Hamshahri corpus document

DOC ID : H-781016-46972S9

Date of Document: 2000-01-06

نظريه امام موسي صدر درخصوص نحوه روءيت هلال ماه عبدالرحيم اباذري اشاره: آنگونه كه فقهاي عظام و مراجع معظم تقليد در كتب فقهي و رساله هاي عمليه خود آورده اند، براي ثبوت اول ماه قمري از چندين شيوه مي توان پيروي نمود: اول آنكه خود انسان ماه را روءيت كند; دوم آنكه به گفته عده يا لوازمي استناد شود، كه يقين آور باشد. سوم آنكه دو مرد عادل بر مشاهده ماه توسط خود تصريح كنند; اما در عصر كنوني، مسئله بكلي تفاوت كرده است. پيشرفتهاي شگفت انگيزي در عرصه هاي علوم هيئت، نجوم و ستاره شناسي پديد آمده اند كه تجربه چند دهه اخير، بر قابل اتكا بودن نتايج آن گواهي مي دهند. امروزه حيطه دانش بشري به قدري در امر تعيين حركات ستارگان، سيارات، كهكشانها، ارتباط آنها با يكديگر، و نيز محاسبات دقيق و ظريف پديده هاي پيرامون آنان گسترش يافته است، كه انواع خسوف و كسوف را از سالها پيش از وقوع، با تمامي ويژگي هاي ريز و درشت آن پيش بيني، و اعلان مي كنند كه فلان پديده، كي و در كدامين كشورها، شهرها و آباديها رخ مي دهد; و چند ساعت، دقيقه و ثانيه به طول مي انجامد; و دهها خصوصيت ديگر، كه همه در وقت مقرر رخ مي دهند. به نظر مي رسد كه رجوع به متخصصين فن، با فرض عدم امكان روءيت فردي كه در متون فقهي مستحب موءكد شمرده شده است، مي تواند به عنوان راه حلي يقين آور و اطمينان بخش، و مقدم بر رجوع به دو تن شاهد عادل، در امر ثبوت هلال اول ماه مورد توجه قرار گيرد. اين مهم، علي رغم نظر رايج، گاه به گاه و حتي در سالهاي پيش از انقلاب، مورد تاكيد و عنايت برخي از شخصيتهاي طراز اول علمي و مذهبي جهان تشيع قرار داشته است. از آن جمله، شخصيتي كم نظير چون امام موسي صدر است كه در تمامي ابعاد فقه، اصول، فلسفه و تفسير، يكي از كارشناسان ارشد، موضوع شناسان كار آمد و از مجتهدان خوش فكر و تيزبين حوزه هاي علميه قم و نجف به شمار مي رفته است; و در عرصه هاي حكومتي، سياسي، اقتصادي و فرهنگي جوامع اسلامي، تجربه هايي گران سنگ اندوخته بود. امام موسي صدر با شناخت دقيقي كه از جهان امروز و اقتضائات زمانه داشت، و به پشتوانه تجربياتي كه طي بيست سال رهبري سياسي مذهبي شيعيان لبنان كسب نمود، از نقاط ضعف و قوت جوامع اسلامي، و كاستي هاي آنها در برخورد با دنياي غرب، عميقا آگاه بود. امام موسي صدر با اين بينش بود كه به حوادث واقعه نظر مي افكند; و راه حلهايي استنباط مي نمود كه در عين انطباق با فقه، اصول و ارزشهاي اسلامي، زمينه هاي اختلاف در شعائر اسلامي را از ميان بر مي داشت. امام موسي صدر بر اين باور بود كه مي توان با رجوع به كارشناسان مورد اعتماد، از زمينه هاي اختلاف كاهيد، و بيش از پيش بر همدلي و همزباني مسلمانان افزود. سخنان ذيل به مناسبت فرا رسيدن عيد سعيد فطر، در يكي از سالهاي آغازين دهه 70 ميلادي توسط ايشان ايراد گرديده است. عيد امسال نيز همچون سالهاي قبل با محنت و تاسف كوچكي قرين شده رنج است و محنتي كه در خصوص ثبوت عيد فطر و اطمينان به حلول ماه شوال است. در قديم، روءيت هلال ماه، تنها شيوه ممكن براي تعيين آغاز و پايان ماه هاي قمري به شمار مي رفت. رصدخانه هاي آن زمان - در قياس با امروز - بسيار ابتدايي بودند و طبعا تمام محاسبات رصدكنندگان و منجمان براي تعيين موقعيت هاي قمر و نيز شروع در پايان ماه هاي قمري، بيشتر براساس