Hamshahri corpus document

DOC ID : H-780313-44836S6

Date of Document: 1999-06-03

اثري عرفاني در آداب عبادت نگاهي به كتابآدابالصلوه (آداب نماز )اثر حضرت امام خميني (سلام الله عليه ) كتاب آداب الصلوه را امام خميني ( س ) در تاريخ شنبه دوم ربيع الثاني 1361 هـ. ق مطابق با سي ام فروردين 1321 ه -. ش به پايان رسانده اند و همانگونه كه در مقدمه كتاب آمده، قبل از اين، در يكي از تصانيف گرانقدر حضرت امام ( س ) به نام سرالصلوه، همين معاني به طور موجز و به زبان خواص اهل عرفان به نگارش درآمده بود. ليكن آن حضرت به اين منظور كه عده بيشتري از مطالب آن كتاب فايده برند به تاليف كتاب حاضر به زباني ساده تر پرداختند. امام در اين باره مي نويسند: پيش از اين رساله اي فراهم آوردم كه به قدر ميسور از اسرار صلوه در آن گنجانيدم. و چون آن را با حال عامه تناسبي نيست، در نظر گرفتم كه سطري از آداب قلبيه اين معراج روحاني را در سلك تحرير درآورم، شايد برادران ايماني را از آن تذكري و قلب قاسي خود را تاثري حاصل آيد. كتاب آدابالصلوه نيز همچون تفسير سوره حمد آن عزيز، قبلا نيز با توضيحات و تصرفات، با عنوان پرواز در ملكوت به چاپ رسيده بود اما موءسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني (ره )به خاطر در دست داشتن نسخه خطي كتاب - كه چند صفحه اي از دستخط مبارك امام را هم در كتاب به چاپ رسانده اند - و دور نگه داشتن از آن از تحريف و اشتباه، به بررسي مجدد نسخه ها و تطبيق با نسخه اصلي و چاپ همت گمارده است. دو مقدمه كتاب را حضرت امام در سال 1363 ه -. ش خطاب به حاج احمدآقا، فرزند گراميشان و سركار خانم فاطمه طباطبايي همسر ايشان، نگاشته اند و در حقيقت كتاب به اين دو بزرگوار اهدا شده است: كتاب آدابالصلوه را، كه خود از آن بهره اي نبردم، جز تاسف بر قصور و تقصير بر ايام گذشته كه توانائي برخودسازي داشتم و حسرت و ندامت در روزگار پيري كه دستم تهي و بارم سنگين و راهي بس دراز و پايم لنگ و آواي رحيل در گوش است هديه كردم به فرزند عزيزم احمد كه از قدرت جواني كامياب است شايد او انشاءالله تعالي از محتويات آن، كه از كتاب كريم و سنت شريف و افادات بزرگان فراهم شده است، بهره مند شود و... اين شرح موجز و مفيد از گذر پرشتاب عمر و غفلت آدمي، بيان كننده حال و هواي عرفاني آن بزرگوار است. بزرگواري كه به خاطر حسرت از دست رفتن عمر پربها، خاضعانه آه ندامت از سينه برمي آورد: افسوس كه عمر در بطالت بگذشت بابار گنه بدون طاعت بگذشت فردا كه به صحنه مجازات روم گويند كه هنگام ندامت بگذشت و چه زيباست، نيوشيدن سخن دل، از خردمند مردي چنين فروتن، مردي چنان دلير در پيكار با خصم طاغي و چنين خوفناك در پيشگاه حضرت حق. آداب الصلوه از سه مقاله پديد آمده كه هر مقاله را فصلي ست و بعضي را مقصدي و بابي. عنوان اولين مقاله چنين است: در آداب قلبيه و وظايف باطنيه نماز، بلكه تمام عبادات و مناسك. اين مقاله از دوازده فصل تشكيل شده است و هر فصل بحثي را در هجرت معنوي از نقش به سوي عرش، مقامات اهل سلوك، حضور قلب، طمانينه، خشوع و.. بيان كرده است. عنوان دومين مقاله: در مقدمات نماز و بعضي آداب قلبيه آن است كه از پنج مقصد تشكيل شده و هر مقصد را فصلي و مقامي است. در اين مقاله، خواننده با طهارت ظاهريه و باطنيه، آداب وضوبه حسب باطن و قلب، معناي جنابت و مراد از غسل به نظر اهل معرفت و آداب قلبيه غسل، آداب لباس نمازگزار، معرفت مكان نمازگزار، آداب قلبيه وقت و آداب استقبال، آشنا مي شود. در مقارنات نماز، عنوان سومين مقاله كتاب است كه از هفت