Hamshahri corpus document

DOC ID : H-780212-44502S1

Date of Document: 1999-05-02

آموزش خواندن انتقادي، يك نياز اساسي در جامعه مدني است خواندن انتقادي، فرآيند ارزشيابي روايي، تناسب، اثرگذاري يا ارزش مواد خواندني است كه براساس معيارهايي مطالعه مي شود. اين معيارها با استدلال منطقي ارتباط داشته و هم با ويژگيهاي دروني، و معيارهاي بيروني مربوط به دانش خواننده درباره مواد خواندني سروكار دارند. همچنين، معيارها با سوگيريها و نگرشهاي سياسي - اجتماعي و فرهنگي فرد و نيز با اهداف خواندن متن مرتبط است. از اين رو، امكان دارد خواندن انتقادي شامل ارزشيابي انتقادي دروني و بيروني باشد ( (Hodges 1981 شواهدي Harrisand در زمينه مهارتهاي ويژه خواندن انتقادي وجود دارد ( 1981 ,Wolf)و در بيشتر متون آموزشي، بر ضرورت آموزش اين مهارتها در سطح گسترده اي تاكيد شده است. مهارتهاي مربوط به ارزشيابي انتقادي دروني، شناسايي لغزشهايي در استدلال منطقي و شناخت تكنيكهاي تبليغي را در برمي گيرد. مهارتهاي ارزشيابي دروني بر پايه معيارهاي بيروني، نظير: تشخيص واقعيت ( Fact) از باور و عقيده، بازشناسي سوگيريهاي نويسنده و ارزشيابي قيد و شرطهاي نويسنده است. با وجود تفاوتهايي در اصطلاح شناسي و تعريف براساس جنبه هاي خاصي از خواندن انتقادي، به طور عام پذيرفته شده است كه بين مهارتهاي خواندن انتقادي و عناصر تفكر انتقادي رابطه تنگاتنگي وجود دارد. بسياري از متون مربوط به تدريس خواندن، فهرستي از مهارتهاي خواندن انتقادي را شامل اند كه با اندك مسامحه اي مي بينيم كه به وفور مورد استفاده قرار مي گيرند. تفاوتي كه در مهارتهاي خواندن و خواندن انتقادي ديده مي شود، مربوط به نام گذاري مهارتهاي مورداستفاده است. بر اين باوريم كه ارزشيابي مواد خواندني مكتوب مبتني بر استدلال منطقي از طريق پرورش مهارتهاي مورد اشاره در زير تسهيل مي شود: - 1 تشخيص بين روابط علي و همبستگي; - 2 تشخيص مقايسه هاي نابجا; - 3 شناسايي لغزشهاي دووجهي ناشي از شكست در به حساب آوردن مجموعه امكانات; - 4 شناخت تعميم بيش از اندازه يا نتيجه گيري برپايه شواهد و مدارك كافي; - 5 قضاوت بر مبناي اطلاعات اوليه يا مقدمات و تعيين اينكه بايد از نتيجه گيري انجام شده متابعت گردد; - 6 شناخت اظهارات متضاد و متباين; - 7 شناخت استنادهايي كه بي اساس اند; - 8 بازشناسي باورهاي قالبي يا كليشه اي به مثابه فرآيند فكري موجه. مهارتهاي ارزشيابي انتقادي متون را مي توان از طريق شناخت تكنيكهاي تبليغي مورداستفاده كه جزء ويژگيهاي دروني متون به حساب مي آيند پرورش داد. در اين باره، متخصصان آموزش و پرورش بر نكته هايي كه در زير مي آيد تاكيد ورزيده اند: الف ) اسامي ناپسند - واژه ها يا اصطلاحاتي با باورهاي ناخوشايند كه براي برانگيختن افراد براي موضوع مورداستفاده قرار مي گيرد. ب ) اسامي پسنديده - واژه هايي مشحون از باورهاي خوشايند كه براي برانگيختن يا جلب احساسات كه نسبت به موضوع به كار برده مي شود. پ ) گواهي نامه - بيان يا اظهاريه اي تاييدي براي درخواستي كه به افراد، باورها، طرحها، نظريه ها و... مربوط است. ت ) انتقال - افراد يا موءسسه هاي داراي نفوذ در يك زمينه ويژه، برخي باورها، نظريه ها، افكار يا پيشنهادهايي را ارائه مي دهند كه نسبت به آنها يك كار حاشيه اي يا نامربوط است. ث ) توده مردم - بر تعيين كاري خاص برمبناي نظر بيشتر مردم تاكيد مي ورزد. ج ) اطلاعات محوري - ارائه اطلاعات برمبناي موضوع ويژه موردنظر است. درك و فهم دانشي كه در يك رشته خاص به كار مي رود، پيش نياز اساسي براي خواندن انتقادي است. اما، دنياي پيچيده اي كه داريم، به روشني نشان مي دهد بنابه دلايلي چنين نيست. در ادامه، منابع لازم براي معيار خارجي خواندن انتقادي ارائه مي شود. - 1 فرق گذاري بين واقعيت (Fact) و عقيده - 2 تعيين فرضهاي نويسنده - 3 قضاوت درباره قيد و شرطهاي نگارنده - 4 سنجش ميزان روايي نوشته - 5 قضاوت درباره جريان اطلاعات - 6 فرق گذاري بين اسناد دست اول و دست دوم - 7 تشخيص سوگيري نويسنده. چون، پاسخ خواننده به مواد نوشتاري تاحدودي، با توجه به گرايشهاي سياسي - اجتماعي و فرهنگي تعيين مي گردد; اين امر سبب پديدآيي برخي معيارهاي خارجي براي ارزشيابي انتقادي مي گردد. بنابراين، تشخيص سوگيريهاي مربوط به مسايل ويژه اي چون نژادپرستي، سالمندي، معلوليت افراد و.. بر شناخت سوگيريهاي مشخص از سوي خواننده در واكنش به مواد نوشتاري دارد. آموزش خواندن انتقادي ديدگاههاي مرسوم و معمول در آموزش خواندن انتقادي، با استفاده از چندين منبع معتبر گردآوري و به ترتيب زير آماده شده است and Harris,Spache 1973 & Spache, son 1980 Robin) (Smith, شواهدپژوهي smith 1980 اخير كارآيي رهنمودهاي مورد اشاره را نشان داده است: الف ) مواد آموزش انتخابي بايد داراي طيفي فراگير و از ساده به مشكل باشد، ب ) آموزش استدلال انتقادي را مي توان از 6 تا 7 سالگي آغاز كرد، پ ) آموزش خواندن انتقادي را مي توان از پايه اول ابتدايي شروع كرد، به شرط آنكه مواد آموزشي مناسبي براي آن تدارك شود. ت ) استفاده از راهبرد بحث، براي آموزش خواندن انتقادي سودمند است. ث ) درك مطلب (درك و فهم معنا ) و خواندن انتقادي (ارزشيابي معنا ) بايد به صورت مجزا تدريس شود، ولي هر دو بايد همسو باشند (, Lehr). 1982 ج ) استفاده از بحث، در جريان خواندن اثرگذاري آموزش را به حد مطلوب مي رساند. چ ) نوشتن بايد به مثابه يك بسط منطقي خواندن انتقادي، ترغيب شود. ج ) آموزش پرسيدن سئوالهاي اثرگذار به دانش آموزان، براي پرورش خواندن انتقادي و تفكر انتقادي حايز اهميت است. * محرم آقازاده