Hamshahri corpus document

DOC ID : H-781019-46983S8

Date of Document: 2000-01-09

حكمران كرملين در آخرين دهه قرن بيستم سرزمين شوراها پس از فروپاشي در سيطره مردي بود كه مستي و بيماري مشهورترين ويژگي هايش به شمار مي رود يلتسين طي 9 سالي كه قدرت را در دست داشت دو چهره كاملا متفاوت از خود به جهانيان نشان داد: يك سياستمدار قاطع كه فرمان حمله تانكها به پارلمان را صادر كرد و يك سياستمدار ضعيف و بيمار كه در حاشيه قدرت قرار گرفته بود در پايان قرن بيستم، مردي كه با پايان دادن به هزار سال حكومت مطلقه بر پهناورترين كشور دنيا اولين رهبر منتخب اين كشور شددر اوج ضعف و بيماري به تاريخ پيوست. بوريس يلتسين رئيس جمهوري روسيه تنها چند ساعت قبل از آغاز قرن جديد به طورغيرمنتظره استعفاي خود را اعلام كرد. اما تا زمانيكه نتيجه ماموريت خودخوانده يلتسين براي تغيير ماهيت ديكتاتوري توتاليتر به دمكراسي قرن بيست و يكم روشن نشود، تاريخ نمي تواند در مورد وي قضاوت كند. يلتسين هنگام وداع با مردم روسيه گفت، قدرت را به ولاديميرپوتين نخست وزير محبوبش منتقل مي كند. وقتي يلتسين قدرت را به دست گرفت از نظر جسمي قدرتمند و سرحال بود و با صدايي رسا سخنراني هاي آتشين مي كرد. اما در پايان دوره رياستش ضعف جسماني و عدم محبوبيت مردمي وي را به حاشيه رانده و منزوي كرده بود. يلتسين با اتهامات بسياري در مورد دادن اختيار و اجازه به دوستان و اطرافيان براي سوءاستفاده از قدرت و فساد مالي در حكومت روبرو بود. علاقه شديد او به قدرت تنها صفتي بود كه مخالفان كرملين در داخل و خارج در مورد آن اتفاق نظر داشتند. آنها مي گفتند يلتسين حفظ قدرت را به منافع ملي ترجيح مي دهد. بسياري عزل چهار نخست وزير طي 17 ماه را نوعي نمايش قدرت توسط يلتسين مي دانستند. وقتي كرملين اعلام كرد رئيس جمهوري، ولاديمير پوتين را به عنوان نخست وزير معرفي كرده است هيچ كس فكر نمي كرد اين كار از روي طرح و نقشه قبلي انجام شده و عمر نخست وزيري او را مانند نخست وزيران قبلي بيش از يك سال نمي دانستند. اما او طي چند ماه در ميان مردم روسيه محبوبيت يافت. يلتسين حتي در روزهاي حساس و تعيين كننده دهه 1980 زمانيكه به عنوان رهبر جنبش اصلاح طلب ظهور كرد، همواره در ميان نخبگان مسكو يك غريبه به حساب مي آمد. جنبش دمكراسي روسيه عمدتا توسط روشنفكران شهري و مخالفاني از مسكو و لنينگراد رهبري مي شد كه با سخنرانيها و مقالات خود در روزنامه ها، ميخائيل گورباچف رهبر شوروي را تحت فشار مي گذاشتند. يلتسين روشنفكر نبود. اما وقتي كه مردم در گروههاي وسيع به خيابانها ريختند، شخصيت كاريزماتيك او موجب شد كه در راس مخالفان و معترضان قرار گيرد. روشنفكران به يلتسين نياز داشتند زيرا بدون او افكار آنها نه تنها عملي نمي شد بلكه مجالي هم براي مطرح كردن نمي يافت. در سال 1991 يلتسين بر بالاي تانك رفت و با مشت گره كرده خشم خود را نسبت به حاميان گورباچف نشان داد. يك ماه قبل از استعفاي يلتسين، بيل كلينتون رئيس جمهوري آمريكا از اين صحنه به عنوان يكي از مهمترين لحظات زندگيش به عنوان يك شهروند كره زمين نام برد. دوران پيش از رسيدن به قدرت بوريس نيكولايويچ يلتسين در اول فوريه 1931 در يك خانواده فقير روستايي متولد شد. خانواده او در يك خانه محقر يك اتاقه زندگي مي كردند. يلتسين در نزديكترين شهر به روستاي محل زندگيش تحصيل كرد و در رشته مهندسي شهرسازي فارغ التحصيل او شد در اوايل سومين دهه از عمرش به حزب كمونيست پيوست. در سال 1976 رئيس حزب كمونيست شهر سوردلاوسك شدسال 90 بعد زماني كه ميخائيل گورباچف رهبر شوروي شد، او براي تصدي رياست حزب كمونيست در مسكو به اين شهر فرا خوانده شد. اما در دهه 1980 زمانيكه يلتسين شروع به صحبت در مورد لزوم اصلاحات كرد، حزب كمونيست او را به تكروي محكوم كرد و در سال 1987 از سمتش بركنار شد. بعد از اين