Hamshahri corpus document

DOC ID : H-781015-46949S1

Date of Document: 2000-01-05

نقطه، خط نمايشگاه به مناسبت برپايي اولين نمايشگاه بين المللي طراحي معاصردرتهران; مهمترين نتيجه اي كه انتظار مي رفت از برپايي اولين نمايشگاه بين المللي طراحي معاصر تهران به دست آيد، رسيدن به يك تعريف جامع و مانع از مقوله طراحي بود كه البته انتظار هم مي رفت اين مهم صورت تحقق به خود نگيرد. اختلاف نظر بين اعضاي هيات داوري و هيات انتخاب در تعريف طراحي در ابتداي امر آن چنان مسئله ساز به نظر نمي رسيد، اما در طول برگزاري نمايشگاه طراحي اين اختلاف نظرها و اعمال سليقه ها نمود عيني بيشتري به خود گرفت، تا آنجا كه برپايي دومين نمايشگاه طراحي را با همين روش اجرايي انجام شده دچار ترديد مي كند. در عالم هنرهاي تجسمي قاعده براين، منوال است كه گروهي صاحبنظر و كارشناس بنابر ضرورت و نياز زماني - مكاني، تشكيل هياتي داده تا با نمايش آثاري متعارف و مشخص ابتدا طرح مسئله كنند و سپس با يك برنامه ريزي كوتاه و بلندمدت به روشهاي حل مسئله دست يافته و در نهايت به رفع آن نياز بپردازند. به عنوان مثال، در قرن نوزدهم گروهي نقاش كه نسبت به نور، حجم، كاربرد رنگ و خط ديدگاههاي جديد و غيرمتعارفي نسبت به آثار قدما داشتند، از ميان خود كساني را كه در آثارشان ويژگي هاي مشترك بيشتري به چشم مي خورد و مي توانستند ديدگاه خود را به صورت منطقي و (آكادميك ) تعريف كنند، انتخاب كردند تا آثاري را به نمايش گذارند كه در دايره شمول ديدگاه جديد هنري تعريف پذيرتر يا به عبارتي متعارف باشد. از اين رو، نمايش اولين آثار امپرسيونيستها در فرانسه نه تنها پاسخي طبيعي به نياز زماني - مكاني هنر نقاشي در آن عصر بود، بلكه باعث شد منتقدان و كارشناسان به تعريفي جامع و مانع از يك سبك نوين هنري دست يابند و آن را در روند تاريخ هنر (كلاسيك ) طبقه بندي كنند. اما آيا روند برپايي اولين نمايشگاه بين المللي طراحي تهران چنين؟ بود مقوله طراحي از دهه پنجاه تاكنون و از مقطع تحصيلي هنرستان نقاشي تا دكتراي پژوهش هنر وجود دارد; به خصوص در ايران كه رشد و گسترش مكاتب مدرن نقاشي سير تدريجي و متداومي نداشته است. يك معلم هنرستان وقتي به هنرجويان خود مي گويد كه طراحي كار آنها ضعيف است، آيا همان ديدگاه را به طراحي دارد كه استادي مي گويد: طراحي دستورالعمل خداوند است. طراحي در معني عام و خاص خود، گستره هاي گوناگوني دارد. مقوله طراحي در عرصه هنر در تمامي زمينه هاي خلق اثر هنري وجود دارد و مرحله بين ايده اوليه تا اجراي نهايي اثر واسطه است ميان دنياي الهام هنرمند و ذهن عقلايي او. اما در معناي خاص، يعني طراحي مستقل از نقاشي و ديگر هنرهاي تجسمي، هنوز به يك تعريف مشخص و معين نرسيده ايم و نمايشگاه طراحي به خصوص بخش همايش آن مي توانست زمينه ساز رسيدن به تعريف خاص و كاربردي از طراحي مدرن باشد. اما متاسفانه نبود همان هيات هماهنگ ولي چند صدا در كار اجرايي، انتخاب و داوري باعث شد نه مشكل طراحي (به معناي