Hamshahri corpus document

DOC ID : H-781030-47097S1

Date of Document: 2000-01-20

گرفته موج در آغوش عكس تو را... يادي از شادروان دكتر احمد تفضلي * او فضاي ناب تفكر را به هيچ روي و قيمتي ترك نمي كرد; به اعتراف خود براي آنكه جواناني را كه مستعد يافته بود و آينده اي را براي آنان متصور مي ديد به سامان رساند، به دنياي كارهاي اجرايي به طور مسئولانه اي وارد شد. پذيرش مسئوليت معاون علمي و پژوهشي فرهنگستان زبان و ادب فارسي نيز از اين دست بود جستارگشايي: بيست وپنجم دي سالروز، درگذشت شادروان دكتر احمد تفضلي، از فرهنگ پژوهان و ايرانشناسان نامي است. دكتر تفضلي در عمر كوتاه خويش، گذشته از موقعيت ممتاز علمي و فرهنگي در ايران و خارج از كشور ( دريافت جايزه كتاب سال جمهوري اسلامي ايران در سال 69 لوح تقدير و جايزه كتاب برگزيده دانشگاههاي كشور در 1370 جايزه گيرشمن در سال 1994 و جايزه كتاب سال بين المللي جمهوري اسلامي ايران در سال 1374 و دريافت درجه دكتراي افتخاري ايرانشناسي در 1996 از سوي دانشگاه دولتي سن پترزبورگ از آن نمونه است ) هماره، فردي فروتن، بي آلايش و ساده بود. استاد با آنكه به عضويت مجامع علمي ايران و خارج ايران پيوسته بوده و صاحب مقالات و نوشته هاي فراواني در دانشنامه هاي ايران و جهان بود، اگر به نكته اي تازه برمي خورد، پيش داورانه درباره آن نمي انديشيد، بلكه در اظهارنظر كردن محتاط بود و هميشه آن را پس از پژوهش و مطالعه به انجام مي رساند. به مناسبت سومين سال درگذشت شادروان، دكتر تفضلي، مطلبي تهيه شده كه حضور خوانندگان گرامي تقديم مي گردد. نيما اشفاقي خاطرم زير فلك از بار دلتنگي گرفت دامن اين خيمه كوتاه را بالا اسير زنيد اصفهاني روز دوشنبه 24 دي ماه 1375 ش روز تلخ ماندگار در خاطر اصحاب دانشگاه، دائرتالمعارف، فرهنگستان و فرهنگ دوستان ايران است. در شامگاه اين روز، شمع وجود عزيزي خاموش شد كه با مرگ جانكاه او جهان ايران شناسي در غمي عميق فرو رفت. نوشتن و سخن گفتن درباره دكتر احمد تفضلي كار دشواري است. بايد جامعيت او را داشت كه دريغا صاحب اين قلم آن را دارا نيست. با خود مي انديشم، تاريخ ايران شگفتيهاي بسياري در آستين دارد و يكي از آن شگفتيها كه زمان او را تاب نياورد دكتر احمد تفضلي بود. نمي دانم آن زمان كه او خاموشي گرفت، لحظه اي كوتاه بود و يا بلند. اما خاك سردي كه پيكرش را در خود پنهان كرد، در لحظه اي كوتاه، گورش را انباشت. با اينهمه لحظات بلندي نيز بود كه او را در خاطره ها زنده نگاه دارد و او را به ياد آورد. دوستان و شاگردانش رهايش نكردند. ( ) 1 برخي از آثارش به چاپ سپرده شد ( ) 2 و غيرتمنداني نيز درباره خاموشي او سخن گفتند. دكتر احمد تفضلي يكي از دستاوردهاي علمي تاريخ و مردم ايران بود كه از دست رفت، اما بي گمان همين تاريخ در فرآيندي ناشناخته و رازناك كه در نيافتني است آزاده جاني و دانش مردي ديگر را خواهد پرورد و به خيل تشنگان علم تقديم خواهد داشت. تفضلي در 16 آذر 1316 ش در اصفهان زاده شد. تحصيلات ابتدايي و متوسطه را در تهران گذراند و از دبيرستان دارالفنون در 1335 ش ديپلم ادبي گرفت. در 1338 ش در رشته زبان و ادبيات فارسي از دانشكده ادبيات دانشگاه تهران با رتبه اول فارغ التحصيل شد و در همان سال در دوره دكتراي زبان و ادبيات فارسي دانشكده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل گرديد. سپس راهي انگلستان شد و از 1340 تا 1344 ش دانشجوي دوره فوق ليسانس مدرسه زبانهاي شرقي دانشگاه لندن بود. ( ) 3 تفضلي پس از پايان دوره تحصيلش در لندن دوره اي كوتاه نيز براي تحصيل و تحقيق در پاريس گذراند. ( ) 4 او در همان سال به ايران بازگشت و در رشته فرهنگ و زبانهاي باستاني مشغول به تحصيل