Hamshahri corpus document

DOC ID : H-780304-44757S2

Date of Document: 1999-05-25

حكمت برين به انگيزه برگزاري كنگره جهاني ملا صدرا (واپسين بخش ) اسفار اربعه; پايه و مايه اصلي حكمت متعاليه صدرا; و مشتمل بر چهار قسمت: وجود; جوهر و عرض; الهي و نفس است و كليات انديشه صدرالمتالهين در حكمت طبيعي و الهي را فرا گرفته است. ساختار منسجم كتاب بسان زنجير يكپارچه، متصل و واحدي، حلقه هاي اصالت وجود; حركت جوهري; اتحاد عاقل و معقول، حدوث عالم، تجرد خيال; مثال افلاطوني، عالم مثال و معاد رابه هم پيوسته است. اسفار اربعه همواره مورد توجه سلسله متفكران حوزه فلسفي صدرايي قرار گرفته و بارها توسط پرورش يافتگان مكتب حكمت متعاليه شرح شده است. ملا عبدالله زنوزي; ملاعلي نوري، ملامحمد اسمعيل بن محمد سميع اصفهاني، حاج ملاهادي سبزواري، ميرزاي جلوه، ميرزا محمدرضا قمشه اي; آقا علي مدرس تبريزي; ميرزا محمود قمي; سيد محمد مشكات تبريزي، و.. از جمله برجسته ترين شارحان اسفار اربعه بشمار مي روند. مضاف به اينكه از ميان معاصران شرح آيت الله جوادي آملي بر اسفار (حكمت متعاليه ) از شروح كم نظير و بس گرانسنگ اين كتاب عزيز است. ( ) 27 الشواهد الربوبيه; كه چكيده اسفار تواند بود - به اعتراف خود صدرا مهمترين كتاب اوست. شواهد از 5 مشهد هر مشهد از چند شاهد و هر شاهد از چند اشراق و اشاره تشكيل شده و معاني عامه وجود، واجب و آفرينش; معرفت و معاد، معاد جسماني، بهشت و دوزخ و نبوت را شامل است. حكيم بزرگوار ما، هرجا كه درك و فهم بحث محتاج تفصيل و توضيح بيشتري بوده، خواننده را به اسفار ارجاع داده همه است مباحثي كه به ايجاز اتم در شواهد آمده; يا براي نخستين بار مطرح شده; و يا به كمال رسيده است. از جمله مقالات و مقولات كليدي كتاب عبارتند از: جوهريه بقاي ماده در تمام مراحل وجود و رابطه آن با صورت; تبديل ماده به صورت; مراحل گوناگون نفس و ارتباط آن با بدن و حدوث آن با حدوث بدن و بقاي آن بعد از فناي بدن; حقيقت عالم آخرت و معاد جسماني و حقيقت بهشت و جهنم و احوال انسان در جهان آخرت; حشر اجساد و ارواح، نهايت دنيا; محبت; خير و شر و... شواهد اگر چه به لحاظ ايجاز و جامعيت، حاوي و جامع جميع اصول و مباني حكمت متعاليه، و برجسته ترين اثر صدراست، اما هيچگاه همچون اسفار مورد تامل و شرح و بحث واقع نگرديده اين است كتاب الهي يك بار به سال 1246 ه -. ق توسط علي بن جمشيد نوري شرح و از سوي ميرزا احمد اردكاني به فارسي ترجمه شده است. و دو متفكر معاصر مرحوم جواد مصلح و علامه سيدجلال الدين آشتياني، ترجمه و تفسير نويني از آن بدست داده اند. كتاب الحكمه العرشيه مشتمل بر معرفت واجب الوجود است. و رساله طرح الكونين به مباحثي در زمينه معاد و رستاخيز - كه از مقالات اصلي اسفار و شواهد است - اختصاص يافته. در كتاب المشاعر از كليات حكمت الهي، خلقت و يگانگي صفات واجب الوجود سخن رفته است. مشاعر توسط شيح احمد احسايي - به شيوه تاييد و انكار - شرح و نقد شده، و محمدجعفر بن محمدصادق لنگرودي، زين العابدين بن محمد جواد نوري، ملاعلي نوري; ملااسماعيل اصفهاني، و ميرزا احمد اردكاني شرحهايي بر آن نوشته اند. بله; آنگونه كه از اشاره به محتوي و درونمايه چهار اثر شاخص ملاصدرا ( - اسفار - شواهد - عرشيه - مشاعر ) پيداست، بخش مبسوط و اعظم اين كتابها به تشريح و تبيين مساله وجود و مراتب مختلف آن: اصالت وجود; وحدت وجود، حقيقت وجود، واجب الوجود و... اختصاص يافته است. صدرا به طرز حيرانگيز و بي سابقه اي درباره وجود به قلمفرسايي و اظهار نظر پرداخته است. گستره مبحث وجود در حكمت متعاليه، چنان است كه به تحقيق تمام مسائل اصولي و اساسي و حكمي ( الهي، طبيعي ); فلسفي و عرفاني اين مكتب را تحت شعاع خود گرفته; و كمتر مقوله اي است كه بنحوي، از حوزه وجود آغاز، و يا بدان ختم نشود. و لذا فهم و درك موقعيت وجود (و اصالت و وحدت آن ) به عنوان شاه كليد شناخت حكمت متعاليه تلقي مي شود. و الحمدلله اولا و آخرا و ظاهرا و باطنا. دكتر محمد قراگوزلو پي نوشتها: - 27 توشيهيكو ايزوتسو بنياد حكمت سبزواري ترجمه سيدجلال الدين مجتبوي، چاپ اول، تهران، دانشگاه تهران، - 1358 ص 10