Hamshahri corpus document

DOC ID : H-780227-44662S1

Date of Document: 1999-05-17

مباني آزادي مطبوعات مروري بر انديشه هاي امام (ره ) شهيد، مطهري و مذاكرات مجلس خبرگان اشاره: انقلاب اسلامي ايران در سال 57 آرمانها و سيماي آينده اش را از زبان امام خميني ( ره ) بيان مي كرد و شاگرد و يار برجسته ايشان شهيد مطهري آن آرمانها را تشريح و به عنوان نظريه دراختيار عموم قرار مي داد. آزادي خواهي به عنوان يكي از سه شعار اصلي انقلاب اسلامي در پاييز و زمستان 57 به دفعات مختلف در سخنان حضرت امام تكرار مي شد و ايشان به صور مختلف بر آن (آزادي عقيده، آزادي بيان، آزادي عمل و... ) تاكيد مي نهادند. پس از پيروزي انقلاب در مجلس خبرگان قانون اساسي آن آرمانها به شكل اصول قانون اساسي به تصويب رسيد و خبرگان، خصوصا شهيد آيت الله بهشتي، در مشروح مذاكرات ضمن نظريه پردازي در مورد آن اصول، هدف از تصويب آنها را بيان داشتند. در اينجا نظرات امام خميني (ره ) شهيد، مطهري و مذاكرات خبرگان كه مي تواند راهنماي عمل ما باشد به ترتيب تقديم مي گردد. 1 امام خميني و آزادي: /7/57: ما 22موافق رژيم آزاديهاي كامل هستيم صحيفه نور جلد 2 صفحه 158 /8/57: اسلام... مي تواند 5تضمين همه انحاء دموكراسي را بكند. صحيفه نور جلد 2 صفحه 222 /8/57: ما 8مي خواهيم مطابق اعلاميه حقوق بشر عمل بكنيم ما مي خواهيم آزاد باشيم، ما در مملكتمان استقلال مي خواهيم، آزادي مي خواهيم. صحيفه نور جلد 2 صفحه 242 /8/57: هدف 11ما برقراري جمهوري اسلامي است و برنامه ما تحصيل آزادي و استقلال است. صحيفه نور جلد 2 صفحه 264 /8/57: در 11جمهوري اسلامي زمامداران... دقيقا بايد به آراء عمومي در همه جا احترام بگذارند... مطبوعات در نشر همه حقايق و واقعيات آزادند. صحيفه نور جلد 2 صفحه 280 /8/57: اسلام 16بيش از هر مسلكي به اقليتهاي مذهبي آزادي داده است.. در جمهوري اسلامي كمونيستها نيز در بيان عقايد خود آزادند. صحيفه نور جلد 3 صفحه 48 /8/57: دولت 18 اسلامي يك دولت دموكراتيك به معناي واقعي است و براي همه اقليتهاي مذهبي آزادي به طور كامل هست و هر كس مي تواند اظهار عقيده خودش را بكند و اسلام جواب همه عقايد را به عهده دارد و دولت اسلامي، تمام منطقها را با منطق جواب خواهدداد. صحيفه نور جلد 3 صفحه 88 /8/57: در 19حكومت اسلامي همه افراد داراي آزادي در هرگونه عقيده اي هستند. صحيفه نور جلد 3 صفحه 100 /9/57: صداي 4ايران نه از باب اينكه خيلي آزادي دارند بلند است صدايشان بلند است كه ما آزادي مي خواهيم، از باب اينكه آزادي ندارند. كي آزادي؟ دارد مطبوعات ما الان تعطيل است چندين وقت است كه تعطيل است، چرا تعطيل؟ است براي اينكه سانسور است، آنها مي گويند سانسور نبايد باشد. صحيفه نور جلد 3 صفحه 255 /10/57: ما 15براي استقلال و آزادي مبارزه مي كنيم. صحيفه نور جلد 4 صفحه 139 /10/57: رژيمي 20كه ما مي خواهيم رژيم جمهوري اسلامي است و در اسلام آزادي به طور مطلق است مگر آنچه به حال ملت و كشور ضرر داشته باشد و موجب مفسده اي باشد. صحيفه نور جلد 4 صفحه 199 /10/57: در 25اسلام دموكراسي مندرج است و مردم آزادند در اسلام، هم در بيان عقايد و هم در اعمال. صحيفه نور جلد 4 صفحه 234 /10/57: در 27يك رژيم اسلامي آزاديها صريح و كامل خواهند بود. صحيفه نور جلد 4 صفحه 242 /12/57: آزادي 10آرا در اسلام از اول بوده است در زمان ائمه ما عليهم السلام، بلكه در زمان خود پيغمبر آزاد بود، حرفهايشان را مي زدند، حجت ما داريم، ما حجت داريم، كسي كه حجت دارد از آزادي بيان نمي ترسد. صحيفه نور جلد 5 صفحه 130 /12/57: آزادي 17بيان هست هر كه هرچه مي خواهد بگويد. اسلام از اول قدرت داشته است بر رد همه حرف ها و رد همه اكاذيب. آن قدرت باقي است، برهان ما باقي است. ما برهان داريم، ما حجت داريم. ما از گفته هاي - گفتار مردم نمي ترسيم، هركه هرچه دارد بگويد لكن توطئه را نمي پذيريم. صحيفه نور جلد 5 ص 185 /10/57: اظهار 7عقايد آزاد است. صحيفه نور جلد 22 ص 160 /10/57: همه 20مطبوعات آزادند. صحيفه نور جلد 22 ص 165 /10/57: آزادي 25به همه كس تا آنجا كه به ضرر ملت ايران نباشد داده خواهدشد و هيچ گونه اختناق براي مردم نخواهدبود.. در اين حكومت همه آزادند تا اظهار عقيده كنند. صحيفه نور جلد 22 ص 171 /10/57: احزاب 26آزادند كه مخالفت با ما يا هر چيز ديگري بكنند. صحيفه نور جلد 22 ص 173 /9/58: اسلام 9با تحميل مخالف است اسلام مكتب تحميل نيست. اسلام آزادي را با تمام ابعادش ترويج كرده است، ما فقط اسلام را ارائه مي كنيم، هر كس خواست مي پذيرد و هر كس نخواست نمي پذيرد. صحيفه نور جلد 22 ص 263 /10/66: نبايد 16ماها گمان كنيم كه هرچه مي گوييم كسي را حق اشكال نيست. اشكال بلكه تخطئه يك هديه الهي است براي رشد انسانها. صحيفه نور جلد 20 ص 170 /6/67: در 28جمهوري اسلامي جز در مواردي نادر كه اسلام و حيثيت نظام در خطر باشد، آن هم با تشخيص موضوع از طرف كارشناسان دانا، هيچ كس نمي تواند راي خود را بر ديگري تحميل كند و خدا آن روز را هم نياورد. صحيفه نور جلد 21 ص 21 /11/67: در 19جمهوري اسلامي همه بايد با انتقادها و طرح اشكالها راه را براي سعادت جامعه باز كنند. صحيفه نور جلد 21 ص 78 امام خميني (ره ) حتي در مورد مسئولين درجه اول نظام اسلامي نيز كه قاعدتا از ميان فقهاي عادل و داراي سوابق روشن انتخاب مي شوند، به عدم انتقاد باور نداشتند. اين نگرش مبتني بر اعتماد به نفس و اتكاء بر خداوند را مقايسه كنيد با نظر كساني كه از موضع ضعف حتي انتقاد به مسئولين پايين تر جامعه را نيز نگران كننده مي يابند. هر فردي از افراد ملت حق دارد كه مستقيما در برابر سايرين، زمامدار مسلمين را استيضاح كند و او بايد جواب قانع كننده اي دهد و درغير اين صورت اگر برخلاف وظايف اسلامي خود عمل كرده باشد خود به خود از مقام زمامداري معزول است. صحيفه نور جلد 4 ص 190 /10/66: خوشبختانه 21 اخيرا در همين موضوع حدود ولايت فقيه نويسندگان و گويندگان متعهد و آگاه به مسايل اسلامي، مساله را در مجالس و روزنامه ها تا آنجا كه ديدم مورد بحث قرار داده كه من از تمامي آنان تشكر مي كنم. صحيفه نور جلد 20 ص 173 /8/67: كتابهاي 10فقهاي بزرگوار اسلام پر است از اختلاف نظرها و سليقه ها و برداشت ها در زمينه هاي مختلف نظامي، فرهنگي و سياسي و اقتصادي و عبادي، تا آن جا كه در مسائلي كه ادعاي اجماع شده است قول و يا اقوال مخالف وجود دارد و حتي در مسائل اجماعي هم ممكن است قول خلاف پيدا شود، از اختلاف اخباري ها و اصولي ها بگذريم. از آنجا كه در گذشته اين اختلافات در محيط درس و بحث و مدرسه محصور بود و فقط در كتابهاي علمي آن هم عربي ضبط مي گرديد، قهرا توده هاي مردم از آن بي خبر بودند و اگر باخبر هم مي شدند، تعقيب اين مسائل برايشان جاذبه اي نداشت. حال آيا مي توان تصور نمود كه چون فقها با يكديگر اختلاف نظر داشته اند - نعوذبالله - خلاف حق و خلاف دين خدا؟ عمل كرده اند هرگز. اما امروز با كمال خوشحالي به مناسبت انقلاب اسلامي حرف هاي فقها و صاحبنظران به راديو و تلويزيون و روزنامه ها كشيده شده است، چرا كه نياز عملي به اين بحث ها و مسائل است; مثلا در مساله مالكيت و محدوده آن، در مساله زمين و تقسيم بندي آن، در انفال و ثروت هاي عمومي، در مسائل پيچيده پول و ارز و بانكداري، در ماليات، در تجارت داخلي و خارجي، در مزارعه و مضاربه اجاره و رهن، در حدود و ديات، در قوانين مدني، در مسائل فرهنگي وبرخورد با هنر به معناي اعم; چون عكاسي، نقاشي، مجسمه سازي، موسيقي، تئاتر، سينما، خوشنويسي و غيره، در حفظ محيط زيست و سالم سازي طبيعت و جلوگيري از قطع درخت ها حتي در منازل واملاك اشخاص، در مسائل اطعمه و اشرب، در جلوگيري از مواليد در صورت ضرورت و يا تعيين فواصل در مواليد، در حل معضلات طبي همچون پيوند اعضاي بدن انسان غير به انسان هاي ديگر، در مساله معادن زيرزميني و ملي، تغيير موضوعات حرام و حلال و توسيع و تضييق بعضي از احكام در ازمنه و امكنه در مختلف، مسائل حقوقي و حقوق بين المللي و تطبيق آن با احكام اسلام، نقش سازنده زن در جامعه اسلامي و نقش تخريبي آن درجوامع فاسد و غيراسلامي، حدود آزادي فردي و اجتماعي، برخورد با كفر و شرك و التقاط و بلوك تابع كفر و شرك، چگونگي انجام فرايض در سير هوايي و فضايي و حركت برخلاف جهت حركت زمين يا موافق آن با سرعتي بيش از سرعت آن و يا در صعود مستقيم و خنثي كردن جاذبه زمين و مهمتر از همه اينها، ترسيم و تعيين حاكميت ولايت فقيه در حكومت و جامعه كه همه اينها گوشه اي از هزاران مساله مورد ابتلاي مردم و حكومت است كه فقهاي بزرگ در مورد آنها بحث كرده اند و نظراتشان با يكديگر مختلف است و اگر بعضي از مسائل در زمان هاي گذشته مطرح نبوده است و يا موضوع نداشته است، فقها امروز بايد براي آن فكري بنمايند. لذا در حكومت اسلامي هميشه