Hamshahri corpus document

DOC ID : H-780213-44520S2

Date of Document: 1999-05-03

كند و كاو در موقعيت جغرافيايي و تاريخي شهرستان نقده شيرهاي برنزي تپه حسنلو، در موزه هاي پاريس و تهران آرميده اند! جام حسنلو كه در حفاري تپه هاي حسنلو نقده به دست آمده است نقده يكي از شهرستانهاي جنوب استان آذربايجان غربي است كه از شمال به اروميه و از جنوب به شهرستان مرزي پيرانشهر، از شرق به شهرستان مهاباد و از غرب به شهرستان اشنويه و خاك عراق محدود است. فاصله آن تا تهران 951 و تا مركز استان 97 كيلومتر است نقده از سطح درياي آزاد متر 1230 ارتفاع دارد. اين شهرستان در جلگه اي وسيع قرار گرفته كه دو هزار كيلومترمربع مساحت دارد و به علت برخورداري از رطوبت درياچه اروميه، داراي آب و هواي معتدل است. درجه حرارت آن حداكثر 36 درجه و حداقل 13 درجه زير صفر است. از رودخانه هاي مهم نقده مي توان از گدار چاي ياد كرد كه از ارتفاعات غربي (دالاير داغ ) واقع در مرز ايران و تركيه سرچشمه گرفته و پس از طي محال اشنويه و عبور از كناره شمالي شهرستان نقده، در كنار قريه بهراملو (مميند ) از ساحل جنوبي وارد درياچه اروميه مي شود. با اتمام سد حسن لو كه يك هزار هكتار وسعت دارد، آب رودخانه گدار به سمت درياچه پشت سد شورگل يا سد حسنلو تغيير جهت خواهد داد. اين سد با يكصد ميليون مترمكعب حجم ذخيره آب، به آباداني منطقه كمك فراواني خواهد كرد. سد حسنلو قرار است در مرحله اول 8000 هكتار و در مرحله بعد 12000 هكتار از اراضي زراعي منطقه را تحت پوشش قرار دهد و نيز مكان مناسبي براي پرورش ماهي خواهد بود. رودخانه ديگر منطقه گلوان يا بالخچي چاي از ارتفاعات جنوبي نقده سرچشمه مي گيرد و پس از آبياري زمينهاي حوزه خود و عبور از مرز شرقي نقده، به گدار چاي مي پيوندد. رودخانه سوم محمدشاه چاي است كه از ارتفاعات فرنگي كوه و شرويران سرچشمه گرفته و در ناحيه پل بهراملو به گدار چاي مي ريزد. از محصولات عمده شهرستان نقده، گندم، جو، نخود، چغندر قند، حبوبات، دانه هاي روغني، صيفي جات و انواع ميوه هاي سردرختي است. توليد گوشت سفيد مرغ و ماهي و عسل از ديگر محصولات منطقه است. شهرستان نقده داراي معادن باارزش سنگهاي تزئيني است كه در بعضي كانسارها خلوص مواد به 98 درصد مي رسد. تاريخ منطقه سلدوز شهرستان نقده كه نام قديمي آن سولو دوز است از دو كلمه تركي ( سلي ) پرآب و (دوز ) به معناي هموار تركيب يافته كه به مفهوم دشت پرآب و مسطح است. با تعمق در گذشته شهر، چنين استنباط مي شود كه يكي از اولين دهكده هايي كه پيش از تمدن سيلك يا همزمان با آن بوجود آمده، روستايي در جوار حاج فيروز در نزديكي تپه حسنلو بوده كه جزو تپه هاي تاريخي به ثبت رسيده است. ستون سنگي كلاشين متعلق به سال 814 پيش از ميلاد مبين قدمت تاريخي اين شهرستان است 900 در سال قبل از ميلاد و پيش از ورود آريائيها به ايران، طوايف منائي يا مانناها در نواحي اشنويه، نقده، مهاباد و صائين دژ سكني داشتند و تپه معروف حسنلو كه نشانگر تمدن پيش از ميلاد در منطقه است در قلمرو مانناها بوده و يكي از مراكز پرجمعيت آن زمان به شمار مي آمده است. بنابراين مي توان گفت اين ناحيه از هزاره دوم قبل از ميلاد، محل مهاجرت و سكونت اقوام مختلفي مانند آشوريها، كردها، مانناها و تركان بوده است. تا آنكه اين قسمت در دوره قاجاريه از طرف عباس ميرزا به پاس فداكاريهاي زياد ايل بوزچلو (طايفه قاراپاپاق يعني كلاه مشكي ) به رئيس ايل واگذار شد. مردم شهرستان نقده به دو زبان تركي و كردي كه با گويشهاي قفقازي و مهابادي از يك ريشه اند تكلم شهر مي كنند نقده حدود دويست هزار نفر جمعيت دارد و داراي دو بخش مركزي و محمديار است. از هنرهاي دستي نقده قالي بافي، جاجيم، جوراب پشمي، نمدسازي، عباي نمدين چوپاني و جليقه نمدين است اما امروزه صنعت فرش بافي نيز گسترش يافته و كارگاههاي متعددي احداث شده است. تپه حسنلو منطقه سلدوز يكي از مناطق باستاني كشور است. در اين منطقه بيش از 15 تپه شناسايي شده وجود دارد كه مهمترين آنها تپه باستاني