باب پديد آمده و هر باب را فصلهايي تشكيل داده است. نكاتي كه در مقاله سوم، به طور مفصل بحث شده، عبارتند از: آداب اذان و اقامه، آداب حضور، معناي چهار تكبير سالك در اول اذان، مقصود از مراتب شهادت، معني و بعضي آداب قد قامت الصلوه، آداب قيام، نكوهش مبتلايان به وسواس، بعضي مراتب اخلاص نيت، درجات اخلاص، در تفسير سوره مباركه حمد، توحيد و قدر، ادب تعظيم، راه استفاده از قرآن، موانع و حجب استفاده از قرآن، ادب تفكر در قرائت قرآن، تفكر ممدوح در قرآن، آثار تفكر در آيات، در فضيلت قرآن، شمه اي از آداب قرائت در نماز، بعضي آداب و اركان استعاذه، تسميه، منشاء و حكمت و عرفان اسلامي، قرآن و حديث است نه حكمت يونان، شمه اي از آداب و اسرار ركوع، مفاد و اشارات تكبير قبل از ركوع و ادب آن، اسرار سجود، احوال ساجد در وقت سجود و در آداب سلام. عنوان خاتمه كتاب نيز; در آداب بعضي از امور داخله و خارجه نماز است كه در سه فصل گردآمده است. عناوين اين فصلها عبارتند از: اسرار و آداب قلبيه تسبيحات اربعه و اركان چهارگانه آن ( تسبيح، تحميد، تهليل، تكبير ) آداب، قلبيه قنوت، فضيلت ادعيه وارده در قنوت، و حال و مقام نمازگزار در قنوت، فضيلت تعقيب نماز، برخي تعقيبات ماثوره، آداب تعقيبات، خصوصا هنگام صبح، ادعيه خاص هر روز و ختم و دعا. كتاب آداب نماز گنجينه اي است از آياتي كه در توجه به نماز نازل شده اند; همچنين حضرت امام، احاديث و روايات متعددي را نيز در اين زمينه بيان نموده اند كه هريك چراغي ست براي روشنتر ساختن ابعاد اين فريضه الهي. با اينكه حضرت امام خميني ( ره ) در مقدمه كتاب نوشته اند كه براي فهم عمومي، سرالصلوه را به صورت آداب نماز، ساده تر بيان نموده اند، ولي درك معاني و كلمات اين كتاب نيز محتاج دانشي والاست و شنا كردن در اقيانوس واژگان و درك اصطلاحات عرفاني، كار هر علاقه مند كم توشه اي نيست; چنانچه در آغازين صفحه مقاله اول چنين مي خوانيم: يكي از آداب قلبيه در عبادات و وظايف باطنيه سالك طريق آخرت، توجه به عز ربوبيت و ذل عبوديت است و آن يكي از منازل مهمه سالك است; كه قوت سلوك هركس به مقدار قوت اين نظر است. بلكه كمال و نقص انسانيت تابع كمال و نقص اين امر است و هرچه نظر انيت و انانيت و خودبيني و خودخواهي در انسان غالب باشد، از كمال انسانيت دور و از مقام قرب ربوبيت مهجور است و حجاب خودبيني و خودپرستي از جميع حجب ضخيم تر و ظلماني تر است و خرق اين حجاب از تمام حجب مشكل تر و خرق همه حجب را مقدمه است. بلكه مفتاح مفاتيح غيب و شهادت و بابالابواب عروج به كمال روحانيت خرق اين حجاب است تا انسان را نظر به خويشتن و كمال و جمال متوهم خود است، از جمال مطلق و كمال صرف محجوب و مهجور است; و اول شرط سلوك الي الله خروج از اين منزل است، بلكه ميزان در رياضت حق و باطل همين است. پس هر سالك كه با قدم انانيت و خودبيني و در حجاب انيت و خودخواهي طي منزل سلوك كند، رياضتش باطل و سلوكش الي الله نيست، بلكه الي النفس است: مادر بتها، بت نفس شما است. فهرست اعلام، كتب، آيات، روايات و ادعيه، اشعار و فهرست منابع پاورقيها كه در انتهاي كتاب ذكر گرديده اند، راهنماي مناسبي ست براي اهل تحقيق. كتاب آداب نماز در واقع راهنماي شناخت روشنتر راه عبادت و بندگي و معراج حقيقي و رفتن از اين ظلمتكده و رسيدن به مقصد اصلي انسانيت است. پانوشت: - 1 ناشر اثر: موسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني (س )/ چاپ /اول /بهار 1370 تيراژ 20000 /نسخه قطع وزيري 423 /صفحه /تومان 230 با جلد گالينگور و /روكش 150 تومان با جلد شميز.