Hamshahri corpus document

DOC ID : H-780215-44540S3

Date of Document: 1999-05-05

همزمان با برپايي، دوازدهمين تهران نمايشگاه بين المللي كتاب ( 24 14 تا ارديبهشت ماه ); 78 خوب و بد، زشت و زيبا وفراز و فرود در صنعت نشر ايران اشاره; يكي از مهمترين امور زمينه رشد، توسعه و بالندگي فرهنگي در ممالك رشد يافته، برنامه ريزي دقيق و منسجم و سياستگذاري صحيح در فراهم ساختن ابزار رشد فكري و ذهني مردمان آن جوامع است. در اين ميان، يكي از مهمترين ابزارهاي انتقال و پيشرفت دانش در جهان امروزي، كتاب است و ايجاد امكانات مناسب براي تسهيل كار نشر هم از جمله مواردي است كه باعث بهبود بخشيدن به روند رشد فكري و ذهني در جامعه مي شود. كماكان در كشور ما، كتاب حرف و حديثهاي خاص خود را دارد و انتشار آن نيز مشكلات شناخته شده و ناشناخته اي دارد كه ناشران، بيش از همه، با آنها دست به گريبانند. براي طرح اين مشكلات از زبان ناشران، به ميان آنها رفته ايم و نكاتي را پيرامون وضعيت صنعت نشر و بازار كتاب جويا شده ايم كه خلاصه اي از نظريات آنها را در پي آورده ايم و اميدواريم با انعكاس ديدگاههاي ناشران، همزمان با دوازدهمين نمايشگاه بين المللي كتاب تهران، گره هايي از كلافهاي به هم پيچيده كتاب، به همت مسئولان و ناشران و با همياري مردم بازگشوده شود. مميزي كتاب از جمله مقولاتي است كه يك كتاب براي رسيدن به مرحله چاپ بايد از سد آن و ارائه نظر كارشناسان مختلف بگذرد. مي خواستيم نخستين پرسش خود را درباره مميزي كتاب مطرح كنيم، ولي با توجه به سياستهاي اخير وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، به نظر مي رسد ناشران از وضع مميزي كتاب كمتر گله دارند و اكثرا در اين زمينه مشكلي را عنوان نمي كنند، لذا طرح اين سوءال را به فرصتي ديگر و زماني مناسب وامي گذاريم. پخش به عنوان مشكل نخست! آقاي غياثي، مسئول انتشارات فرزين، بزرگترين مشكل ناشران كتاب را در حال حاضر، پخش و توزيع كتاب مي داند و مي گويد: هرچند طرح اين مسئله تكراري است، ولي كماكان ما در مورد توزيع كتاب مشكل داريم. اگر وزارت ارشاد از هر چاپ هر يك از كتابهاي منتشر شده، هزار جلد آن را خريداري كند، به ناشران كمك زيادي كرده است. وي در ادامه مي افزايد: مسئله ديگر، بالا بودن قيمت كتاب است كه با توجه به گراني كاغذ، اجتنابناپذير است. به رغم آن كه ما سهميه كاغذ دولتي داريم و از كاغذ ايراني هم استفاده مي كنيم ولي باز هم نسبت به 4 سال گذشته قيمت كاغذ 400 برابر شده است و همين مسئله يكي از دلايل مهم گراني كتاب است. البته مواد اوليه فيلم و زينك و مخارج صحافي و چاپخانه هم بالا رفته، ولي افزايش اين هزينه ها معقول بوده است و نسبت به 4 سال گذشته تنها 20 الي 25 درصد افزايش قيمت داشته است و تنها مشكل اصلي در اين زمينه، گراني بيش از حد كاغذ است. از طرفي، قيمت كاغذ خارجي موجود در بازار آزاد هم فوق العاده گران است، به طوري كه كاغذ 70 گرمي بيش از ده هزار تومان قيمت دارد ولي ا گر دولت بر فرآيند و چگونگي ورود كاغذ به كشور نيز نظارت كند، مي توان اميدوار بود كه قيمت كاغذ وارداتي نيز كاهش يابد. ولي با تمام اين حرفها، اگر مشكل پخش كتاب حل شود و وزارت ارشاد، سياست خاصي را در اين زمينه اعمال كند، كمك بزرگي به ناشران خواهد بود. غياثي در پايان گفت: وقتي ناشر كتابي را منتشر مي كند، به منزله اين است كه