Hamshahri corpus document

DOC ID : H-780222-44616S5

Date of Document: 1999-05-12

مردان چه كتابهايي را؟ نمي خوانند بررسي علاقه ها و سليقه هاي مردان در كتابخواني و فرهنگ مطالعه همزمان با برگزاري نمايشگاه بين المللي كتاب تهران سرآغاز: صنعت چاپ، بي شك از بزرگترين دستاوردهاي تمدن بشري است. تكامل رو به رشد اين صنعت معظم، جامعه بشري را در معرض هزاران نوع اطلاعات در علوم پايه، علوم انساني، صنعت و كشاورزي، هنر و ادبيات، زبانهاي خارجي، تاريخ و ساير علوم قرار داده است. كتاب نيز به عنوان بستر انعكاس گسترش علوم، همواره مطمح نظر بوده و هست. دامنه تنوع اطلاعات در قالب كتاب در هر موضوعي به حدي است كه ديگر، جمله هر كتابي ارزش يك بار خواندن را دارد، رنگ باخته و با وجود تعداد فراوان نويسنده و كتاب با ديدگاههاي مختلف نسبت به يك موضوع، هر فردي سعي مي كند در حيطه مورد علاقه يا زمينه هاي مرتبط با زندگي شغلي خود، اقدام به بهترين انتخاب كند. علاوه بر محدوديت زماني، محدوديتهاي مالي نيز از دلايل ديگر نپرداختن به تمامي كتابهاست. به اين ترتيب تنوع موضوعات و تعدد ديدگاهها در كنار انواع محدوديتها، انسان را مجبور به انتخاب و در نتيجه كنار گذاشتن بسياري از كتابها در مي كند اين حال، اگر كنار گذاشتن يك كتاب از ديد فرد فرد جامعه يك اقدام شخصي و سليقه اي از است، ديد يك ناشر راقم آينده حرفه اي او مي تواند به حساب در آيد واقع كتاب ناشري كه به چاپهاي متعدد مي رسد يا ناشري كه كتابش در نوبت اول چاپ در كنج انبار مي ماند، هر دو نتيجه برآيند اين سليقه است. اگر چه موفقيت يا عدم موفقيت كتاب در رسيدن به چاپهاي پياپي به تنهايي نمي تواند بيانگر ارزش يك كتاب به حساب بيايد، ولي بايد گفت بقاي حرفه نشر در گرو استقبال مردم است واين استقبال، علاوه بر ايجاد موقعيتهاي مختلف براي عرضه كتاب به مردم، در نتيجه توجه ناشر و نويسنده به نياز جامعه و سلايق مردم است. در گفتگويي كه به طور تصادفي با چند نفر از همشهريان مرد در مورد كتابهايي كه مورد علاقه ايشان نيستند، شده است دامنه، اين تنوع سليقه كاملا مشهود گفتگوها است، را با هم مي خوانيم. انسانهاي تحصيلكرده جامعه ما، قاعدتا بايد عضو تفكيك ناپذير جامعه كتابخوانهاي كشور باشند و لااقل در حيطه حرفه خود كم و بيش در جريان آخرين نظريات و ديدگاههاي آن قرار گيرند، ولي متاسفانه در مورد بسياري از افراد اين چنين نيست. محمدمهدي اكبري نژاد از جمله كساني است كه در پاسخ به سئوال ما، به دليل گرفتاريهاي فراوان امكان مطالعه، را در حداقل ممكن مي بيند. وي كه كارشناس مديريت آموزشي و درحال حاضر مسئول دايره راهنمايي آموزش و پرورش منطقه 16 تهران است چنين پاسخ مي دهد: آنچه را كه اصلا دوست ندارم، حتي لحظه اي برايش وقت صرف كنم، خواندن رمان و قصه مشكلات خانوادگي، حتي اگر كتابش مجاني و فرصتش بسيار برايم فراهم باشد و همچنين كتابهايي كه از سطح علمي بالايي برخوردار باشند هم، به درد من نمي خورد. يا علاقه اي مثلا به تاريخ تحولات اجتماعي كشورهاي مختلف ندارم. من تحصيلكرده رشته تجربي در دبيرستان هستم، ولي از زمان گرفتن ديپلم، ديگر حداقل علاقه اي براي امور تجربي و فني درمن بوجود نيامده و همواره درحوزه علوم انساني مطالعه كرده ام، من اگر فرصت داشته باشم، تاريخ اسلام و مخصوصا سيره اهل بيت برايم در اولويت اول مطالعه قرار دارد و