Hamshahri corpus document

DOC ID : H-780301-44714S1

Date of Document: 1999-05-22

تنبيه كردن يا تنبيه؟ نكردن! هرگاه اين سئوال در جمعي مطرح مي شود، معمولا از خود مي پرسم;؟ چرا! چرا تنبيه؟ مي كنيم! جمعي از والدين در برابر اين سئوال اين پاسخ ها را داده اند كه: اگر بچه ام را تنبيه نكنم از كجا بداند كه كار بدي كرده است و ديگر نبايد آن كار را؟ بكند! و وقتي از همين والدين خواسته شد تا احساسات خود را به هنگامي كه توسط والدين خود تنبيه مي شدند را به خاطر آورند; پاسخ مي دادند: فكر مي كردم پدرم كار درستي مي كند، من بد هستم و سزاوار تنبيه و يا يكي ديگر از والدين مي گفت: وانمود مي كردم خيلي مريض شده ام، سپس آنها از كاري كه كرده بودند پشيمان مي شدند. يادم مي آيد كه به خودم مي گفتم، آخر يك روز به حسابشان مي رسم اين والدين هرچه بيشتر حرف مي زدند، بيشتر آگاه مي شدند كه تنبيه مي تواند احساس تنفر، كينه جويي، سركشي، بي ارزش بودن و... را به وجود آورد. اما والدين باز در برابر اين سئوال قرار مي گرفتند كه اگر موقعي كه كودكان، ما را ناديده مي انگارند و يا به مبارزه مي طلبند آيا باز هم نبايد تنبيه؟ شوند! آيا رفتار بد كودك نبايد پي آمدي داشته؟ باشد! متخصصان امر تربيت پاسخ اين والدين را اينگونه مي دهند; كودك بايد پي آمد رفتار خود را تجربه كند ولي نه با تنبيه، موضوع بر سر اين است كه تنبيه كارساز نيست، زيرا موجب حواس پرتي مي شود، سبب مي گردد به جاي اين كه از انجام كاري كه كرده پشيمان شود و درباره اصلاح عمل خود بينديشد، گرفتار انتقام هاي خيالي شود. و لذا به والدين جانشين هاي تنبيه را پيشنهاد مي كنند اين جانشين ها عبارتند از: - 1 به پدران و مادران توصيه مي شود به جاي تنبيه به روشهايي اشاره كنيد كه مفيد باشد. به طور مثال وقتي در يك فروشگاه كودكتان به سوي ميوه ها مي رود آنها را برمي دارد به جاي اينكه كودك را بزنيم و او را كشان كشان از آن محل دور كنيم بهتر است بگوئيم; چه خوب مي شد اگر سه تا سيب درشت براي ماجدا؟ مي كردي! - 2 تقبيح شديد خود را بيان كنيد (بدون حمله به شخصيت ) اگر كودكتان در فروشگاه به اين طرف و آن طرف مي رود و دقيقه اي آرام ندارد، به جاي گفتن اين سخن; كه تو مثل حيوانات وحشي رفتار مي كني! امشب از تلويزيون خبري نيست مي توانيد تقبيح شديد خود را با اين كلمات به كودك اعلام كنيد: دوست ندارم جريان از اين قرار باشد! دويدن بچه ها توي فروشگاه مشتري ها را ناراحت مي كند! - 3 به كودك فرصت بدهيد در مقابل كودكي كه مشغول دويدن در فروشگاه است به جاي اينكه بگوئيد; اگر باز هم در حال دويدن ببينمت ادبت مي كنم، بگوئيد: دويدن موقوف! اين فرصت را داري كه يا راه بري و يا تو چرخ دستي بنشيني، تصميم خودتو بگير! - 4 بگذاريد كودك پي آمد رفتار خود را تجربه كند باز هم از مثال هاي بالا استفاده مي كنيم كودكي كه در فروشگاه و يا بازار با شما همكاري نكرد روزهاي بعد مي توانيد به كودكتان با عملكرد درست اين فرصت را بدهيد تا نتيجه عمل خود را تجربه كند به گفتگوي اين مادر و كودك توجه كنيد: كودك: مادر كجا مي خواهي؟ بري! مادر: واسه خريد مي روم. كودك: من هم مي خواهم بيام. مادر: امروز نه. كودك: ؟ چرا! مادر: تو به من بگو؟ چرا! كودك: واسه اين كه توي فروشگاه اينور و آنور؟ دويدم! مادر: درست حدس زدي. كودك: منو ببخش، يه فرصت ديگه بهم بده. مادر: فرصت هاي ديگه اي هم پيش مي آيد، اما امروز خودم تنهايي مي روم! - 5 به كودك نشان دهيد كه چگونه مي تواند خطاي خود را جبران كند. فرض كنيد كودكتان اره نوي شما را زير باران رها كرده تا زنگ بزند، به جاي عصبانيت و چرخش گري او را صدا كنيد و بگوئيد كه انتظار داريد از ابزاري كه امانت مي گيرد خوب نگهداري كند و سپس به كودكتان فرصت دهيد تا خطاي خود را جبران كند; با اين راهنمايي كه حالا مي تواني با كمي براده فولاد اره را تميز كني! ...! براي بسياري از كودكان هريك از راهها كافي است تا آنها را به عمل مسئولانه تر تشويق كند. شايد از خود بپرسيد كه اگر كودكي هنوز نمي تواند صحبت كند به چيزي دست زد كه نمي بايست دست مي زد آن وقت چه بايد؟ كرد! متخصصان معتقدند كه اگر كودكي نمي تواند حرف بزند به اين مفهوم نيست كه گوش نمي كند يا كودكان نمي فهمد، در تمام لحظات در كار آموختن هستند، سئوال اين است كه آنها چه مي آموزند در اينگونه موارد پدر يا مادر اگر مرتبا با هر اشتباه او روي دست او بزنند، چنين كاري به كودك مي آموزد كه اگر كاري را بكند كه نبايد بكند، كتك مي خورد; حال آن كه اگر بتوان با او مانند بزرگسالي كوچك رفتار كرد و اطلاعاتي به او داد كه هم براي حال و هم براي بقيه عمرش مفيد واقع شود، در واقع والدين و يا مربي از هنر تربيت استفاده كرده است، والدين مي توانند كودك را به كناري بكشند و به او نشان دهند كه به طور مثال چاقو براي مكيدن نيست، اگر دوست داري مي تواني از اين قاشق استفاده كني، حتي ممكن است كه شما اين اطلاعات را به دفعات تكرار كنيد ولي تكرار اطلاعات حامل پيام بسيار مفيدتر از كتك زدن و يا تنبيه است! و اما يكي ديگر از جانشين هاي تنبيه اظهار نارضايتي است، اين همان نكته اي است كه وقتي شخصي از حضرت اميرالموءمنين علي ( ع ) مي پرسد كه آيا مي توان كودك را تنبيه بدني؟ كرد! اميرالموءمنين (ع ) صريحا مي فرمايد: فرزندتان را نزنيد براي ادب كردنش از او قهر كنيد ولي مواظب باشيد كه قهر شما طولاني نشود، بلكه هرچه زودتر آن را به آشتي تبديل كنيد! ...! و يا باز در اسلام توصيه مي كنند در هنگام قهر براي مدتي كوتاه كودك را تنها بگذاريد تا بينديشد و عبرت بگيرد و دقايقي بعد به سراغ او برويد مثل اينكه اصلا اتفاقي نيفتاده. و باز دكتر سلما فريبرگ در كتاب خود به نام سالهاي جادويي مي نويسد; كودك نياز دارد گاهي اوقات نارضايتي والدين را احساس كند ولي اگر واكنش ما به آن درجه باشد كه كودك خود را به خاطر خطايش حقير و بي ارزش بشمارد از قدرت خود به عنوان پدريامادر سوءاستفاده كرده ايم.... به همين دليل توصيه مي شود كه تا آن جا كه امكان دارد بايد اعلام نارضايتي به نحوي باشد كه كودك را به سوي جبران خطايش سوق دهيم. و بعد از اعلام پشيماني كودك به فرصتي نياز دارد تا نسبت به خود احساس خوبي بيابد و دوباره خود را عضو معتبر و محترم خانواده بداند. پس والدين گرامي بدانيد كه كارشناسان علوم تربيتي اسلامي و كلا كارشناسان علوم تربيتي معتقدند كه: - تنبيه بدني بي اثرترين روش تاديب است... - استفاده از تنبيه سبب مي شود كه مقاومت و مخالفت در كودك گسترش يابد. - تنبيه هرگز نبايد تعلق خاطر را بكاهد و اعتماد فرزند را نسبت به پدر، مادر يا مربي خود كاهش دهد. - تنبيه بدني نه تنها خشونت را متوقف نمي كند بلكه آن را دامن مي زند. تنبيه نمونه اي براي تقليد كودك مي شود. فريبا دلسوز كارشناس ارشد مديريت آموزش منابع: به بچه ها گفتن از بچه هاشنيدن - آ دل فابر - گامي ديگر در سير تربيت اسلامي - رجبعلي مظلومي - تربيت از ديدگاه معصومين عليه السلام - مظلومي