حسنلو و حاج فيروز تپه است حاج فيروز از تپه هاي منحصربه فرد و باارزش ايران باستان است كه به دوران نوسنگي تعلق دارد و تاكنون به طور كامل مورد حفاري علمي قرار نگرفته است. تپه حسنلو در رديف اماكن مهم باستاني ايران و جهان در 12 كيلومتري جنوب غربي درياچه اروميه و 9 كيلومتري شمال شرقي نقده قرار دارد. اين تپه حدود 20 متر از بستر رودخانه گدار بلندتر بوده و قطر آن در حدود 250 تا 280 متر است. تپه بزرگ مركز و محل دژ و يا شهري بوده كه هنوز نامش دانسته نيست و تنها به سبب نزديكي اين تپه به دهكده حسنلو است كه به اين نام اشتهار يافته است. در سال 1310 شمسي هيات هاي باستان شناس ايراني و خارجي دراين تپه دست به كاوش هاي تجارتي و علمي زده اند و آثار باارزش مختلفي را از زير خروارها خاك بدر آورده اند. رابرت دايسون كه از سال 1334 رياست هيات كاوشگران مشترك ايراني و امريكايي را در اين تپه به عهده داشت، نوشته است كه مردمان و تمدن هايي در 10 دوره متمايز در آن سكونت داشته اند و نقاط حفاري شده را از قديم به جديد يعني از دوازدهم تا يكم (كه آخرين دوره است ) طبقه بندي كرده است. به نظر او تاريخ تقريبي سكونت دوره اوليه به هزاره ششم قبل از ميلاد مي رسد. دوره چهارم كه آثار و بقاياي آن در تپه حسنلو نمودار شده به سالهاي حدود 1300 تا 750 ق. م تعلق دارد و به تمدن قوم ماننايي مربوط است. آثاري كه از اين دوره از زير خاك بيرون آمده، بيانگر آنست كه در بناي اين قلعه يا شهر، سنگ به كار رفته است و با استفاده از آن دو تالار يكي در ضلع جنوبي تپه و ديگري در انتهاي آن ساخته شده كه تالار محراب يا تختگاه معبد است. در بناهاي اطراف تالار اتاق هاي كوچك و بزرگي ديده مي شود. در يكي از اين اتاق ها خمره هاي بزرگي كشف شده كه گمان مي رود در آنها آب و يا مايعاتي ذخيره مي شده است. در يكي از اتاقهاي همين قسمت 11 اسكلت درهم ريخته مردان و كودكان كه نيمه سوخته به نظر مي آمدند پيدا شده و در جايي ديگر اسكلت 40 زن ديده شده و قرائن از شبيخوني دهشتناك و آتش سوزي خانمان براندازي حكايت دارد كه گفته مي شود به دست جنگجويان اوراتور يا آشوري صورت گرفته است. اين اتفاق بين سالهاي 81 و 790 پيش از ميلاد روي داده است. ساير آثار كشف شده در تپه حسنلو، يكي تنديس شيري از برنز بوده كه در موزه لوور پاريس نگهداري مي شود و ديگري شيري است از جنس برنز كه در موزه تهران حفظ شده است. گوشواره يا گوشواره هايي به شكل انگور و گردن بندي از طلا، مجسمه هاي خيالي انسان و حيوان، سه پايه هاي آهني و سفالي النگوهاي مفرغي و هزاران ظروف سفالي در شكلها و رنگهاي مختلف از ديگر آثار مكشوفه تپه حسنلو است. آثار به دست آمده قدمت تپه را به 300 سال قبل از بناي تخت جمشيد مربوط مي سازد. در سال 1334 يك گروه كاوشگر از دانشگاه پنسيلوانيا دومين كاوش علمي و فني لازم را در تپه به عمل آوردند كه منجر به كشف جام معروف تپه حسنلو شد. اين جام از طلاي خالص است و مزين به نقوشي است كه بيانگر حوادث باستاني آن زمان است. كشف اين جام از اهميت ويژه اي برخوردار است. بلندي جام 21 و محيط دهانه اش 60 سانتي متر وزن است آن گرم 950 و ارزش آن به عنوان طلاي عادي بيست هزار ليره استرلينگ تخمين زده مي شود اما ارزش هنري و باستاني آن بس هنگفت است. محققين اظهارنظر كرده اند در حدود 800 يا سال 1000 پيش از ميلاد قلعه يا تپه حسنلوي فعلي را سه تن از مامورين قوم ماننا در برابر هجوم آشوريان محافظت كرده اند و چون سپاه آشور نتوانسته قلعه را به تصرف درآورد، آنرا به آتش كشيده است. در اين زمان جام طلا در دست يكي از سه مدافع قلعه بوده كه پس از حادثه آتش سوزي و مرگ سه نفر، جام همراه آنها زير آوار مدفون مي شود و از دسترس قشون آشور محفوظ مي ماند. اكثريت مردم منطقه مسلمان هستند و دوسوم اهالي را پيروان مذهب شيعه و مابقي را اهل تسنن تشكيل مي دهند كه در كمال صفا و صميميت در كنار همديگر زندگي مي كنند و ازدواجهاي فاميلي اين دو فرهنگ را به موءالفت و موءانست كشانده است. اروميه - خبرنگار همشهري