Hamshahri corpus document

DOC ID : H-780223-44640S1

Date of Document: 1999-05-13

ايران و اعراب در راه غلبه بر بي اعتمادي و گسست منطقه اي در حاشيه سفر رئيس جمهوري به كشورهاي عربي سفر سيد محمد خاتمي رئيس جمهوري به كشورهاي عربي خاورميانه و خليج فارس از نقاط عطف در سياست خارجي و روابط خارجي ايران به شمار مي رود. - 1 از منظر سياست خارجي نخستين سفر رئيس دولت ايران به عربستان سعودي و تا حدودي هم قطر، نشانه به بار نشستن سياست اعتمادسازي دولت ايران و تسري اين سياست به همسايگان عرب است. سعوديها و به تبع آنها ساير كشورهاي حاشيه جنوبي خليج فارس پس از پيروزي انقلاب اسلامي در ايران، به انگيزه ها و هدفهاي سياست خارجي دولت جديد در ايران بدگمان شدند، آن را خطري منطقه اي ارزيابي كردند و در برابرش موضع تدافعي گرفتند. در ايران نيز تحت تاثير فضاي انقلابي و وضع فوق العاده پيش از استقرار دولت، تلاش چنداني براي ابهام زدايي از نگاه اعراب، انجام نشد. حوادث ناخواسته اي مانند كشتار حجاج ايراني و ناآرامي هاي اجتماعي در بحرين، ادعاهاي ارضي نامعقول از سوي امارات متحده عربي و حمايت اعراب از عراق در جريان جنگ هشت ساله اش با ايران بر بدگماني هاي دو طرف دامن زد و آنها را از يكديگر دور كرد. تلاش براي رفع ابهام از روابط ايران و اعراب، در سالهاي نخست رياست جمهوري آقاي هاشمي رفسنجاني آغاز شد اما كارشكني هاي گروههاي فشار پيدا و ناپيدا در دو سوي آبهاي خليج فارس مانع به بار نشستن اين تلاش ها با شد وجود اين در ايران و كشورهاي خليج فارس دو تحول به موازات هم رخ داد. در ايران، جنبش جامعه مدني كه محصول تلاش دهساله انقلابيون اصلاح طلب بود توانست محافظه كاران را عقب بزند و از همه ساحت هاي سياسي، اقتصادي و فرهنگي پرده شفافيت بردارد در گفتار و كردار سياسي كه در راس اين برنامه قرار داشت به فضايي انجاميد كه ديگر كسي نمي توانست خود را پشت شعارهاي تند و بي محتوا پنهان كند. علنيت سياسي در ايران و طرح ديدگاههاي موافق و مخالف درباره گسترش رابطه با اعراب، بدگماني كارگزاران سياست خارجي اين كشورها را كاهش داد. همزمان با اين تحول، در ميان كشورهاي عربي حوزه خليج فارس نيز شخصيت هايي مانند شاهزاده عبدالله وليعهد عربستان، بن علوي وزير امور خارجه عمان و امير قطر بر اثر تغييراتي در بافت قدرت در اين كشورها، نفوذ كلام بيشتري يافتند و توانستند نگاه هموطنان خود را نسبت به ايران اصلاح كنند. - 2 از منظر روابط بين المللي كشورهاي حاشيه جنوبي خليج فارس براي امنيت خود به صورت سنتي با جهان غرب - بويژه آمريكا - پيوندهاي نزديكي دارند. اين كشورها از اواخر دهه 60 ميلادي همواره از قدرت بعثي هاي عراق و ناسيوناليست هاي ايران هراس داشته اند. به موازات قوت گرفتن ماشين جنگي صدام در اواخر دهه 70 و همزمان با آن رشد اسلام گرايي انقلابي در ايران، كشورهاي عرب خليج فارس به آمريكا و اروپا نزديك تر شدند. به همين علت در 20 سال اخير رفتار منطقه اي اين كشورها قهرا تابعي از روابط كلان آنها در سطح بين المللي بوده است. در دو سال اخير كه دولت خاتمي توانسته است زنگارهاي بدگماني و ابهام را از چهره جمهوري اسلامي بزدايد و چهره ديگري از آن به نمايش بگذارد، كشورهاي عربي، آن را به فال نيك گرفته اند و درصددند با بهره گيري از فضاي جديد، به ايران نزديك شوند. اين نزديكي براي عربها از دو جهت سودمند است. در وهله نخست، اعتمادسازي افزايش مي يابد و هزينه هاي امنيتي آنها كاهش مي يابد، ثانيا اينكه ايران در راه گسترش با غرب روي آنها پا نمي گذارد، بلكه همگي در قالب مجموعه هماهنگ منطقه اي به رقابت - نه خصومت - مي پردازند. بر اين اساس، هيات هاي كارشناسي ايران كه رئيس جمهوري را در اين سفر همراهي مي كنند، تلاش خواهند كرد به مذاكره كنندگان عرب بفهمانند، مذاكره آنان نه براي امتيازگيري يكسويه بلكه تلاشي مشترك براي غلبه بر مشكل مشترك يعني بي اعتمادي و گسست منطقه اي است.