شد و سال بعد به دريافت درجه دكتراي نائل آمد. به نوشته سركار خانم دكتر ژاله آموزگار رساله دكتراي استاد تفضلي تحقيق در دينكردبود. ( ) 5 او كه پيشتر به پايمردي استاد دكتر صادق كيا در 1337 به استخدام اداره فرهنگ عامه وابسته به اداره كل موزه هاي هنرهاي زيباي كشور درآمده بود و تا 1345 ش در آنجا كار مي كرد پس از اين (از 1345 تا 1347 ش ) به عنوان پژوهشگر در بنياد فرهنگ ايران به تحقيق پرداخت. او در اين بنياد همكار استاد مسلم زبان و ادبيات فارسي و رئيس آن موءسسه، مرحوم دكتر پرويز ناتل خانلري بود. تفضلي در 1347 ش رسما با سمت استاديار در گروه فرهنگ و زبانهاي باستاني دانشكده ادبيات دانشگاه تهران به تدريس پرداخت. در 1352 ش به رتبه دانشياري و در 1357 ش به رتبه استادي ارتقاء يافت. آخرين مسئوليت استاد تفضلي در دانشكده ادبيات دانشگاه تهران علاوه بر تدريس دروس فرهنگ و زبانهاي باستاني ايران، رياست بخش دانشجويان خارجي آن دانشكده بود. تفضلي از آغاز كار دائرتالمعارف بزرگ اسلامي و دانشنامه جهان اسلام با آنها همكاري داشت. او در دائرتالمعارف بزرگ اسلامي علاوه بر تاليف مقالات، مدير بخش منابع خارجي و مشاور شوراي عالي علمي مديران آن نيز بود. تفضلي در 1370 ش به عضويت پيوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسي درآمد و از 1373 ش نيز معاونت علمي و پژوهشي فرهنگستان زبان و ادب فارسي را عهده دارشد. دكتر احمد تفضلي در بسياري از دانشگاه هاي داخل و خارج به تدريس پرداخت و در كنگره هاي ايران شناسي ايراد سخنراني كرد. ازجمله آنهاست: - در پاييز 1367 ش ( م ) 1988 دانشگاه توكيو. - در اسفند و فروردين - 1371 1370 ش (آوريل - مارس 1992 م ) به مدت يك ماه در موءسسه مطالعات عالي پاريس (سوربون ). - در تابستان 1371 ش ( م ) 1992 به مدت يك ماه در دانشگاه پكن. - در تابستان 1373 ش ( م ) 1994 در دانشگاه سن پترزبورگ. - اسفند و فروردين - 1375 1374 ش (آوريل و مارس 1996 م ) در دانشگاه هاروارد امريكا. ( ) 6 جوايز و تقديرنامه هايي كه دكتر احمد تفضلي به طور رسمي دريافت كرده عبارتنداز: - نشان درجه اول فرهنگ در 1335 ش. - جايزه كتاب سال جمهوري اسلامي ايران در 1369 ش و تقديرنامه اي براي ترجمه كتاب نخستين انسان ونخستين شهريار كه با همكاري دوست ديرين خود سركار خانم دكتر ژاله آموزگار استاد دانشگاه تهران آن را به انجام رسانده بود. - لوح تقدير و جايزه كتاب برگزيده دانشگاه هاي كشور در ش 1370 براي كتاب نخستين انسان و... - جايزه گيرشمن باستان شناس نامدار فرانسوي در 4 مارس (1372 1994 اسفندماه ش ) كه از سوي آكادمي كتيبه ها و ادبيات (يكي از پنج آكادمي تشكيل دهنده انستيتوي فرانسه ) براي قدرداني از خدمات علمي دكتر تفضلي به او اهداء گرديد. - جايزه كتاب سال بين المللي جمهوري اسلامي ايران به همراه تقديرنامه در 1374 ش براي كتاب de Anthologie Zadespram با همكاري Gignoux Profph استاد ايران شناسي مدرسه مطالعات عالي سوربون. - دريافت درجه دكتراي افتخاري ايران شناسي در روز 22 شهريور 1375 ش ( م )از 1996 سوي دانشگاه دولتي سن پترزبورگ كه براي نخستين بار به استادي از كشورهاي شرقي اهداء شده بود. استاد دكتر احمد تفضلي علاوه بر عضويت در مراكز علمي داخل كشور همچنين عضو چندين مجمع علمي خارجي نيز بود: - عضويت در انجمن آسيايي پاريس Asiatique Societe از 1971 /ش 1350 م. - عضويت در انجمن بين المللي كتيبه هاي ايراني (انگلستان ) از 1351 /ش 1972 م. - عضويت در كميته بين المللي اكتاايرانيكا (بلژيك ) Acta Iranica از 1360 /ش 1981 م. ( ) 7 درباره خصوصيات اخلاقي آن مرد بايد بنويسم كه او فضاي ناب تفكر را به هيچ روي و قيمتي ترك نمي كرد; به اعتراف خود براي آنكه جواناني را