Hamshahri corpus document

DOC ID : H-780130-44395S3

Date of Document: 1999-04-19

مشاوران دربيرستانهاي كشور چه نقشي برعهده؟ دارند همزمان با اعمال تغييرات جديد در برنامه هاي درسي، آئين نامه ها و ضوابط دوره متوسطه; بررسي نقش ها، وظايف و كاركردهاي مشاوران در دبيرستانهاي كشور و نظام جديد آموزش متوسطه آموزش و پرورش هر جامعه زيربناي توسعه فرهنگي، اجتماعي، سياسي و اقتصادي آن را تشكيل مي دهد. بررسي عوامل پيشرفت در جوامع توسعه يافته نيز، بيانگر وجود نهاد آموزشي و پرورشي كارآمد در اين كشورهاست. از طرفي، هرگاه جامعه اي خواهان تغييري بنيادين در روند رشد خود بوده، از طريق تغيير درنظام آموزش و پرورش به سمت نيل به هدف مطلوب خود اقدام كرده تربيت است انسانهاي كاردان، آگاه، دانا و توانا، از اهداف و وظايف اصلي نظام آموزش و پرورش هر جامعه اي محسوب مي شود. با توجه به ضرورت اصل تغيير وتحول، و نقش اساسي آموزش و پرورش در رشد فكري و عملي نسل جوان كشور، تفكر ايجاد تغييري بنيادين در نظام متوسطه از چند سال پيش پديد آمد. همچنين عدم كارايي فارغ التحصيلان دوره متوسطه در جامعه نيز، باعث شد طرح تغيير نظام آموزش متوسطه كشور به عنوان يك ضرورت مورد توجه جدي تر قرار گيرد. از نخستين سالهاي استقرار نظام جمهوري اسلامي در ايران، تلاشهاي مختلفي در اين زمينه صورت گرفت تا با پرورش هر چه بهتر استعدادهاي جوانان و نوجوانان، گام هاي موءثرتري در مسير سازندگي و آباداني و نيز ارتقاي سطح دانش و فرهنگ عمومي كشور، برداشته شود. لذا طرح تغييرنظام آموزش و پرورش ايران، براي كسب استقلال اقتصادي، فرهنگي و سياسي تدوين شد. به لحاظ اهميت آموزش متوسطه و نارساييهاي آن، در اولين گام، آموزش متوسطه مورد اصلاح قرار گرفت و نظام جديد متوسطه پس از تصويب در شوراي عالي انقلاب فرهنگي در پايان سال 1364 در پنجاه و نهمين جلسه مطرح ودر تير ماه 1368 كليات اين طرح مورد تاييد اين شورا قرار گرفت و اجراي آن در سال تحصيلي 721371 به طور آزمايشي در تعدادي از دبيرستانهاي كشور، آغاز شد. از ويژگيهاي ذكر شده در اهداف راه اندازي نظام جديد آموزش متوسطه، مي توان به فراهم كردن شرايط و امكانات جهت ارتقاي كيفيت آموزش و توسعه كمي و كيفي آن به تناسب نيازهاي كشور و استعدادهاي دانش آموزان اشاره كرد. طراحان نظام جديد آموزش متوسطه، به دنبال آن بودند تا تسهيلاتي را براي بازگشت مجدد به تحصيل دانش آموزاني كه به دلايلي از ادامه تحصيل بازمانده بودند، به وجود آورند. همچنين در اين نظام، ارتباط مستمري بين آموزش و بازار كار به صورت فعال پيش بيني شده بود. آموزش متوسطه در اين نظام نوين به سه شاخه، نظري، فني و حرفه اي و كار ودانش تقسيم مي شود و دانش آموزان با توجه به علايق و استعدادهاي خود در يكي از اين سه شاخه در رشته مورد نظر خود به تحصيل مي پردازند. فراگيران 96 واحد درسي شامل دروس عمومي و دروس اختصاصي هر رشته را در طي 3 سال تحصيلي گذرانده وموفق به اخذ مدرك ديپلم متوسطه مي شوند. با توجه به اينكه، نظام جديد متوسطه داراي پويايي خاصي است و درحال حاضر تمام دانش آموزان دبيرستاني در اين نظام تحصيل مي كنند، موفقيت آن مستلزم همكاري كامل مسئولان آموزش و پرورش و برنامه ريزي دقيق است. در طرح نظام جديد متوسطه، راهنمايي و هدايت تحصيلي دانش آموزان به وسيله مشاوران مدارس انجام مي گيرد. مشاوران، مجريان اصلي كار راهنمايي و مشاوره تحصيلي دانش آموزان هستند و با همكاري دبيران راهنما، و به تناسب ساعات موظف هفتگي فعاليت خود در مدرسه، به مسايل تحصيلي دانش آموزان رسيدگي كرده و آنها را تحت پوشش مشاوره اي خود قرار مي دهند. مشاوران، به امر توجيه دانش آموزان، اولياء و كاركنان مدارس و آشنايي آنان با نظام جديدپرداخته و رشته هاي تحصيلي، ضوابط ورود دانش آموزان به رشته هاي مختلف، ادامه تحصيل در دانشگاه و يا ادامه كار