خداوند فرزند جديدي به او داده است و نهايت آرزوي او در اين زمان، اين است كه كتابش موفق شود و مورد توجه خوانندگان قرار گيرد. كتابخوان نداريم! آقاي خسروي، مسئول فروش انتشارات قطره، مشكل اصلي بازار كتاب را كمبود خواننده مي داند و مي افزايد: با وجود يك ميليون دانشجو و حدود 20 ميليون دانش آموز در كشور بازار نشر، رونق خوبي ندارد، زيرا دانشجويان و دانش آموزان فقط به دنبال كتابهاي درسي هستند. در تابستان گذشته كه فصل فراغت از تحصيل دانشجويان و دانش آموزان بود، بازار كتاب، كسادترين ماههاي خود را گذراند و اين، نشان دهنده اين است كه مردم تمايلي براي خريد و خواندن كتاب ندارند. وي افزود: بعد از نمايشگاه بين المللي كتاب سال 77 ما عنوان 20 كتاب منتشر كرده ايم كه به رغم آن كه تيراژ هركدام از آنها بين 800 تا 2200 جلد بوده است ولي ما هزينه پنج هزار جلد را از نظر چاپ متحمل شده ايم. اين تيراژ واقعا اسفبار است و علت آن هم، خرابي بازار كتاب است. وي در ادامه گفت: وزارت ارشاد جديدا از هر عنوان كتاب جلد 500 را مي خرد ولي در اين مورد هم روابط جاي ضوابط را گرفته است و از تمام ناشران كتاب خريداري نمي شود. وي ادامه داد: در حال حاضر حدود 1300 كتابخانه عمومي در كشور داريم، اگر از هر عنوان كتاب براي هر كتابخانه فقط يك جلد خريداري شود، هم تقريبا نصف تيراژ هر كتاب بدين ترتيب فروخته مي شود و هم كتابخانه ها به كتابهاي جديد تجهيز مي شوند. خسروي در مورد قيمت كتاب گفت: در ايران، قيمت كتاب از تمام دنيا ارزانتر است ولي بزرگترين مشكل، نبود فرهنگ كتابخواني در بين مردم است. تجربه، هيچ ارزشي ندارد! آقاي نيك دست، مسئول انتشارات پيوند، مشكلات موجود در زمينه چگونگي صدور كارت نشر را عنوان كرده و گفت: من در كار نشر 20 سال سابقه دارم و از سال 55 كارم را شروع كرده ام و تا سال 67 نيز كارم را ادامه داده ام. ولي بعد از آن، چند سال به نشر كتاب نپرداخته ام و الان كه مجددا مي خواهم كار نشر را از سر بگيرم، به من گفته اند بايد كارت نشر داشته باشم و موقعي هم كه براي گرفتن كارت به وزارت ارشاد مراجعه كرده ام، از من ليسانس مي خواهند و گويي تجربه من در اين ميان، هيچ ارزشي ندارد. اينك با داشتن 50 سال سن چگونه مي توانم ليسانس به بگيرم نظر من بايد براي تجربه ناشران باسابقه هم امتياز خاصي قائل شوند و صرفا مدرك تحصيلي را ملاكي براي دادن كارت نشر ندانند. وي افزود: من شخصا كساني را مي شناسم كه هيچگونه تجربه اي در اين كار ندارند، ولي فقط به دليل داشتن مدرك ليسانس و ارائه يك كار ترجمه، موفق به دريافت كارت نشر شده اند ولي من با حدود 30 سال سابقه كار و داشتن جواز كسب و معرفي نامه از اتحاديه ناشران، تنها به دليل نداشتن مدرك تحصيلي مورد قبول، از گرفتن كارت محرومم و قبول اين نكته براي من كه زندگي ام را روي اين كار گذاشته ام، بسيار دشوار است. پيشنهاد من در اين زمينه اين است كه لااقل از نظر فني از متقاضيان امتحان گرفته شود. كمبود خواننده، بزرگترين مشكل بازار كتاب! آقاي طالقاني، مسئول انتشارات خوارزمي مشكلات مربوط به توليد كتاب و فروش آن را از اهم مشكلات خود مي داند و مي گويد: توليد، مشكلات خاص خود از قبيل تهيه مواد اوليه، چاپ، صحافي و غيره را دارد. ولي عمده مشكل كار ما، مسئله فروش كتاب است، زيرا با هر مسئله خاص اقتصادي كه در جامعه پيش مي آيد و مردم از نظر اقتصادي