Hamshahri corpus document

DOC ID : H-780131-44414S3

Date of Document: 1999-04-20

اين ماده غذايي ارزشمند... بررسي فرايند توليد گز انگبين در كشور * شهد گز انگبين به وسيله حشره كوچك پسيل بر روي گون گياه توليد مي شود * تقويت توليد گز انگبين در اقتصاد كشور با توجه به ارزش صادراتي آن بسيار ضروري است اشاره: گز انگبين اين ماده غذايي ارزشمند، همانند عسل بوسيله نوعي حشره در مراتع گون توليد مي شود. گز انگبين علاوه بر اينكه داراي خواص دارويي است، به لحاظ داشتن مواد قندي و مغذي در تهيه گزهاي بسيار مرغوب بكار مي رود اما استفاده از اين ماده به دليل كم شدن زمينه توليد و افزايش قيمت آن كه ناشي از نابود شدن مراتع گياه گون و انقراض نسل حشره مولد گز است، كم كم جاي خود را در تهيه و توليد گز خالي مي كند. با توجه به ارزش اقتصادي گز انگبين، لازم است از توليد آن حمايت شود. مطلب زير گزارشي است از فرايند توليد گز انگبين و مشكلات موجود بر سر راه آن. شهد گز انگبين عسلكي است كه با فعاليت حشره كوچكي به نام پسيل بر روي گياه گون گزي و بصورت رشته هاي سفيد بند، بند توليد مي شود و در مجاورت هوا به صورت جامد در مي آيد. روستاييان و عشاير محلي، اين ماده را پس از توليد بر روي گياه ميزبان، در زمانهاي خاص جمع آوري و بصورت خالص به فروش مي رسانند. گز انگبين از قديم در شيريني سازيها به عنوان ماده اوليه توليد گز، اين سوغات همه شناس اصفهان مورد استفاده بوده و كاربرد همين ماده است كه به مرغوبيت گز اصفهان از ديرباز شهرت بخشيده است. از نظر دارويي نيز گز انگبين طبق راي حكماي طب سنتي گرم و خشك و در عين حال مسهل است، نيرو دهنده و براي تقويت اعضاي تنفسي و جهاز گوارشي نافع است و سرفه هاي گرم و سرد را كاهش مي دهد. گز انگبين با /41 2داشتن درصد قند به عنوان يك منبع طبيعي توليد فروكتوز براي مبتلايان به مرض قند مورد استفاده قرار مي گيرد. در ساخت قرصهاي دارويي نيزبه عنوان چسب قرص مورد استفاده قرار مي گيرد و علاوه بر اينها، محصولات آن بيشتر جنبه صادراتي دارد. در پي يك سلسله تحقيقات كارشناسي كه در گذشته در مورد گز انگبين انجام شده، اخيرا نيز از سوي حوزه معاونت آموزش و تحقيقات سازمان جهاد سازندگي اصفهان تحقيقات گسترده اي در اين باره صورت گرفته كه توجه هر چه بيشتر به اين محصول را ضروري مي سازد. بررسي بيولوژي بر روي پسيل گز در مركز تحقيقات منابع طبيعي و امور دام سازمان جهاد سازندگي اصفهان نشان مي دهد اين حشره مكنده روي گياه گون گزي زندگي و ضمن تغذيه از آن، گز انگبين توليد مي كند. پسيل گز زمستان را به صورت كامل در محل انشعابات سرشاخه هاي گياه گون سپري مي كند و در بهار هنگام رشد جوانه ها فعاليت خود را دوباره از سر اين مي گيرد حشره در نيمه دوم ارديبهشت مقارن با ظهور برگچه هاي گياه شروع به تخم ريزي كرده و تخمها به صورت انفرادي و يا دستجات يك تا 14 تائي روي پهنك برگچه ها و در امتداد رگبرگ اصلي گذاشته مي شود. پوره هاي سن اول حشره در نيمه دوم خردادماه ظاهر شده و پس از مدتي فعاليت وتغذيه به پوره هاي سن دوم تبديل مي شود. پوره هاي سن دوم بر روي شاخه ها و برگها پراكنده شده و دوره پورگي تا سن چهارم 105 تا 110 روز طول مي كشد. در نيمه اول مهر ماه حشره كامل بتدريج ظاهر شده و پس از