بايد باب اجتهاد باز باشد و طبيعت انقلاب و نظام همواره اقتضا مي كند كه نظرات اجتهادي - فقهي در زمينه هاي مختلف ولو مخالف با يكديگر آزادانه عرضه شود و كسي توان و حق و جلوگيري از آن را ندارد. صحيفه نور جلد 21 ص 46 - 2 مطهري وآزادي اگر بنا شود جمهوري اسلامي، زمينه اختناق را به وجود بياورد، قطعا شكست خواهد اسلام خورد دين آزادي است، ديني كه مروج آزادي براي همه افراد جامعه است... اسلام مي گويد: دينداري اگر از روي اجبار باشد ديگر دينداري نيست. مي توان مردم را مجبور كرد كه چيزي نگويند و كاري نكنند، اما نمي توان مردم را مجبور كرد كه اينگونه فكر كنند. ( ) 1 هر كس مي بايد فكر و بيان و قلمش آزاد باشد و تنها در چنين صورتي است كه انقلاب ما راه صحيح پيروزي را ادامه خواهد داد. اتفاقا تجربه هاي گذشته نشان داده است كه هر وقت جامعه از يك نوع آزادي فكري ولو از روي سوءنيت برخوردار بوده است، اين امر به ضرر اسلام تمام نشده، بلكه در نهايت به سود اسلام بوده است. اگر درجامعه ما، محيط آزاد برخورد آرا و عقايد به وجود بيايد به طوري كه صاحبان افكار مختلف بتوانند حرفهايشان را مطرح كنند و ما هم در مقابل، آرا و نظريات خودمان را مطرح كنيم، تنها در چنين زمينه سالمي خواهد بود كه اسلام هر چه بيشتر رشد مي كند. ( ) 2 هر مكتبي كه به ايدئولوژي خود ايمان و اعتقاد و اعتماد داشته باشد، ناچار بايد طرفدار آزادي انديشه و آزادي تفكر باشد و به عكس هر مكتبي كه ايمان و اعتقادي به خود ندارد جلوي آزادي انديشه و آزادي تفكر را مي گيرد. ( ) 3 اگر در صدر اسلام در جواب كسي كه مي آمد و مي گفت من خدا را قبول ندارم مي گفتند: بزنيد و بكشيد، امروز ديگر اسلامي وجود نداشت. اسلام بدين دليل باقي مانده كه با شجاعت و صراحت با افكار مختلف مواجه شده است. ( ) 4 هر وقت و هر زمان كه پيشوايان مذهبي مردم كه مردم در هر حال آنها را نماينده واقعي مذهب تصور مي كنند پوست پلنگ مي پوشند و دندان ببر نشان مي دهند و متوسل به تكفير و تفسيق مي شوند، مخصوصا هنگامي كه اغراض خصوصي به اين صورت درمي آيد، بزرگترين ضربت بر پيكر دين و مذهب به سود ماديگري وارد مي شود. ( ) 5 - 3 آزادي مطبوعات در مذاكرات مجلس خبرگان قانون اساسي اصل نهم قانون اساسي: هيچ مقامي حق ندارد به نام حفظ استقلال و تماميت ارضي كشور آزاديهاي مشروع را، هر چند با وضع قوانين و مقررات، سلب كند.؟ مرحوم بهشتي در توضيح اين بند مي فرمود: حفظ واقعي استقلال كشور، از طريق حفظ عدالت و آزادي در كشور است. وقتي در يك جامعه و كشوري عدل و آزادي درست پاسداري نشود، خودبخود راه براي نفوذ بيگانه هموار مي شود. ( ) 6 درباره قيد هر چند با وضع قوانين و مقررات دكتر بهشتي مي گويد: به هيچ عنوان نمي توان آزاديهاي ديگران را سلب كرد... آن موقع كه پيش نويس تهيه مي شد اينجا يك هرچند اضافه كرده بوديم هر چند در شكل وضع مقررات كه شكل مستبدانه را بگيرد آن موقع هم اين بحث