حدس و تخمين، استوار بود. از آنجا كه اسلام براي ماه مبارك رمضان اهميت ويژه قائل بوده و آن را از ديگر ماه ها ممتاز شمرده است، اعتماد به وسايل و شيوه هاي قديمي و حدس و گمان محاسباتي منجمان آن روزگار را ناكافي دانسته است. فلذا روءيت چشمي هلال و يقين براساس مشاهده مستقيم را به عنوان تنها وسيله و شيوه پي بردن و يقين كردن به حلول ماه رمضان و خروج از آن ضروري دانسته و اعلام كرده است. امروزه، اما وسايل و دستگاه هاي علمي و پيشرفته جديد كه با دقت بسيار موقعيت و حركت و جايگاه قمر و زاويه آنرا تعيين و تحديد مي كنند، ديگر جاي شك و ترديدي باقي نگذاشته اند، بدين سبب اعتماد به دانش امروز و تجهيزات جديد، بهترين شيوه اثبات هلال و حلول ماه نو است، همگان مي دانيم كه عدم ثبوت عيد فطر و تاخير در حصول يقين به پايان ماه رمضان، چه تالي فاسدهايي را در امور گوناگون داشته است. تا آنجا كه تغييرات و تاثيرات منفي در احكام محاكم، معاملات مردمي، روابط اقتصادي رسمي و برنامه هاي جاري زندگي جامعه سبب شده كه است گاه جبران ناپذير بوده است. چنين مشكلاتي سبب شده است كه گروهي از علماء، ضرورت بهره مندي از تجهيزات پيشرفته علمي و دانش نوين بشري را مطرح كنند و از ديگران براي استفاده از چنين شيوه اي براي ثبوت هلال ماه نو دعوت كنند... اين پيشنهاد را در مجمع البحوت الاسلاميه و همچنين مجامع لبناني مطرح كرده ام; يا بايد به تجهيزات و دانش جديد و قلمرو نجوم اعتماد كنيم; و بنابراين كارشناسان ذيربط را دعوت به همكاري نمائيم. زيرا اين متخصصان در تخصص خود مهارت و توانايي و مسئوليت دارند. همچنانكه، علماي دين در علوم معرفتي و تربيت ديني تخصص و مهارت داريم و غالبا بصيرتي در نجوم و علوم فلكي نداريم. اگر به پاسخگويي علوم نوين اعتماد نمائيم، آنگاه جوانان و متخصصان علوم فلكي، رسما موظف مي شوند كه براي فراهم آوردن شرايط لازم به منظور نيل به هدف مذكور تلاش نمايند. در غير اينصورت بايد در جلسه مشتركي به استماع ديده هاي شهود بپردازيم و درباره ثبوت هلال عيد تصميم مشتركي بگيريم. چنانچه اين دو پيشنهاد مدنظر قرار نگيرد، راه ديگري براي وحدت زمان و وحدت عيد پيش رو نداريم. به هر حال همه ما مسئوليت مشتركي داريم و بر ما و جوانان ماست كه از متوليان امور ديني بخواهيم تا در اين زمينه تلاش نمايند و عيد سعيدي را براي مسلمانان به ارمغان آورند و مشكل هر ساله را به طور اصولي حل كنند. البته به غير از اين عالم زمان شناس، شخصيتهاي برجسته حوزوي ديگري نيز بوده و هستند كه بدين موضوع اهتمام داشته اند. مرحوم آيت الله العظمي حكيم، در پاسخ استفتايي كه از ايشان به عمل آمد، عمل به نظر متخصصين قابل اعتماد را جايز شمرده يا بود نقل شده است كه شهيد بزرگوار آيت الله بهشتي، علي رغم تاكيد و عنايت خاصي كه بر روءيت مستقيم ماه داشته اند، در سالهاي اقامت در آلمان، به دليل ابري بودن مداوم آسمان و عدم امكان روءيت مستقيم ماه، از مراكز پيشرفته نجوم و رصدخانه هاي آن كشور غافل نبوده اند. بدين ترتيب كه از روزهاي متمادي پيش از شروع ماه مبارك رمضان، به رصدخانه هامبورگ مي رفته اند تا با استفاده از امكانات و متخصصين آن، دقت تقويم شمال اروپا را ارزيابي نمايند. اخيرا نيز آيت الله مكارم شيرازي، نظر خود مبني بر ضرورت توجه و ترتيب اثر به نظرات و محاسبات متخصصين امر را در موضوع ثبوت هلال اول ماه، و ترجيح آن بر شهادت عدلين، متذكر شدند.