جريان يلتسين دچار ضعف شديد جسماني شده و در بيمارستان بستري شد اما با اين حال براي شركت در يك نشست حزبي چهارساعته احضار شد. يكي از شركت كنندگان در آن نشست وضعيت جسماني بسيار بد يلتسين را در آن جلسه به ياد مي آورد. يلتسين چگونه به قدرت رسيد ميليونها روسي كه از روند كند اصلاحات گلايه داشتند پشت سر يلتسين صف كشيدند و طولي نكشيد كه بزرگترين گردهمايي اعتراض آميزي كه از زمان ولاديمير لنين، روسيه مانند آن را نديده بود به رهبري يلتسين برگزار شد. در سال 1989 او در انتخابات كنگره خلق شوروي به پيروزي چشمگيري دست يافت. يك سال بعد رئيس پارلمان روسيه شد كه در آن زمان هم بزرگترين جمهوري اتحاد شوروي بود. اولين سفر يلتسين به آمريكا در سال 1989 حقايق بيشتري را در مورد ويژگيهاي شخصي او روشن كرد. خبرنگاران آمريكايي براي اولين بار ولي نه آخرين بار نوشتند يلتسين مست بوده است. واشنگتن پست نوشت، يلتسين بسيار سرحال بود و در حاليكه تلوتلو مي خورد جلوي دوربين خبرنگاران حاضر شد. در ژوئن 1991 او با پيروزي در اولين انتخابات شوروي به عنوان رئيس جمهوري روسيه انتخاب شد، در آن زمان روسيه هنوز بخشي از اتحاد جماهير شوروي بود. دو ماه بعد او با امضاي پيماني با رهبران اوكراين و بلاروس اتحاد جماهير شوروي را منحل كرد. اصلاحات مشكل آفرين اما اين دوران شيرين، خيلي طول اداره نكشيد و ساختن روسيه بسيار دشوارتر از سرنگوني رژيم شوروي بود. يلتسين اصلاح طلبان جوان را به خدمت گرفت و در راس كار قرار داد تا طي روند اصلاحات نظام حاكم بر كشور را به سرعت از نظام فرمايشي به نظام بازار تغيير دهند. اما تاثيرات اوليه اصلاحات اصلا مطلوب نبود، ركود اقتصادي بيكاري و، كاهش توليد نتيجه اي نبود كه اصلاح طلبان و خود يلتسين انتظارش را داشتند. اوضاع بد اقتصادي بر روي مردم تاثير بسيار بدي گذاشت و امكانات رفاهي و بهداشتي و درماني هم كاهش يافت. خصوصي سازي باعث شد مردم عادي صاحبخانه و املاك خود شوند اما نتيجه منفي ديگري هم داشت. خصوصي سازي موجب شد تعداد زيادي از موءسسات تجاري به دست گروههاي خاصي بيافتد و با افزايش سود اين موءسسات اين گروهها هم روز به روز ثروتمند مي شوند. عده اي سرعت بيش از اندازه اين اصلاحات و عده اي كندي اين روند و سطحي بودن آن را علت ناموفقيت اصلاحات مي دانند. اما علت هر چه بود، در ميان مردم محبوبيتي نيافت. در اين ميان يلتسين مجبور شد ايگور گايدار، نخست وزير اصلاح طلب را بركنار و ويكتور چرنوميردين محافظه كار رئيس شركت گاز را جانشين او كند. طي سال هاي بعد اصلاح طلبان هم در كابينه و هم در خارج آن فعاليت هايي انجام دادند اما هيچ گاه فرصت مناسبي براي ادامه برنامه هايشان نيافتند. اولين نشانه هاي ضعف در يلتسين دو سال اول حكومت يلتسين به درگيري و كشمكش با پارلماني گذشت كه هنوز تحت سلطه كمونيست هاي شوروي سابق بود. در سال 1993 رئيس جمهوري كه هنوز مست قدرت بود و ديگر نمي توانست مقاومت پارلمان را تحمل كند دستور حمله به ساختمان پارلمان را صادر كرد. اما عملكرد چند ساله دوما نشان داد كه اگر چه اين حمله از شدت انتقادات و مخالفت هاي كمونيست ها كاست اما مقاومت آنها همچنان ادامه داشت. اتفاقاتي كه يك سال بعد افتاد محبوبيت يلتسين در داخل كشور و خارج را كاهش داد. در پائيز سال 1994 هنگام برگشت از واشنگتن به مسكو يلتسين قرار بود در ايرلند نيز توقف كند و با نخست وزير اين كشور ديدار كند. آلبرت رينولد نخست وزير ايرلند كه براي استقبال از يلتسين به فرودگاه رفته بود بعد از چند ساعت انتظار، فرودگاه را ترك چند كرد روز بعد يلتسين در مسكو گفت كه خواب مانده و دستيارانش را براي اينكه او را بيدار نكردند سرزنش كرد. اما بعد معاون اول نخست وزير گفت كه يلتسين بيمار بوده الكساندر است كورژاكف يكي از محافظان يلتسين بعدها در خاطراتش نوشت كه در آن موقع يلتسين دچار حمله قلبي