كه مستعد يافته بود و آينده اي را براي آنان متصور مي ديد به سامان رساند، به دنياي كارهاي اجرايي به طور مسئولانه اي وارد شد. پذيرش مسئوليت معاون علمي و پژوهشي فرهنگستان زبان و ادب فارسي نيز از اين دست بود. درباره دكتر تفضلي اين نكته را نيز نبايد ناديده انگاشت كه او علي رغم غفلت بسياري از آدميان از وقايع عصر خود - كه بسا مهمترين لحظه هاي تاريخي از برابر نگاه بي اعتناي آنان به سادگي مي گذرد - به برهه هاي به راستي دوران ساز و لحظات به شتابان در گذر عمر دل مي سپرد. تفضلي فردي بود كه اگر شخصي در نزد او در مباحث ايران شناسي نيانديشيده سخن مي گفت در برابر نگاه تند او تاب نمي آورد. با اين همه، به قول اقبال لاهوري او اختلاط قاهري با دلبري داشت و از آنجا كه ميل به تعليم در وي بسيار بود مي آموزاند و آموزگاري مي كرد. اين مرد گريزان از خشونت و پيرو مبادي آداب و موازين انساني براي سخت گيري در امور علمي ترديدي به دل راه نمي داد و مدارايي نداشت و بخشودن را نمي دانست. به بياني صريح تر، بهايي كه شاگردان و همكاران علمي ايشان مي بايست براي تربيت يافتن در كار پژوهشي خواسته استاد و نظمي كه او نكو مي داشت بپردازند، ارزان نبود. استاد تفضلي از استبدادپيشگي و خاكساري همراه با چشم داشت و تملق گويي پرهيز داشت; اما عرض ارادت وي به مرحوم دكتر عباس زرياب خويي و مرحوم استاد محمدتقي دانش پژوه حكايتي ديگر داشت و از لوني ديگر بود. اين عرض ارادت در بين اهل قلمي كه با آن سه بزرگوار محشور بوده اند، مثل ساير شده است و شگفتا كه آرامگاه ابدي اين سه انديشمند نيز در كنار يكديگر است. خدايشان بيامرزاد گرفته موج در آغوش عكس تورا دلم ز ساده دليهاي آب مي سوزد اسير اصفهاني كتابشناسي: - 1 واژه نامه مينوي خرد تهران بنياد فرهنگ ايران . 1348 - 2 ترجمه مينوي خرد چاپ اول تهران بنياد فرهنگ ايران چاپ 1354 دوم انتشارات توس. 1364 - 3 نمونه هاي نخستين انسان و نخستين شهريار در تاريخ افسانه اي ايران جلد 1 از آرتور كريستن سن با همكاري ژاله آموزگار (ترجمه و تحقيق ) تهران نشرنو. 1364 - 4 نمونه هاي نخستين انسان و نخستين شهريار در تاريخ افسانه اي ايران جلد 2 از آرتور كريستن سن با همكاري ژاله آموزگار (ترجمه و تحقيق ) نشر تهران نو.كتاب 1368 برگزيده سال 1368 وزارت ارشاد و نيز كتاب برگزيده سال دانشگاههاي 1368كشور. - 5 شناخت اساطير ايران از جان هينلز (ترجمه ) با همكاري ژاله آموزگار، تهران، نشر چشمه و كتابسراي بابل، چاپ اول 1368 چاپ دوم 1371 چاپ سوم 1373 چاپ چهارم. 1375 - 6 اسطوره زندگي زردشت با همكاري ژاله آموزگار تهران نشر چشمه و كتابسراي بابل چاپ اول 1370 چاپ دوم 1372 چاپ سوم در دست انتشار. - 7 زبان پهلوي ادبيات و دستور آن با همكاري ژاله آموزگار تهران نشر معين چاپ اول 1373 چاپ دوم. 1375 - 8 تاريخ ادبيات ايران پيش از اسلام به كوشش ژاله آموزگار تهران سخن. 1376 - 9 به فرانسه باهمكاري: Gignoux.ProfPh .Paris 1993, Zadespram de Anthologie كتاب برگزيده بين المللي جمهوري اسلامي سال. 1374 ماخذ: - 1 دكتر فريدون وهمن ميراث استاد احمد تفضلي مجله ايران شناسي سال هشتم شماره 4 زمستان 1375 /ش 1997 م. ص 657664 - نك: مقالات متعدد درباره دكتر تفضلي در ماهنامه فرهنگي و هنري كلك شماره - 83 آبان - 80 بهمن 1375 ش ص 505554 - 2 كتاب تاريخ ادبيات ايران پيش از اسلام تهران سخن ش 1376 كه به كوشش سركار خانم دكتر ژاله آموزگار انتشار يافت. - 3 دكتر ژاله آموزگار زندگي نامه علمي احمد تفضلي مجله كلك ص. 514 - 4 دكتر علي اشرف صادقي ضايعه اي جبران ناپذير مجله كلك ص. 528 - 5 ص; 514 كتاب دينكرد شرح و تفسير سه نسك از بيست ويك نسك اوستاست. - 6 آموزگار ص. 515 - 7 همو ص - 516. 515