به ميان آمد الان يادداشت مي كنم كه هرچند را اضافه كنم. ( ) 7 نماينده ديگري در توضيح انگيزه طرح اين اصل مي گويد: انگيزه تنظيم اين اصل در پيش نويس قانون اساسي و در اصل فعلي كه مطرح است و ان شاءالله متن نهايي است، اين است كه زمان طاغوت متوجه بوديد كه هر نوع آزادي را سركوب مي كردند به عنوان اينكه استقلال كشور در خطر است. براي سياست مستقل كشور هر نوع آزادي را سركوب مي كردند حتي ديديد كه رساله عملي مرجع بزرگ عالم تشيع در ايران ما كه مهد تشيع است، ممنوع بود. اگر رسانه اي، اعلاميه اي، پيدا مي شد مردم را به چندين سال زندان محكوم مي كردند و مدعي بودند كه از استقلال و تماميت ارضي كشور حمايت مي كنند و انواع آزاديها را سركوب اين مي كردند اصل براي تضمين اين آزاديها بوده است و ان شاءالله از اين به بعد معلوم مي شود كه آزادي و استقلال تفكيك پذير نيستند و ممكن نيست تزاحمي براي يكديگر داشته باشند. تا آزادي نباشد امكان ندارد استقلال كشور و عدم وابستگيش به اجانب تامين شود. حفظ منافع هر كشور بسته به اين است كه مردمش آزاد باشند و بتوانند از نظامشان، از دينشان، از هدفشان آزادانه حمايت كنند، پس به عنوان استقلال معني ندارد كه ما جلوي آزادي را بگيريم. ( ) 8 اصل بيست و چهارم: نشريات و مطبوعات در بيان مطالب آزادند مگر آنكه مخل به مباني اسلام يا حقوق عمومي باشد. تفصيل آن را قانون معين مي كند. اصول قانون اساسي پس از بررسي كميسيون و چندين بار طرح در جلسات علني مجلس خبرگان و گفت وگوي مخالف و موافق به تصويب رسيد. در آن گفت وگوها نگرانيها، ترسها، بيمها و آينده نگري كاملا مشخص بود. مثلا در تصويب اصل 24 پرسش و پاسخ زير بين شهيد بهشتي (نايب رئيس مجلس خبرگان ) و شهيد باهنر (مخبر كميسيون ) مطرح شد: بهشتي: بنده مي گويم يك كسي آمده يك كتابي نوشته كه اصلا سيستم جمهوري اسلامي، سيستم بدي است، كتاب نوشته است، مي خواهيم بدانيم بر طبق اين اصل قانون اساسي بايد جلوي كتاب او را بگيرد يا؟ نه باهنر: خير، اگر چنانچه عنوان قيام و اقدام دارد به صورتي كه مي خواهد اصل سيستم را بهم بزند، اين البته اشكال دارد ولي اگر به صورت اظهارنظر و بيان عقيده باشد وقتي كه ما اول نوشته ايم نشر افكار و عقايد حتي ممكن است كسي عقيده خودش را كه عقيده اي غيرديني است بيان كند و مي خواهد عقايدش را بگويد او يك طرز تفكر اجتماعي، فلسفي سياسي دارد و بيان مي كند. ( ) 9 ادامه دارد پانوشت ها - 1 مرتضي مطهري پيرامون انقلاب اسلامي دفتر انتشارات اسلامي صفحه 49 - 2 پيشين صفحه 49 - 3 پيشين صفحه 9 - 4 پيشين صفحه 14 - 5 علل گرايش به ماديگري صفحه 92 - 6 صورت مشروح مذاكرات مجلس بررسي نهايي قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران جلد اول ص 421 - 7 پيشين ص 426 - 8 پيشين ص 422 - 9 صورت مشروح مذاكرات مجلس بررسي نهايي قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران جلد اول ص 651