Hamshahri corpus document

DOC ID : H-780222-44622S9

Date of Document: 1999-05-12

همسفر با عطردل انگيز شمشادهاي هميشه سبز * ريشه درخت شمشاد به دليل توليد اسيد سيتريك موجب تجزيه سنگهاي آهكي مي شود و در تشكيل خاك كاملا موءثر است اگر در يكي از روزهاي زيباي بهاري از محور فيروزكوه به مازندران بهشت نشان سفر مي كنيد، بعد از رسيدن به جنگلهاي انبوه و چشم اندازهاي زيباي شهرستان سوادكوه و چنانچه از محورهراز مي گذريد، با رسيدن به طبيعت سرسبز و فرح بخش جنگلهاي آمل و يا در محور كندوان با مشاهده جنگلهاي فردوس نماي منطقه ولي آباد، شيشه اتومبيلتان را پايين بياوريد و يا از خودروتان پياده شويد و با نفس هاي عميق به استشمام هواي تازه و بوي خوش عطر گلهاي معطر بهاري استان زيبا و هميشه سبز مازندران، سرزمين جنگل و دريا بپردازيد. در ميان همه عطرهاي خوشي كه به مشامتان مي رسد، مطمئنا يكي از آنها عطر گلهاي خوشبوي درخت شمشاد است بوي خوشي كه پرورش دهندگان زنبور عسل را وادار مي سازد تا كندوهايشان را در زمان گل دهي شمشاد به اين نقاط انتقال دهند تا زنبورهاي عسل با گرده افشاني و شهدگيري از گلهاي خوشبوي شمشاد به توليد عسل معطر بهاره بپردازند. درختي كه در همه فصلهاي سال سرسبز است، بويژه در زمستان كه درختان پهن برگ اين استان لخت و عريان مي شوند، در نقاطي كه شمشاد سرسبز و زيبا حضور دارد، عرياني زمين را مي پوشاند تا اين سرزمين چهار فصل زيبايي اش را از دست ندهد. شمشاد درختي است كه در زير تاج پوشش درختان پهن برگ از جمله بلوط، ممرز، راش، افرا و نمدار در جنگلهاي شمال كشور از آستارا تا كردكوي به صورت طبيعي و در بخشهاي جلگه اي و ميان بند شمال ايران مي رويد و از نظر مشخصه گياه شناسي، گياهي است با برگهاي كوچك هميشه سبز، متقارن و بيضوي شكل با حاشيه صاف به قطر تقريبي دو در يك سانتي متر كه سطح فوقاني آن صاف و براق به رنگ سبز تيره و سطح زيرين آن سبز كمرنگ است، نكته در خور اين كه برگهاي شمشاد به دليل دارا بودن مواد سمي از خاصيت دارويي برخوردار است ودر توليد داروهاي ضدانگلي كاربرد دارد. رنگ چوب ساقه اين درخت زرد و داراي رشد ضعيف است. ارتفاع درخت شمشاد به جهت و درصد شيب زميني كه در آن مي رويد و همچنين نوع گونه آن بستگي دارد و حداكثر به پانزده متر مي رسد. جنگلدار شهرستان سوادكوه كه حوزه تحت حفاظت او يكي از رويشگاههاي شمشاد است مي گويد: شمشاد گونه اي است با ارزش و هميشه سبز كه به دليل سبز بودنش در گذشته براي تزيين دسته گلها و در عيدها و مراسم مذهبي و ملي و روزهاي تاريخي براي زيباسازي طاق نصرتها و سردر ادارات و در مواردي توسط روستاييان براي كارهاي تزييني و حتي جارو مورد استفاده قرار مي گرفت كه در صورت ادامه اين روند، زمينه نابودي اين گونه با ارزش جنگلي قابل پيش بيني بود كه با تصويب سازمان جنگلها و مراتع كشور، شمشاد بعنوان يكي از گونه هاي حفاظتي و حمايتي اعلام شده و هر نوع بهره برداري