Hamshahri corpus document

DOC ID : H-781027-47054S3

Date of Document: 2000-01-17

بازيچه هاي چرخ بازيگر نگاهي به زندگينامه خودنوشت ديويد نيون اشاره: مقاله ذيل، مروري بر خاطرات ديويد نيون، بازيگر برجسته سينما و برنده جايزه اسكار است كه علاوه بر محتواي جالب آن، از ارزشهاي زباني و ادبي نيز بي بهره نيست. اين كتاب با عنوان چرخ بازيگر.. به، ترجمه دكتر هرمز همايون پور، اخيرا از سوي نشر و پژوهش فرزان روز منتشر گرديده است. مسعود رضوي اتوبيوگرافي يا زندگينامه خودنوشت، اكنون به يكي ازژانرهاي - انواع -موفق در ميان آثار ادبي و تاريخي و اجتماعي و سياسي بدل شده و شايد بتوان گفت كه كمتر عرصه اي از شهرت و موفقيت را سراغ داريم كه نخبگان آن پاي در ركاب نگارش خاطرات و تاويل گذشته خود بر مبناي كوله بار تجربه هاي طولاني ننموده باشند. ارزش اين نوع آثار، البته متفاوت است و انواع آن نيز بسيار متنوع و متكثر; اما با اين همه در يك مسئله اشتراك دارند و آن رويكرد به واقعيتهاي ماضي، بر اساس انفعالات و آرامش و جمعبندي در يك دوره خاص از زندگي. اتوبيوگرافي از آن جهت كه بنيادهاي آن ريشه در واقعيات دارد و بيانگر زيسته هاي حقيقي در چارچوب عصر و روزگاري كاملا واقعي است، ضمن آنكه جاذبه هاي عام و فراگير دارد، معمولا براي نسل خاصي كه برآمده از همان دوران ويژه است و هنوز خاطرات آن را در چنته حمل مي كند، از جذابيت افزونتري برخوردار مي شود. لذا پيوندي ميان گروهي از انسانهايي كه تجربه هاي مشتركي دارند و عنوان نسلي خاص بر آنها اطلاق مي شود ايجاد مي كند و بستري براي تجديد خاطرات و رجعت به زيسته هاي همسان ايجاد مي نمايد. تازه ترين اثر در اين عرصه، چرخ بازيگر.. نام دارد كه عنوان خاطرات ديويد نيون، بازيگر ممتاز سينماي انگليس و امريكا به قلم خود در اوست اين اثر، ارزشها و ظرافتهايي وجود دارد كه بخش مهمي از آن به دقايق و ويژگيهاي نگارش اثر بازمي گردد. طنز نيون در چرخ بازيگر... سه سطح سطح دارد اول موضوعات و ماجراهاي كميك است كه طي آن ماجراهاي جدي را از نگاه فردي متمايز اما ظاهرا مخبط روايت مي كند تا هم به خود حالت معصوميت بازيگران كمدي را بدهد و هم از ثقل موضوع بكاهد. اين موضوعات معمولا رخدادهايي اجتماعي هستند كه با ورود نيون به آنها و عدم تطابق وي با روند جريانات و بالاتر از آن، درك معكوس وي، به آشفتگي ها و درهم آميزي هايي منجر مي شود كه سررشته كار از دست همه به درمي رود. مي توان حدس زد كه نيون به دليل گرايش كميك خود در سينما، در اين نوع روايتها از سينماي كمدي الهام گرفته و اساسا سبك سينمايي اش بر سبك ادبي و روايي اش بي تاثير نبوده است. سطح دوم از طنز نيون بيان عبارتهاي طنزآلود و لطيفه هاي كلامي است كه اغلب به صورت معترضه در فحواي روايتها بيان مي شود و با فرهنگ كوچه در گفتار و تداول عاميانه همسنخ و هماهنگ است و آگاهانه و منسجم با كيفيت مطالب در آن جايگير شده است. سطح سوم از طنز كتاب، از كيفيت نثر آن برمي خيزد. نثري ظاهرا بسيار ساده و عباراتي بيش از حد واضح كه براي بيان موضوعاتي بعضا بسيار جدي برگزيده شده و در نگاه اول به پارادوكسي بين شكل و محتوا مي ماند اما به تدريج مي توان نوعي صنعتگري آگاهانه و ادبي را از آن استخراج كرد. چيزي شبيه تجاهل العارف در بلاغت قديم خود ما كه گويي نگارنده نمي داند چقدر اين موضوعات مهم و اساسي هستند، حال آنكه درواقع مي داند و تعمدي در تقابل با آن دارد! اين نثر متجاهل كه ضرباهنگ تندي دارد حتي در بيان روايتهايي نظير مرگ نيز خود را پنهان نمي كند و همچنان شيطنت و شتاب كميك - نوعي نمايش دست و پا چلفتي بودن در برابر صحنه هاي باوقار و پرتماشاگر - از آن ساطع است. براي توضيح بهتر درباره اين سطح از طنز نيون، شايد بهتر است بگوييم كه در مسائل جزئي و كم اهميت، درنگهاي طولاني و توصيفات مطنطن و تحليلهاي دقيق ارائه مي دهد و در مسائل مهم و اساسي با عبارات تند و واژگان عاميانه و حتي كودكانه از موضوع مي گذرد. از طرف ديگر در ضمن بيان مسائل بسيار جدي، يكباره خاطرات شخصي و شيطنتهاي خصوصي را مطرح مي كند و آن را تحت الشعاع قرار مي دهد. نيون در اين كتاب، در برخي جستارها، قدرت قاطع خود را در درك و بيان حالات و انفعالات و توصيفات بيان مي كند، اما عالما و عامدا طنز زيبا و پرشتاب خود را كه در سراسر كتاب گسترده است دنبال مي كند. هدف او همچون فيلمهايش تفرج خاطر مخاطب است، او در جستجوي لبخندي بر لبهاست. اما هنگامي كه به پايان كتاب مي رسد، در فصل هفدهم در بيان حالات نسلي كه در ماليخولياي اعتياد، آرمانگراييهاي بيهوده و روابط بويناك و بيمارگونه دچار آمده، توصيف بسيار زيبايي ارائه مي دهد.