كتابهاي دكترشهيدي را بيشتر خوانده ام. همچنين آموزش زبان عربي كه در تفسير قرآن و نهج البلاغه كاربرد دارد را دوست دارم. كتابهاي نوشته شده در مورد جهان آخرت هميشه توجه مرا به خود جلب كرده است. از جمله كتاب سياحت نامه غرب نوشته آقاقوچاني و نيزكتابهاي شهيد دستغيب. نهج البلاغه نيز به عنوان منبع سرشاري از احاديث بسيار مورد توجه من است. من با وجود آن كه علاقه اي به مطالعه در مورد مكاتب مختلف جهان ندارم، ولي از خواندن كتبي كه نظريات اسلام را در موارد مختلف با آراي علماي غربي مقايسه مي كنند، لذت مي برم. كيفر گناه نوشته هاشم محلاتي، كتابي در همين ارتباط است. به خواندن كتابهاي شهيد مطهري هم علاقه مندم. محمدمهدي اكبري نژاد كه سالها آموزگار و مدير مدرسه بوده، در مورد مطالعه كتابهاي مرتبط با شغلش مي گويد: با توجه به شغلم، كتابهاي علوم تربيتي و همچنين مسايل آموزش و پرورش هم مورد استفاده ام هستند و اگر بتوانم با توجه به علاقه ام براي تدريس در كلاسهاي آموزش خانواده، از كتابهاي رشته مشاوره روانشناسي نيز بهره مي برم. در كنار محتواي كتابها، تاثير نوع كاغذ، نوع چاپ، استفاده از طرح و عكس، نوع خط و ريزي و درشتي كلمات هم از عواملي است كه مي تواند تاثير مثبت يا منفي بر روي خواننده كتاب بگذارد و باعث مطالعه يا رها شدن كتاب شود. اصغر حيدري كارشناس ارشد رشته معماري و شهرسازي، ضمن اشاره به اين مطلب، به مواردي كه از صفحات و چاپ نازيبا برخوردارند، اشاره مي كند و اظهار مي دارد: بسياري از سازمانها و وزارتخانه ها در مناسبتهاي مختلف مذهبي اقدام به چاپ جزوه و يا كتابهاي كوچكي مي كنند كه به لحاظ كيفيت پايين آنها، به هيچ وجه جذابيتي براي مطالعه ندارند. براي مثال جزوه اي كه يكي از دانشگاههاي تهران به مناسبت ماه مبارك رمضان سال قبل چاپ كرده بود، به قدري ضعيف بود كه انسان با نگاه كردن به چند صفحه از آن، احساس خستگي مي كرد. من اولين بار كه كتاب 1984 نوشته جورج اورول را ديدم، به خاطر همان دلايل و رعايت نشدن نكات زيبايي شناسي، حتي لحظه اي بر روي مطالعه آن وقت صرف نكردم و اگر معرفي و توصيه مجدد يكي از دوستانم نبود، شايد هيچگاه به خواندن آن نمي پرداختم. در مورد علايق و سلايق هم بايد بگويم كه انسان در وضعيت هاي مختلف دچار انعطاف و تغيير مي شود كه البته اجتنابناپذير و حتي براي شكوفايي انسان، پويايي و انعطاف لازم است. مثلا يك انسان مجرد، شايد هيچگاه به دنبال كتابهاي تربيتي كه يك پدر آنها را مطالعه مي كند، نباشد، ولي همين شخص وقتي پدر مي شود، به آنها علاقه نشان خود مي دهد من اصلا به كتب فلسفي علاقه اي نداشتم، ولي با ديدن فيلم هامون به شدت توجهم به كتاب ذن و فن موتوسيكلت نوشته رابرت. م. پيرسيك جلب شد و آن را تهيه كردم، يا هيچگاه علاقه اي به ايسم ها و كتابهايي كه به مكاتب مختلف مي پردازند، نداشتم، ولي هنگامي كه مشغول به تحصيل در رشته معماري شدم، مطالعه مكاتب مختلف سياسي و هنري برايم جذابيت پيدا كرد. خواندن كتاب براي سرگرمي به وقت و حوصله نياز دارد، ولي من ترجيح مي دهم به كتابهاي مرتبط با رشته تحصيلي و شغلم كه خوشبختانه به هم مرتبطند، بپردازم. در حوزه كتابهاي معماري بايد بگويم كه اكثر كتابها ترجمه شده است. البته عده اي از اساتيد دانشگاهها، اقدام به تاليف كتاب هم كرده اند، ولي متاسفانه مي بينيم كه از سوي بقيه همكارانشان نه