از آن ممنوع است، جايگزيني سر شاخه هاي درختان سوزني برگ در چنين ايامي از سوي ادارات و نهادها كه با مجوز جنگلداريها صورت مي پذيرد، موجب احياء مجدد اين گونه جنگلي در جنگلهاي شمال كشور شده است. مهندس عليزاده اضافه مي كند: شمشاد كه در بين روستاييان حاشيه جنگلهاي سوادكوه به شار معروف است، همراه با گونه هاي اشكوب و جيره، جامعه جنگلي را تشكيل مي دهد و اين گونه جزء جوامع گياهي بلوط، راش و ممرز در اين شهرستان محسوب مي شود كه در طول ساليان دراز، موجب حفظ و تعادل جنگلهاي اين منطقه شده است و از نظر جنگل شناسي، حذف يا نابودي اين گونه سبب بهم خوردن تعادل جوامع جنگلي و در نهايت سير نابودي جنگلها مي شود زيرا جنگلهاي شمال كشور از جمله جنگلهاي انبوه و پرپشت شهرستان سوادكوه، عموما به صورت شيبدار قرار گرفته و شمشاد كه به عنوان زير اشكوب درختان پهن برگ موجب است، حفاظت خاك در مقابل باد، باران و سيلابها همچنين مي شود وجود درختچه هاي كوچك شمشاد در زير درختان سر به فلك كشيده پهن برگ، باعث نفوذ صحيح آب در داخل خاك به جهت هميشه سبز بودن اين گياه و تجزيه و تبخير آب در تمامي فصلهاي سال مي شود و در حقيقت شمشاد در جوامع جنگلي پهن برگها در زمينهاي شيبدار، نقش يك سد كوچك را دارد كه جلو حركت آب را مي گيرد و مانع ايجاد سيلاب مي شود و در نتيجه، علاوه بر جلوگيري از فرسايش خاك، موجب نفوذ صحيح و گسترده آب در زمينهاي شيبدار مي شود. وي با اشاره به نقش شمشاد در حفظ زيبايي جنگلها خاطرنشان مي كند: به جهت آنكه جنگلهاي شمال كشور عموما داراي درختان پهن برگ است، لذا اواسط پاييز تا اوائل بهار به دليل خزان شدن برگها، سيمايي عريان به خود مي گيرد كه وجود گونه با ارزش شمشاد به دليل هميشه سبز بودنش، در حفظ زيبايي، ايجاد تنوع و همچنين پناه گرفتن انواع پرندگان و حيوانات وحشي نقش سازنده اي ايفا مي كند. شمشاد گونه اي است كم توقع و سايه پسند و براحتي بر روي زمينهاي صخره اي نيز رشد و نمو مي كند و ريشه درخت شمشاد به دليل توليد اسيدسيتريك موجب تجزيه سنگهاي آهكي مي شود كه در تشكيل و تدوين خاك كاملا موءثر است. از سوي ديگر بايد به اين نكته مهم توجه داشت كه زندگي ميليونها نفر از مردم كره زمين به درختان وابسته است و درختان نقش عمده اي در توليد غذا، تامين علوفه و انرژي دارند و بويژه در جوامع روستايي كشورهاي توسعه نيافته اين نقش گسترده تر است و جنگلها به دليل نقشي كه در اشتغال و منابع درآمدي دارند، بعنوان پشتوانه اي براي بهبود فرآورده هاي كشاورزي و حفاظت از محيط زيست محسوب مي شود. يكي از كارشناسان تهيه طرح جوامع جنگلي اداره كل منابع طبيعي ساري مي گويد: امروزه حدو پانصد ميليون نفر از مردم جهان از سوءتغذيه رنج مي برند و سالانه حدود پانزده ميليون نفر در اثر سوءتغذيه و امراض ناشي از آن مي ميرند و در چنين شرايطي كه وجود جوامع جنگلي براي تامين نيازهاي صنعتي - كشاورزي - سوخت - علوفه و حفظ و بقاي طبيعت و