در بازار كار را براي آنان روشن مي سازند. همچنين جمع آوري و ارائه اطلاعات درباره امكانات تحصيلي مناطق و شهرستانهاي مختلف كشور، توجيه آيين نامه هاو مقررات تحصيلي، بررسي موقعيت دانش آموزان در هر درس با ساير دانش آموزان، شناسايي و كمك به دانش آموزاني كه داراي مشكل رفتاري يا تحصيل هستند، گردآوري و ارائه اطلاعات در زمينه امكانات شغلي در بخشهاي صنعت، خدمات وكشاورزي به دانش آموزان، آگاه كردن بچه ها نسبت به روشهاي علمي جمع آوري اطلاعات شغلي و آشنا كـــ -ردن آنها با مـ -راكز مهارت آموزي و كاريابي، انجام مشاوره فردي و گروهي با دانش آموزان واولياي آنها، تشكيل صندوق مكاتبه با مشاور، توجيه و آموزش دبيران راهنماي تحت پوشش در چهارچوب وظايف، شركت منظم و فعال در جلسه ستاد تربيتي آموزشگاه، شركت در جلسات مشاورين منطقه و شهرستان و وظايف متنوع ديگري كه ذكر آنها از حوصله اين سرآغاز خارج است، از وظايف مهم مشاوران در مدارس متوسطه است. بديهي است با توجه به نوپا بودن نظام جديد متوسطه و امر مشاوره در مدارس كشور، مشكلاتي در اجراي دقيق ضوابط و دستورالعملها وجود دارد. براي آشنايي با مشكلات كار مشاوران مدارس، با تعدادي از آنهاگفتگويي انجام داده واين مسئله را از ديد آنها مورد بررسي قرار داده ايم كه در ادامه آمده است تا شايد راهگشايي براي دستيابي هر چه بيشتر دانش آموزان به خدمات ارائه شده از سوي مشاوران باشد و ارتباط دانش آموزان و مشاوران در مدارس مستمرتر شود. *** خانم اميدي، مشاور دبيرستاني در تهران، مشخص نبودن برنامه نظام جديد را از مشكلات اصلي كار خود مي داند و مي گويد: با توجه به اين مسئله، ما نمي توانيم هدف و راه مشخصي براي دانش آموز معين كنيم. وي همچنين عقيده دارد: بهتر است مشاوره را فقط در يك مقطع تحصيلي، يعني دبيرستان قرار ندهند و مشاوران از دوره راهنمايي در مدرسه حضور داشته باشند تا دانش آموز بتواند در دوره نوجواني نيز مشكلات خود را با كمك و راهنمايي مشاور حل كند. در اين صورت در دوران دبيرستان، پيوستگي كار مشاوران اهميت بيشتري خواهد داشت. نظر خانم شكاري اين است كه تغيير نظام آموزشي را بايد پذيرفت و براي برطرف كردن ضعفهاي آن تلاش كرد. وي مي گويد: مهمتر از همه، وجود مشاور در مدرسه است كه براي رسيدگي به مسائل دانش آموزان، نياز شديدي به آن احساس البته مي شود طبق قوانين به شاخه كار دانش مشاور تعلق نمي گيرد، ولي به عقيده من، نياز به مشاور در شاخه كار دانش نيز مانند ساير شاخه ها كاملا محسوس است. آقاي شاهميري نيز عدم وجود مشاوران كارآمد و ورزيده در نظام آموزش و پرورش را مشكل سيستم آموزشي در تربيت درست اين گروه مي داند و معتقد است، اكثر مدارس كساني را به عنوان مشاور در اختيار دارند كه اطلاعات كافي در مورد كار خود ندارند و كارهاي وقت گير دفتري دارند. وقتي كه اولياء براي رفع مشكل فرزندانشان به آنها مراجعه مي كنند، مشاور عملا به علت كمي وقت و كار زياد، نمي تواند جوابگوي آنها باشد و اين در حالي است كه طبق برنامه هاي مصوب در نظام جديد متوسطه، مشاور نقشي اساسي دارد و برنامه ريزي، هدايت تحصيلي، رفع مشكلات عاطفي و... به عهده مشاور است. خانم معيني، چند سالي است كه در سمت مشاور دبيرستانهاي تهران خدمت مي كند. وي از حجم زياد كار گله دارد و ديگر مشكلات كاري خود را چنين بيان مي كند: در وهله اول، عدم اطلاع كافي اولياء از نظام جديد و پايين بودن سطح سواد آنها، ضعيف بودن درس بچه ها و عدم توجه خانواده ها به وضعيت درسي فرزندان خود، باعث شده تا مسئوليت مشاوران زياد شود. ما در هر ترم تعداد زيادي دانش آموز مشروط داريم كه خانواده ها توجهي به وضعيت آنها ندارند و حتي با تماسهاي مكرر هم، موفق به ملاقات با آنها نمي شويم. مدارس به تعداد مشاوران بيشتري نياز دارند. از سوي ديگر، كارهاي دفتري مشاور خيلي زياد است و كار اصلي وي را تحت الشعاع