مدتي فعاليت، با كاهش درجه حرارت و بارندگي به خواب زمستاني مي رود. در طول فعاليت و تغذيه پوره هاي پسيل سنين مختلف و به طور عمده تا سنين 3 و 4 گز انگبين به صورت رشته هاي سفيد رنگ و بندبند توليد مي شود. معاون مركز آموزش و تحقيقات سازمان جهاد سازندگي اصفهان به خبرنگار همشهري در اصفهان مي گويد: درگذشته در اغلب مراتع استان هاي اصفهان، چهار محال و بختياري، لرستان، كهگيلويه و بويراحمد و شمال خوزستان حشره پسيل گز به عنوان حشره مولد وجود داشته اما اكنون نسل اين حشره به دلايل مختلف در معرض انقراض قرار گرفته و منجر به كاهش توليد گز انگبين شده است. يك كارشناس اين مركز عوامل تحقيقاتي، موءثر در كاهش يا نابودي حشره مولد را در بهره برداريهاي غلط و بي رويه به صورت برداشت سنتي، عدم رعايت زمانهاي بهره برداري مناسب با چرخه زندگي حشره، حمله دشمنان طبيعي به آن، تاثير عوامل اقليمي موءثر در چرخه زندگي گياه و حشره، چراي دام، آتش سوزي و بوته كني مراتع مي داند، وي مي گويد: بايد براي اين عوامل كه ناخواسته و ندانسته صورت مي گيرد چاره اي انديشيد. وي بهره برداري مناسب را تنها در مراتعي كه انبوهي حشره در حدنصاب لازم يعني 25000 حشره در هر متر مربع تاج پوشش باشد، با رعايت زمان و روش صحيح مجاز مي داند و اضافه مي كند: بهترين روش بهره برداري از مناطق گزخيز 4 يا حداكثر 5 نوبت و به فاصله زماني 6 روز از يكديگر است كه به طور معمول بايد 15 تا 20 شهريور هر سال اين عمل آغاز و هفت تا ده مهر پايان يابد. اواضافه مي كند: براي احياء حشره مولد گز در مراتع گون گزي مستعد، مي توان از روشهاي جمع آوري و انتقال مازاد حاصل از بهره برداري كه حاوي جمعيت انبوهي از حشرات پسيل گز است در طول دوره ياد شده و يا انتقال حشرات كامل زمستان گذران به صورت انبوه توسط پاكتهاي كاغذي يا به همراه سر شاخه هاي محل زندگي از مراتع فعال با رعايت حد نصاب جمعيت حشره باقيمانده در آن منطقه و همچنين پرورش مصنوعي و رهاسازي حشره در اين مراتع استفاده كرد. اين كارشناس مركز آموزش و تحقيقات سازمان جهاد سازندگي اصفهان نتايج حاصل از اجراي اين عمليات در مراتع گزخيز كوهرنگ بختياري و گلستان كوه خوانسار را به عنوان يك تجربه رضايت بخش در اين زمينه ذكر مي كند. براساس تحقيقات به عمل آمده در مورد توليد گز انگبين و مراتع گون گزي، مشخص شده است كه از يك هكتار مرتع گون گزي با داشتن جمعيتي بالغ بر 25 هزار حشره مولد (پسيل گز ) در هر متر مربع تاج پوشش مي توان 50 كيلو در سال گز انگبين برداشت كرد. به اين ترتيب، با احتساب فروش اين محصول از قرار هر كيلو 200 هزار ريال از هر هكتار سالانه حدود يك ميليارد ريال درآمد عايد كشور مي شود. از آنجا كه سطح پوشش اين گياه تنها در استان اصفهان 25 هزار هكتار است، در صورتي كه حتي نيمي از اين مراتع قابليت توليد گز انگبين را داشته باشد، درآمد حاصل از اين فعاليت به رقم قابل ملاحظه اي سر مي زند. حال با توجه به آمار و ارقام محاسبه شده و تاثير آن در زندگي روستائيان و عشاير و حل مشكلات اقتصادي و اجتماعي آنان و با در نظر گرفتن درآمد حاصل از صادرات محصول تهيه شده از گز انگبين چنين به نظر مي رسد كه بايد از نابودي مراتع گون گزي جلوگيري كنيم و براي احياء و تكثير نسل حشره پسيل چاره اي بينديشيم.