تنها حمايت نمي شوند، بلكه مورد انتقاد قرار مي گيرند. در حالي كه به نظر من، اين قدمها بسيار فرخنده و مبارك است و طبيعي است كه ايرادهايي هم به كتابهاي تاليف شده وارد باشد. از ديگر عوامل دخيل در قبول يا رد كتاب براي مطالعه، سن انسان است. محمدرضا فرجادامين دانشجوي رشته روانشناسي دانشگاه شهيد بهشتي ضمن اشاره به چنين تقسيم بندي اظهارنظر مي كند: فكر مي كنم مردان پا به سن گذاشته و بازنشسته نسبت به تاريخ و مسايل حقوقي بيش از ساير موضوعات علاقه نشان مي دهند، همانطور كه كودكان به داستان و قصه علاقه دارند. در مورد خودم بايد بگويم كه اصلا سراغ كتابهايي كه زمينه اي در مورد آنها ندارم، نمي روم. مثلا كتابهاي مهندسي و پزشكي را حتي ورق نمي زنم و به رمان و داستان هم كوچكترين علاقه اي ندارم. از سياست هم به شدت گريزانم و دنياي آن را دنياي خوبي نمي دانم. اگر بخواهم در مورد مباحث فني به مطالعه بپردازم، كتابهاي كامپيوتر و الكترونيك برايم مهم تر هستند. فرجاد امين ادامه مي دهد: براي من اولويت اول، مطالعه كتابهاي مرتبط با رشته تحصيلي و حيطه كاري ام است. روانشناسي و روانشناختي، مسايل و علايق دانش آموزان و ويژگيهاي سني دوران مختلف دانش آموزان از اين جمله اند. كتابهاي مذهبي مخصوصا زندگينامه ائمه اطهار (ع ) را جزئي از مطالعات دايمي خود قرار داده ام. از جامعه شناسي به دليل ارتباط آن با روانشناسي لذت مي برم، ولي به تاريخ كمترين علاقه اي ندارم. با اينكه تاريخ معلم انسانهاست، ولي به دليل نوع و كيفيت آموزش تاريخ در مدارس كه جز نامي از چند نفر و چند سلسله به ميان نمي آورد و در مورد فلسفه تاريخ هيچ اطلاعاتي به انسان نمي دهد، نسبت به مطالعه آن انگيزه اي ندارم. تقسيم بندي ديگري كه مي تواند منجربه طرد يا قبول يك كتاب شود، شامل سه اولويت: موضوع، نويسنده و تازگي كتاب است. مهندس جعفراسن فارغ التحصيل رشته كامپيوتر از دانشگاه تهران، با اشاره به اين سه اولويت، زمينه هايي مانند فلسفه و سياست خارجي را به طور كلي خارج از علايق خود براي مطالعه كتاب مي داند. وي توضيح مي دهد: در حال حاضر به جز كتابهاي رشته تخصصي خودم، سياست داخلي برايم جالب توجه است و بعد هم كتابهاي علوم تربيتي. علاوه بر اينها، مذهب و سياست و ارتباط اين دو از نگاه انديشمندان داخلي و خارجي هم براي من مهم است. كتب نويسندگان بزرگي مانند دكتر شريعتي و استاد مطهري به طور كامل مرا به خود جذب كرده و اغلب آثار اين دو را به خوانده ام جز نويسنده و موضوع، تازگي و بكر بودن كتاب هم برايم مطرح است. مثلا كتاب محاكمه و دفاع غلامحسين كرباسچي، در روزهاي پخش جلسه دادگاه از صدا و سيما، بسيار جذابتر از الان يا چند سال ديگر بوده است. مهندس اسن در مورد مشكلات كتاب در حال حاضر مي گويد: من فكر نمي كنم كه به دنبال كتابي باشم، ولي نتوانم آن را تهيه كنم. موضوع اصلي از نظر من اين است كه در برنامه ريزي زندگي روزمره ما، حتي به عنوان افراد تحصيلكرده، مطالعه كتاب جايگاه دايمي و پايداري ندارد. در مورد رشته تخصصي خودم هم بايد بگويم كه ترجمه كتابهاي كامپيوتر اغلب به دليل غيرمتخصص بودن مترجمان داراي مشكلات عديده اي ضمن هستند آن كه اين كتابها خيلي دير به دستمان مي رسد. مثلا امسال سال 1999 است ولي كتابهاي سالهاي 96 و 97 در بازار وجود دارد آن هم در دنياي كامپيوتر كه هر روز اتفاق و طرح و اختراع جديدي