Hamshahri corpus document

DOC ID : H-780208-44460S1

Date of Document: 1999-04-28

كم اعتمادي به صدا و سيما ؟ چرا درصد 71 دانشجويان بطور موءكد و 20 درصد به طور نسبي بر راه اندازي شبكه هاي خصوصي راديويي و تلويزيوني و تاثير آن بر جامعه اشاره داشته اند و فقط 9 درصد مخالف آن بوده اند. از مجموع مطالعاتي كه در زمينه اثرات وسايل ارتباط جمعي در كشورهاي در حال توسعه به عمل آمده، چند نتيجه قاطع به دست مي آيد كه قبل از همه بايد به همبستگي خاص بين توسعه و ميزان استفاده از وسايل ارتباط جمعي اشاره كرد و اين پديده زماني اتفاق افتاده كه وسايل ارتباطي در متن تطور همه جانبه انديشه ها قرار گرفته اند. بنابراين، آنچه در حيطه سياستگزاري سازمان هاي رسانه اي بويژه سازمان انحصاري راديويي و تلويزيوني يك مملكت اهميت مي يابد عطف توجه جدي و اصولي به تبيين مدون رابطه رسانه و توسعه و نيز ترسيم روند تاثيرگذاري وسايل ارتباط جمعي بر روند توسعه همه جانبه است. بيگانگي راديو وتلويزيون و مطبوعات با مسائل اجتماعي و مبتلابه جامعه از جمله موانع توسعه است. بستر و زمينه توسعه پايدار و فراگير وجود، انسان نو و نگرش و ذهنيتي است كه از سوي مطبوعات و راديوو تلويزيون به مخاطبان منتقل مي شود. يكي از نظريه پردازان حوزه روان شناسي اجتماعي توسعه به نام ديويد مك كله لند معتقد است در ابتداي هر توسعه، ايجاد ويروس ذهني در ذهن افراد ضروري است و آن ويروس نياز به دستيابي (Achievement For Need) است. علاوه بر او، بسياري از نظريه پردازان حوزه توسعه بر نقش فرد، سفارش كرده اند كه برخي از ايشان عبارتند از: رابرت وود، ميلتن سينگر، ادوارد شيلز و آلكس اينكلس. براي مثال، آلكس اينكلس بر نوسازي انسان به عنوان پيش شرط توسعه تاكيد كرده است. او معتقد است انسان نو دو جنبه دارد- 1 جنبه خارجي - 2 جنبه داخلي. جنبه خارجي انسان نو همان، شرايط بيروني است، نظير: شهري شدن، تعليم و تربيت، ارتباط توده اي، صنعتي شدن و سياسي شدن. اما جنبه داخلي انسان نو كه علت اصلي توسعه پايدار و همه جانبه است عبارت از وجه نظرها، ارزش ها و احساسات فرد است. آلكس اينكلس براي انسان نو ويژگيهاي، گانه اي 9در نظر مي گيرد كه برخي از آنها عبارتند از: آمادگي فرد براي پذيرش تجربه هاي تازه، جهت گيري آزادانديشانه در برابر عقايد ديگران، تعلق ذهن به حال و آينده بيش از گذشته، برنامه ريزي و سازمان دادن امور، اعتقاد به قابل محاسبه بودن جهان و پرهيز از تقديرگرايي، اعتقاد به كارآيي علم و بالاخره اعتقاد به اصل: عدالت براي همگان و اعطاي پاداش براساس لياقت به افراد و نه از سر هوس و رابطه. ( ) 1 اما همچنانكه گفته شد نظريه پردازان ارتباطات و جامعه شناسي، يكي از نيروهاي سازنده انسان نو را وسايل ارتباط توده اي ذكر مي كنند. ميزان كمي و كيفي تماس فرد با روزنامه ها، نشريه ها، راديو و تلويزيون، بيانگر ميزان آمادگي يك جامعه براي قدم نهادن به بستر توسعه پايدار است. وسيله ارتباط جمعي با ذهن افراد سروكار دارد و ذهن يك فرد در ابتدا جذب مي كند و سپس رفتار جديدي از فرد سر مي زند كه آن رفتار در نهايت منجربه حركت جمعي و شكل گيري روند توسعه بدون مي شود شك، پيامهاي ارسالي از سوي وسايل ارتباط جمعي زماني در مخاطب، تاثيرگذار است كه برخوردار از چارچوب نظري قابل دفاع باشد، اما متاسفانه هم اينك فقر تئوريك موضوعي است كه گريبان برخي از برنامه هاي راديويي و تلويزيوني را مي فشارد كه البته اين مسئله ناشي از دو عامل مهم است - 1 پرهيز از بهره گيري مناسب از نيروهاي كارآمددر حوزه برنامه سازي، - 2 اعمال نظارت خودسانسور ( ) 2 بد نيست بدانيد چندي پيش در موضوع نقش رسانه در توسعه تحقيقي انجام پذيرفت و سرانجام اين نتيجه به دست آمد كه ميزان تاثيرگذاري پيام هاي ارسالي از راديو در حيطه مقولات توسعه و در جهت شكل گيري انسان توسعه مدار، تقريبا نزديك به رقم صفر بوده است. ( ) 3 چرا يك رسانه فراپوش و تنها شبكه صوتي و تصويري موجود در يك جامعه در حال توسعه، بايد بيگانه از ديگر اجزاء دست اندركار توسعه و از مخاطب باشد و در فقر تئوريك به سر؟ برد! به نظر مي رسد شرط اوليه تاثيرپذيري مخاطب از رسانه به ميزان اعتماد او به رسانه مربوط است. ايجاد اعتماد ميان مخاطب و رسانه به انعكاس درست واقعيات و روند صحيح ارسال پيام از منبع پيام رسان و بالاخره به ساختار تشكيلاتي و پيش فرض هاي سازماني رسانه بازمي گردد. در ايران كنوني، يك اعتماد نسبي به مطبوعات مشاهده مي شود. چرا كه براساس نظرسنجي موسسه ملي پژوهش افكار عمومي ( )66 4 درصد مردم معتقدند مطبوعات در يك سال گذشته بيشتر واقعيت ها را نوشته اند و 68 درصد معتقدند مطبوعات در يكسال گذشته، بيشتر درددل مردم را منعكس كرده اند. اما در مورد راديو و تلويزيون اينگونه نيست. در بهمن ماه سال 77 يكي از دانشجويانم طي يك نظرسنجي از دانشجويان رشته هاي علوم انساني و علوم پايه دانشگاههاي دولتي كه ساكن تهران هستند درباره عملكرد صدا و سيما به نتايجي دست پيدا كرد كه بعضي از آنها بيانگر ميزان اعتماد دانشجويان به پيامهاي ارسالي، سياست ها و ساختار مديريتي سازمان كنوني صدا و سيماست. قبل از ذكر برخي از آن نتايج لازم به ذكر است اينجانب و مدرسين ديگر با وسواس علمي به دور از تنگ نظريهاي سياسي و نگرشهاي غرض ورزانه غيرعلمي اين تحقيق را راهنمايي و دنبال مي كردند. براساس اين نظرسنجي: - 1 از هر چهار دانشجو سه دانشجو نسبت به صدا و سيما رضايت قابل توجه و اطمينان بخشي ندارد (براي مثال بيش از هفتاد درصد به يكسويه بودن اخبار اشاره داشتند ). - 67 2 درصد دانشجويان به اولويت توجه جدي صدا و سيما به برنامه هاي دولت تاكيد داشتند در حاليكه فقط 2 درصد دانشجويان به اولويت مسائل ورزشي اشاره كرده اند. - 34 3 درصد دانشجويان معتقدند برنامه هاي راديويي و تلويزيوني با واقعيت هاي سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي موجود، ناهمگون و غريب است و درصد اندكي به همخواني كامل اشاره كرده اند. - 4 فقط 34 درصد دانشجويان معتقدند برنامه هاي صداوسيما به تقويت مباني فرهنگي و استحكام وحدت فرهنگي مي انجامد و مابقي در اين موضوع، چنين نظري ندارند. - 5 حدود 75 درصد دانشجويان مانع اصلي ارسال پيامهاي همسو با مسائل واقعي را مجموعه مديريتي سازمان قلمداد كرده اند. - 6 فقط 15 درصد دانشجويان به واقعي بودن نقدها و بررسي هاي راديويي و تلويزيوني درباره مسائل جوانان اشاره كرده اند. - 7 نظر به اينكه حضرت امام (ره ) صدا و سيما را دانشگاه قلمداد كردند، در پاسخ به اين پرسش كه: مديريت سازمان صدا و سيما به عنوان يك دانشگاه تا چه حد برخوردار از توانايي و قابليت هاي لازم؟ است 29 درصد دانشجويان با نگاه مثبت و 71 درصد با نگاه منفي يا ترديدآميز پاسخ گفته اند. - 8 فقط 15 درصد دانشجويان مديريت صدا و سيما را در عملكرد فراجناحي موفق ارزيابي كرده اند و 85 درصد ايشان نظري خلاف آن داشته اند. - 71 9 درصد دانشجويان بطور موءكد و 20 درصد به طور نسبي بر راه اندازي شبكه هاي خصوصي راديويي و تلويزيوني و تاثير آن بر جامعه اشاره داشته اند و فقط 9 درصد مخالف آن بوده اند. - 10 و بالاخره 90 درصد دانشجويان با اشاره به احساس خلاء آزادانديشي در صدا و سيما و لزوم تقويت اطلاعات تخصصي و برخورد متعهدانه دست اندركاران توليد و پخش برنامه هاي راديويي و تلويزيوني، معتقد بوده اند رشد رسانه فراگيري همچون صدا و سيما به اصلاح ساختار مديريت سازمان بستگي با دارد توجه به موارد مذكور كه حكايت از كم اعتمادي قشر دانشجو و جدال اين جامعه به تنها رسانه صوتي و تصويري فراگير دارد، به نظر مي رسد بازنگري تشكيلاتي و توجه جدي تر به مخاطب وساده انگار نپنداشتن شنونده راديو و بيننده تلويزيون، ايجاد پيوند ميان سازمان صدا و سيما و اهل فكر و نخبگان، گسترش عرصه بررسي و نقاديهاي عالمانه و كارشناسانه حتي در خصوص عملكرد قوه مجريه و ديگر قوا و مصادر قدرت و بالاخره انجام نظرسنجي هاي درست و واقع بينانه درباره عملكرد صدا و سيما از قشرهاي گوناگون اجتماعي، در اولويت قرار دارد تا با ياري خداي سبحان، رسانه محترم و موءثري همچون سازمان صداوسيما در جريان شكل گيري توسعه پايدار به ايفاي نقش بپردازد. احمد بخارايي مدرس دانشگاه پانوشت: - 1 وينر مايرون - نوسازي جامعه - مقدم مراغه اي و ديگران 1350 ص 120 تا 123 -يكي 2 از مسائلي كه ما از آن رنج مي بريم خودسانسوري در سازمان است. سخنان رياست سازمان صداوسيما. - 3 پايان نامه فوق ليسانس نگارنده اين مقاله تحت عنوان نقش رسانه در توسعه - دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران. - 4 نظرسنجي از شهروندان تهراني درباره مطبوعات - 1377