عام ) در نمايشگاه طرح و بررسي شود و نه طراحي مدرن در آثار به نمايش درآمده، منصه ظهور داشته باشد. غلامحسين نامي دبير نمايشگاه عنوان مي كند: هنر طراحي، اولين و بي واسطه ترين احساس در بيان ديدگاههاي شخصي و ذهنيتهاي هنرمند در رابطه با جهان هستي است و ايرج اسكندري معتقد است: طراحي، تفكر مجردي است كه با علامات رمزگونه نگاشته شده است. بهمن آزموده نيز گفته است: طراحي، پرسپكتيو ندارد و منوچهر معتبر بر اين باور است كه طراحي، هنري بي واسطه است و يك بيان تصويري مستقل. شهلا حبيبي، يكي از اعضاي هيات انتخاب نمايشگاه نيز طراحي را چنين تعريف مي كند: طراحي تجربه لحظه است و اين ويژگي لحظه است كه هنرمند را با راز و رمزهاي دنياي درون و برون مرتبط مي كند. و فرشته غازي راد نيز در اين باره گفته است: طراحي ملموس و عيني كه مورد نياز ما در نمايشگاه طراحي است، اجراي اثري خلاق براي دستيابي به بيان احساس و انديشه انسان است كه در آن عناصر بصري خط، لكه و نور به بالاترين مرتبه سادگي برگزيده شده باشند. با توجه به تعاريف اساتيد و هنرمندان نقاشي و هنرهاي تجسمي، در مي يابيم كه بين طراحي عام و خاص خلط مبحث شده است، بين طراحي به معني عام مانند آن چيزي كه در كتابهاي آموزش هنري به دانش آموزان آموخته مي شود تا چگونه ايده ذهني خود را با حداقل خط و نقطه و در حداقل زمان ارائه دهند، با طراحي به معني خاص مانند يك اثر كولاژ آكرليك روي چوب كه در نمايشگاه در معرض ديد قرار گرفته بود. در همين تعاريف ضد و نقيض است كه بين طراحي هاي دكوپاژ يك كارگردان و شعرهاي يك شاعر همساني هايي ديده مي شود. پرسش اينجاست كه نتيجه اين تعدد ذهنيت در برپايي يك جريان هنري؟ چيست آمارها مي گويند 4891 اثر به دبيرخانه ارسال شده است كه با توجه به ميزان كمي نمايشگاه نقاشي يا نگارگري، حجم قابل ملاحظه اي است. حال، هيات انتخاب بر چه اساسي از ميان اين آثار تنها 282 اثر را در بخش مسابقه پذيرفته اند و همين تعداد نيز از ويژگي هاي مشتركي برخوردار معلوم نيستند، نيست. اولين واكنش هر بيننده اي در نمايشگاه نسبت به آثار به نمايش درآمده، اين است كه معيار و ميزان انتخاب و حذف چه بوده است. هر اثري كه به نوعي طراحي - كه عام و خاص - در آن به چشم بخورد، در نمايشگاه موجود است. اين چنين دامنه انتخابي نشان از سعه صدر يا آزادي انديشه نيست، بلكه نتيجه عدم شناخت از موضوع و مهمتر از همه، نداشتن حداقل ديدگاه مشترك بين برگزاركنندگان نمايشگاه است. آيا درست است وقتي كه به اذعان تمامي هنرمندان مصاحبه شده در نشريات نمايشگاه، هنرهاي تجسمي از ضعف طراحي رنج مي برد، اين چنين حركتي انجام گيرد كه نتيجه آن سردرگمي بيشتر علاقه مند و دانشجويان؟ است تا زماني كه نمايشگاهي برپا نشود، هميشه اين اميد وجود دارد كه اولين قدم باعث شروع راهي از پيش طراحي شده و منظم است; اما اگر اولين قدم نيز از نظم و هدف عاري باشد، آيا مي توان به آينده اميد؟ بست پروانه صالح * تمامي نقل قولها از نشريات نمايشگاه برگرفته شده است