دچار مشكل مي شوند، اولين چيزي را كه از زندگي و اقلام خريد خود كنار مي گذارند، كتاب است. وي در ادامه گفت: مردم روزانه براي خريد مايحتاج زندگي خود، مبلغ زيادي را پرداخت مي كنند، ولي در هنگام خريد كتاب، به قيمت آن، خيلي بيشتر از ساير مشخصات آن توجه مي كنند و به راحتي مبلغي را براي خريد آن پرداخت نمي كنند و با توجه به اينكه كتاب در زندگي مردم حضور واضحي ندارد و نقش كتاب در زندگي براي مردم شناخته شده نيست، كتاب مورد بي مهري قرار مي گيرد. آقاي طالقاني، طبقه متوسط جامعه را بيشتر از ديگران اهل مطالعه مي داند و مي گويد: اين گروه نيز به علت داشتن درآمد محدود تعدد مشاغل، و نداشتن وقت آزاد، فرصتي براي مطالعه ندارند. وي افزود: اگر كتاب خريدار داشته باشد، ناشر حتما اقدام به نشر كتب مختلف مي كند و اين تعداد خواننده است كه مشوق اصلي در كار ماست. چون كار نشر، با مشاغل ديگر فرق دارد، به طوري كه در هر شغلي، وقتي فروشنده جنس خود را با درصد كمتري از سود عرضه مي كند، خيلي سريع جنس اش به فروش مي رود، ولي كتاب حتي اگر به نصف قيمت هم فروخته شود، به راحتي به فروش نمي رود، بنابراين مشكل اصلي ما، پايين بودن سطح فرهنگ مطالعه در جامعه است. وي در خصوص قيمت كتاب گفت: به نظر من با توجه به رشد روزافزون قيمت تمام اجناس، در مقايسه، قيمت كتاب نسبت به سال 20 پيش رشد زيادي نداشته است. بايد توجه داشت كه ناشر نيز عضوي از همين جامعه است و گراني اقلام مصرفي مورد نياز زندگي، شامل حال او نيز مي شود. ولي، هنوز قيمت كتاب در نظر بعضي از مردم، خيلي بالاست. البته كاهش قيمت كتاب با وجود گراني مواد اوليه، تقريبا غير ممكن است، و تنها، تغيير در ميزان درآمد مردم است كه بالا رفتن ميزان آن، ممكن است تاثيري در رونق بازار داشته باشد. وي در ادامه گفت: با توجه به رشد جمعيت و بالا رفتن تعداد دانشجويان و افراد تحصيل كرده و ارتقاي فرهنگ مطالعه نسبت به 20 سال گذشته تعداد ناشران نيز افزايش چشمگيري داشته ولي است فروش امروز حتي نسبت به دو سال گذشته، با توجه به افزايش قيمتها و افزايش عناوين كتابها، به حدود يك سوم كاهش يافته; يعني درآمد ناشران خيلي كم شده است. توزيع بن كتاب، تمهيدات جديدي مي خواهد... وي، در پاسخ به سئوال ما، در مورد توزيع بن كتاب از سوي وزارت ارشاد و كمك به ناشران از اين طريق گفت: بايد توجه داشته باشيم كه تمام اين بن ها به كتاب تبديل نمي شود و مبالغ زيادي از آنها توسط واسطه ها تبديل به نقدينگي مي شود و اصلا به دست ناشران نمي رسد. ولي به نظر من اگر، براي كتابخانه هاي عمومي از هر عنوان كتاب، يك جلد خريداري شود، بسيار خوب است. البته كتابهاي خوب را هم بخرند، چون معمولا براي اينگونه اماكن كتابهاي گران قيمت تهيه نمي شود. ولي بايد توجه داشت بالا بودن قيمت بعضي از عناوين نيز، خود مي تواند عدم قابل دسترس بودن آن عناوين را براي مردم در پي داشته باشد كه كتابخانه هاي عمومي با تهيه اينگونه كتابها، مي توانند آنها را در دسترس عموم قرار دهند و بدين طريق حتي ناشران نيز براي نشر كتاب خود ترغيب مي شوند. همچنين ايجاد كتابخانه در اماكن عمومي از جمله بيمارستانها، قطارها و يا تجهيز كتابخانه هاي مساجد به عناوين گوناگون كتاب در كنار كتب مذهبي مي تواند هم به صنعت نشر كمك كند و هم انگيزه اي براي جذب بيشتر جوانان به مساجد باشد. در بيمارستانها نيز كتاب وسيله