محيط زيست نقش آفرين است، طبيعي خواهد بود كه بديهي ترين دل مشغولي دوستداران محيط زيست نابودي بسياري از گونه هاي با ارزش جنگلي باشد و همه ما بايد نگران از بين رفتن ميراث بيولوژيك بجاي مانده از نياكان خود باشيم. مهندس مهدي شكري حفظ اين ميراث ارزشمند را وظيفه فرد فرد مردم مي داند و مي افزايد: جنگلها گنجينه و مخزن انواع بسياري از گونه هاي نادر گياهي هستند كه انهدام آنها موجب نابودي اين گونه هاي نادر مي شود كه در نهايت، اين ميراث بيولوژيك در معرض نيستي قرار مي گيرد و اين در حالي است كه آمارها نشان دهنده آن است كه روزانه حدود يكصد گونه از گونه هاي گياهي و جانوري از صحنه گيتي محو مي شوند و اگر اين روند ادامه يابد، در آينده نه چندان دور، جهان از اين نظر با فاجعه دردناك مواجه خواهد شد. وي شمشاد را يكي از گونه هاي با ارزش بومي ايران مي داند كه به لحاظ اين كه منحصرا در ايران گسترش دارد، از اهميت ويژه اي برخوردار است. گياهي كه به راحتي بوسيله بذر قابل تكثير و بخوبي با سرما سازگار است. چوب شمشاد بافتي همگن دارد و بدليل جلاپذيري مناسب در منبت كاري، كنده كاري، خراطي، مجسمه سازي تهيه ظروف چوبي و ساخت ادوات موسيقي مورد توجه قرار گرفته و همين امر موجب قطع بي رويه اين گونه با ارزش جنگلهاي شمال كشور شده است. ترديدي نيست كه حفظشمشاد به همكاري و همياري مردمي نياز دارد تا اين گونه از دست يغماگران طبيعت محفوظ بماند. حيف است كه شاخه هاي سبز آن آذين طاق نصرتها و دسته گلهاي ما در جشنها باشد، شايسته است كه زيبايي، لطافت، طراوت و ارزشهاي اين ميراث بيولوژيك را در جايگاه اصلي آن و در دل طبيعت نظاره كنيم و بجاي قطع شاخه هاي آن از درخت، حافظ و نگهدارش باشيم همانگونه كه گل بر روي شاخه زيباست، سبزي و طراوت شمشاد نيز در دل جنگلهاي شمال كشور زيباتر است. پس اگر روزي به شمال فرح بخش سفر كرديد و خواستيد تا در پارك 602 هكتاري جنگلي سي سنگان كه در سال 1344 بدست تواناي مرحوم مهندس سعيدي آشتياني به منظور استفاده عموم مردم، همچنين حفظ و حراست از گونه نادر، كمياب و مورد تهديد و حفاظت شده هميشه سبز شمشاد و حمايت از اكوسيستم منحصر به فرد آن احداث شده است ديدن كنيد و يا اگر گذرتان به ذخيره گاه 104 هكتاري شمشاد توسكاتك در كيلومتر 30 نوشهر نرسيده به پارك جنگلي سي سنگان افتاد و يا در جنگلهاي ولي آباد نرسيده به تونل كندوان در رويشگاه جنگلي توس (غان ) براي برخورداري از چشم اندازهاي طبيعي و آب و هواي ييلاقي و چشمه ساري زيباي آن به تماشا مي نشيند، يادتان باشد جنگلهاي شمال كشور سرمايه اي گرانبها و متعلق به همه مردم است. از شكستن شاخه درختان و بويژه گونه با ارزش جنگلي شمشاد بپرهيزيد و چه خوب است اگر از خريد دسته گلي كه با شمشاد تزيين شده خودداري كنيم تا اين سدهاي كوچك و حافظان بزرگ خاك جنگلهاي شمال كشور، به آساني قرباني منافع مادي غارتگران طبيعت نشوند. مرتضي شوبي خبرنگار همشهري در مازندران