در آن صورت مي گيرد. در نمايشگاه بين المللي كتاب امسال هم بسياري از ناشران معتبر خارجي، غرفه هاي خود را به نماينده هاي داخلي دادند و كتابهاي جديدشان هم خيلي زود توسط دلالها با قيمت دلار نمايشگاهي به فروش رفت و در جواب ساير متقاضيان، آنها را به غرفه ديگري ارجاع دادند كه كتابها در آنجا با دلار آزاد به فروش مي رسيد. جعفر اسن در خاتمه صحبتهاي خود، راه حل دستيابي سريع و ارزانتر به كتابهاي كامپيوتر را استفاده از سي. دي يا شبكه اينترنت دانست كه اين كتابها را در خود دارند و مي توان آنها را به وسيله چاپگر بر روي كاغذ پياده كرد. ناصر جعفري نيز از جمله كساني است كه در گفتگو با ما نسبت به مطالعه در دنياي سياست، مسايل فني و فيزيك و شيمي و هر آنچه كه علم محض باشد، اظهار بي علاقگي مي كند. وي كه كارشناس ارشد رشته مديريت و برنامه ريزي درسي است مي گويد: پس از فارغ التحصيل شدن از دانشگاه كمتر به دنبال كتب مرتبط به رشته تحصيلي ام بوده ام، زيرا اين رشته مرا ارضاء نكرده است. در حال حاضر به عنوان يك معلم راهنما براي دبستانها، كتابهايي را در زمينه نظارت و راهنمايي مطالعه مي كنم. همچنين به عنوان يك آموزگار در زمينه روشهاي تدريس، مباحث كلان آموزش و پرورش مثل جامعه شناسي و اقتصاد آموزش و پرورش، قصه گويي و نمايش خلاق براي اجراي كارهاي نمايشي در مدرسه، روانشناسي سه دوره تحصيلي، مشاوره و تعليم و تربيت را مطالعه كرده ام و البته اخيرا كتابهاي كودك و مدرسه نوشته شكوه نوايي نژاد نيز براي من فوق العاده مفيد بوده است. ناصر جعفري ضمن اشاره به علاقه مندي خود به كتابهاي ادبيات و تاريخ مي گويد: اغلب كتابهاي ذبيح الله منصوري را خوانده ام و كتاب عارف ديهيم دار او را بسيار دوست دارم. كتابهاي صادق هدايت، جلال آل احمد و دكتر شريعتي را هم تا جاي ممكن تهيه كرده ام و از استاد مطهري هم كتابهاي ده گفتار و حماسه حسيني را خوانده ام. ناصر جعفري اظهار اميدواري مي كند رمانهاي معتبر ادبي و تاريخي به جوانها شناسانده شوند تا اين افراد وقت خود را صرف آثار مبتذل و پيش پا افتاده نكنند. اكبر فرهادي، مدير انتشارات اريسا، در مورد علايق خود با ما صحبت نمي كند، ولي در مورد كتابهاي مورد علاقه جوانان و نوجوانان مي گويد: در نمايشگاه كتاب امسال، شاهد بودم كه علاوه بر رمانهاي ايراني، عناويني از قبيل راز خوشبختي، چگونه در ديگران نفوذ كنيم، آيين دوستيابي، چگونه مي توان يك شبه ره صد ساله پيمود و عناويني از اين دست، خيلي زود مورد توجه نوجوانان و جوانان قرار مي گرفت. انتخاب اين قبيل كتابها توسط جوانان، نشان دهنده روح حساس و احساساتي آنها و از طرفي نداشتن شناخت كافي در مورد موقعيت خود و كتاب مورد نياز و بالاخره ميل به پيشرفت است. در پايان اين گفتگوها، بايد يادآور شد، در حالي كه توجه عمومي دختران دبيرستاني به رمانهاي پرسوز و گداز ايراني گستره وسيعي دارد، در مورد پسران دبيرستاني هم توجه به كتابهايي تحت عنوان آيين دوست يابي و انواع مشابه آن، بيشتر مطرح است. به اين ترتيب، طبيعي است كه كتابهايي با موضوعات ديگر و خارج از مسايل مرتبط با هيجانات دوره سني جوانان و نوجوانان، بازار بزرگي را از دست مي دهند و بنابر اين بجاست كه نسبت به قرار دادن علايق و سليقه هاي اين قشر عظيم در مسير درست آن با عنايت به نيازهاي روحي ايشان، اقدامات اساسي انجام گيرد. * محرم حيدري