطرف ساختن موانع و مشكلات درست رانندگي كردن ضروري اند. پيشنهاد ما اين است كه انجام اين تمهيدات از تنبيه به تنهايي كارسازتر تنبيه است به تنهايي براي اصلاح رفتار آدميان روشي اثربخش آموزش نيست و توضيح و تشريح موءثرتر است. اگر بپذيريم كه ماموران راهنمايي و رانندگي راهنما هستند، پس بايد كار معلمي بكنند. معلمان وقتي كه خلافي از كسي مي بينند، بي توجه به اين كه عمل او از روي سهو بوده يا به عمد، هدايتش مي كنند. به همين دليل است كه معلمان مورد علاقه همه هستند. بهتر است ماموران رانندگي نيز به رانندگاني كه خلاف مي كنند به صورت شاگرداني كه نياز به راهنمايي دارند بنگرند و هدايتشان آنان كنند نيز مورد علاقه همگان قرار خواهند گرفت. دكتر علي اكبر سيف