خوبي براي پر كردن اوقات كسل بار بيماران است و همچنين نقطه آغازي براي افراد بيگانه با كتاب تا به كتابخواني روي آورند. وي همچنين گفت: رمانهاي نويسندگان بزرگ هم مي تواند وسيله خوبي براي پركردن اوقات فراغت جوانان باشد. جواني كه بيكار است و به خيابانگردي مي پردازد، مي تواند با در دست گرفتن يك رمان خوب، جذب آن شده و به كتابخانه ها و يا خانه خود جذب شود و از افتادن در دام فساد و يا فريب خوردن در امان باشد. به طور كلي اگر نقش كتاب در زندگي مردم براي آنها تشريح شود و كتاب ارزش واقعي خود را در بين مردم پيدا كند، تحول بزرگي در جامعه رخ خواهد داد. وي در پايان گفت: ارگانهاي دولتي، رسانه ها و بخصوص صداوسيما در معرفي كتاب به مردم نقش بسزايي دارند ولي نه به صورت فعلي، بلكه بايد روي موضوع كتاب بحث شود و مطلب آن كاملا براي بيننده روشن شود. همچنين اينگونه برنامه هاي راديو تلويزيوني بايد جاذب باشد تا كارساز شود. نشر كتاب، قانون مدون ندارد! محسن باقرزاده، مسئول انتشارات توس، ضمن اشاره به مميزي كتاب گفت: در حال حاضر، راحت تراز گذشته، اجازه نشر يك كتاب را مي دهند، ولي مسئله مهم اين است كه هر تغيير و تحولي كه از نظر سياسي در جامعه رخ مي دهد، روي مسئله مميزي كتاب نيز اثر مي گذارد. به طوري كه اگر شش ماه پيش كتابي راحت اجازه چاپ مي گرفت، در حال حاضر بايد ماهها در انتظار مجوز بماند. وي همچنين افزود: ما قانون مدوني در ارتباط با نشر كتاب نداريم، ولي براي مطبوعات اين مورد وجود دارد، هيچكس مطبوعات را قبل از چاپ براي دادن مجوز نشر، بازبيني نمي كند، ولي در مورد كتاب اينطور نيست، و جالب اين است كه افراد مختلفي كه در قسمت بازبيني كتاب براي دادن اجازه چاپ، كتابها را مي خوانند، نظريات مختلفي دارند و اگر يك كتاب توسط دو تن از آنان خوانده شود، دو نظر مختلف داده مي شود. اين تناقض باعث ايجاد مشكلات زيادي است كه هم براي ناشر و هم براي مسئولين وزارت ارشاد در برخورد با اربابرجوع مشكل ساز شده است. تا وقتي كه قانون مجوز نشر تصويب نشود، مشكل حل نمي شود. در حال حاضر هر روز صبح ناشران در راهروهاي وزارت ارشاد اسلامي به دنبال پيگيري كار خود با يك كلاف سردرگم مواجه هستند. وي در ادامه گفت چندي پيش اتحاديه ناشران كتابفروش پس از ماهها تلاش با كمك افراد خبره از جمله مترجمان، نويسندگان، حقوق دانان و ناشران پيش كسوت، پيش نويس قانون نشر را تدوين كرده و به وزير ارشاد اسلامي تحويل دادند و ايشان در مصاحبه اي گفتند با تلفيقي از پيش نويس و نظر وزارت ارشاد، اين قانون را براي تصويب تقديم مجلس خواهيم كرد. ولي بعد از آن، وزير ارشاد طي گفتگوي ديگري گفتند هنوز شرايط براي عرضه اين قانون مهيا نشده است. آقاي باقرزاده، در خصوص استقبال از كتاب گفت: متاسفانه كتابهاي جدي، خريدار و خواننده زيادي ندارند و طبقه كتابخوان ما به ساده خواني روي آورده است. اگر به تيراژ و چاپهاي متعدد كتابها توجه شود، متوجه مي شويم كه چه نوع كتابهايي فروش بالاتري دارد و حتي در نمايشگاههاي برپا شده از طرف وزارت ارشاد نيز كتابهايي كه داراي حجم و محتواي كمتر و قيمت ارزانتر هستند، فروش بيشتري دارند. البته من مخالف اين گونه كتابها نيستم، چون كساني كه كتابخواني را شروع مي كنند بايد با، اينگونه كتابها شروع كنند، ولي اگر خواننده هميشه در اين سطح بماند، مصيبت بار است. فاطمه قائمي ادامه دارد