شده بود. اما همه، اين حرفها را باور نكردند. آنچه كه اول به صورت شايعه در رسانه ها مطرح شد و بعد شكل واقعيت به خود گرفت اين بود كه يلتسين در آن ساعات به شدت مست بوده است. شبيه چنين رويدادي دو سال بعد در ماه مارس 1996 سه ماه قبل از انتخابات رياست جمهوري روسيه اتفاق افتاد. يلتسين در سفر به نروژ هنگام ديدار با ملكه سونيا و نخست وزير اين كشور بدون رعايت رفتار و آداب رسمي اينگونه ديدارها در حاليكه بازوي ميزبانانش را گرفته بود مانند يك دوست و رفيق صميمي با آنان سخن مي گفت. اولين نشانه هاي اختلال در گفتار و رفتار در ماه مه سال در 1997 هنگام امضاي توافقنامه همكاري هاي دوجانبه بين روسيه و ناتو، در يلتسين ظاهر شد. وي در سخناني مغاير با متن مكتوب سخنراني خود به طور ناگهاني و بي مقدمه اعلام كرد، روسيه كلاهك هاي جنگي موشك هاي هسته اي خود را كه به سمت كشورهاي عضو ناتو نشانه گرفته شده برخواهد چيد. با گفتن اين جمله رنگ از چهره مقامات روسي حاضر در جلسه پريد. يوگني پريماكف وزير خارجه وقت ماهها تلاش كرد تا به جهانيان اعلام كند اين موضوع فعلا در حال بررسي است و قطعي نشده است. بار ديگر در جريان ديدار از سوئد، او در اظهاراتي كه همه را متعجب كرد گفت روسيه به طور يك جانبه ذخاير هسته اي خود را به يك سوم كاهش مي دهد. در 8 دسامبر سال 1999 يلتسين هنگام سخنراني در جلسه امضاي پيمان اتحاد با بلاروس به مدت 20 دقيقه نتوانست سخن بگويد. واكنش رهبران خارجي نمي توان حدس زد كه آيا تاريخ، يلتسين را يك مبارز آزاديخواه مي داند كه بر حاكميت كمونيست ها بر پهناورترين كشور دنيا پايان داد يا يك سياستمدار قدرت طلب كه هيچ ثباتي در برنامه ها و سياست هايش وجود ندارد. يلتسين طي 9 سالي كه قدرت را در دست داشت دو چهره متفاوت از خود به جهانيان نشان داد: يك سياستمدار قاطع كه به تانك ها فرمان حمله به پارلمان را مي دهد و يك سياستمدار ضعيف و بيمار كه در حاشيه قدرت قرار گرفته است. رهبران دنيا نقش يلتسين را در برقراري دمكراسي در روسيه و تلاش براي اجراي اصلاحات اقتصادي ستودند اما هيچ يك، از استعفاي او ابراز تاسف نكردند. آمريكا جزء معدود كشورهايي بود كه ادعا كرد از اين موضوع بي خبر نبوده است. سخنگوي كاخ سفيد گفت: اين يك تغيير ناگهاني است اما اين تصميم ما را متعجب نكرد. بسياري از رهبران جهان رهبر كرملين را به اين دليل كه روسيه را به مكاني با ثبات تر و امن تر تبديل كرده تحسين كردند و نقش حساس و تعيين كننده وي را در تاريخ روسيه تاييد كردند. توني بلر نخست وزير انگليس گفت، در مواقع حساس، تصميمات يلتسين روند اصلاحات در اين كشور را تقويت كرده و روسيه را به يك شريك قابل اعتماد براي غرب تبديل كرده است. بسياري از رهبران جهان، جانشين يلتسين را به ادامه راه او درتحكيم روند اصلاحات ترغيب كردند. گرهاردشرودر صدر اعظم آلمان گفت، پوتين با مشكلات اساسي روبروست اما فرصت هاي مناسب براي آغازي دوباره را دارد. پايان جنگ در چچن يكي ديگر از انتظارات جامعه جهاني از ولاديمير پوتين بود كه در اولين ساعات رسيدن اوبه قدرت مطرح شد. اظهارات اوليه مقامات آمريكايي نشان داد كه آنها پوتين را به يلتسين ترجيح مي دهند و به او اميدوارند. اما هنوز عوامل بسياري مانع برقراري يك رابطه نزديك بين آمريكا و روسيه مي شود. اولين مانع در حال حاضر موضوع چچن است. البته هنوز اختلافات دو كشور بر سر بمباران يوگسلاوي حل نشده است. كمك هاي مالي غرب به روسيه براي بهبود وضعيت اقتصادي و خروج از بحران، كه هدايت آن در دست واشنگتن است نيز از ديگر موانع بهبود در روابط بين دو كشور است. اما آنچه مهم به نظر مي رسد اين است كه آمريكا اكنون روسيه را در بهترين وضعيت مي داند زيرا واشنگتن ترجيح مي دهد كه قدرت در دست پوتين باشد تا يوگني پريماكف يا گنادي زوگانف. خلاصه شده از رويتر و فرانس پرس ترجمه: نيلوفر قديري