قرار مي دهد. وظيفه اصلي مشاور، حل مشكلات عاطفي و تحصيلي دانش آموزان است. ولي حجم زياد كارها، فرصت رسيدگي كافي را به آنها نمي دهد. همچنين، در درس برنامه ريزي تحصيلي، كل كتاب را مي توان در چند جلسه تمام كرد، ولي مهم كارهاي تحقيقاتي يا بازديدهاي علمي است و متاسفانه در زمينه اعزام دانش آموزان به مراكز علمي، صنعتي با دشواريهاي زياد روبه رو هستيم. آقاي اميرزاده كه علاوه بر فعاليت مشاوره در دبيرستان، با هسته مشاوره منطقه اش نيز همكاري دارد، حجم كار مشاوران را نسبت به وقتشان زياد مي داند و مي گويد: مشاور مقداري از كار خود را خارج از ساعت اداري انجام مي دهد، در حالي كه براي اين كار وي، اضافه حقوقي در نظر گرفته نشده است. همچنين، دير رسيــ -دن بخشنامه ها، كمبود مــ -نابع اطلاع رساني، كمبود نيروي مشاور متخصص و استفاده از نيروهاي غيرمتخصص و روشن نبودن جايگاه مشاور در كارهاي دفتري و غيردفتري براي كادر مدرسه، از جمله مشكلاتي است كه مشاوران مدارس با آن روبه رو هستند. به نظر من بايد ساعت كار مشاور از 24 ساعت به 18 ساعت در هفته كاهش يابد و در عوض به هر مدرسه، تعداد مشاور بيشتري تعلق گيرد. خانم حسن زاده، مي گويد: يكي از معضلات كار ما اين است كه مشاوران، زير پوشش معاونت تربيتي مناطق كار مي كنند، ولي بقيه كادر زير پوشش معاونت آموزش متوسطه مناطق هستند. در حالي كه در اصل كار مشاوران، كار آموزشي است و اين مشاور است كه بايد به نظام جديد خط بدهد، البته هم از جهت رفتاري و پرورشي و هم از جهت آموزشي. از طرف ديگر، مشاوران مجبورند تابستانها براي دانش آموزاني كه نمي توانند واحدهايي را بگذرانند، در مدرسه حضور داشته و دانش آموزان را براي واحدگيري راهنمايي كنند. در زمان ثبت نام نيز براي اينكه دانش آموزان، واحدها را اشتباه انتخاب نكنند، مشاور بر خود لازم مي داند كه با حضور در مدرسه، بچه هارا راهنمايي كند. آقاي حسين پور نيز نظر خود را چنين بيان مي كند: مشاور در لغت به معني همكاري كردن و راي ديگران را در كاري خواستن است. مشاوره يكي از فنون و تكنيكهاي راهنمايي است. اگر يكي از اولين فعاليتها در زمينــه راهنمــ - ايي، جمع آوري اطلاعات باشد، مي توان گفت كه مشاوره استفاده عملي از اطلاعات جمع آوري شده و تعبير و تفسير آنها براي كمك به فرد در جهت تصميم گيري مناسب و منطقي است. از آنجايي كه مشاوره مهمترين وسيله اجرايي براي راهنمايي دانش آموزان است، اصطلاحا مشاوره را قلب راهنمايي مي گويند. وي در ادامه مي گويد: مشاوران در طول هر ترم، تست هوش و رغبت سنج را براي هدايت تحصيلي دانش آموزان انجام مي دهند، ولي اجراي آن دقيق نيست و نمي تواند معيار خوبي براي انتخاب رشته تحصيلي باشد. مثلا دانش آموزي كه نمرات عالي گرفته است، بر اساس اين دو تست، اولين انتخاب رشته تحصيلي او فني و حرفه اي مي افتد، ولي او، استحقاق رشته رياضي را دارد. آقاي شيرزاد نيز ارسال بخشنامه هاي اداري را مشكل ساز مي داند و مي گويد: بخشنامه هايي كه از طرف ادارات به مدارس فرستاده مي شود، هر دفعه چيز خاصي را مدنظر دارد و اكثرا نامفهوم است و از اين بخشنامه ها تفسيرهاي مختلفي مي شود. ما با هر مسئولي كه تماس مي گيريم، آن را به يك نوع تفسير مي كند. بهتر است اين بخشنامه ها قبل از ارسال به مدارس، در جلسات مسئولين مورد اتفاق نظر قرار گيرد. مشكل ديگر نيز بي تفاوتي معلمان بر سرنوشت بچه هاست. به نظر من معلم و مدير نيز، بايد از اطلاعاتي كه مشاور دارد آگاهي داشته باشند تا مشكلي پيش نيايد. خانم نبي زاده، مسئله اي را در مورد صندوق مكاتبه با مشاور بيان كرده و مي گويد: دانش آموزان مسائل خصوصي خود را كه مي خواهند با مشاور در ميان بگذارند، از طريق صندوق مكاتبه با مشاور با وي مطرح مي كنند و دانش آموزان مايلند اين مسائل محرمانه باقي بماند، ولي در بعضي از مدارس، مديران نيز مي خواهند از مطالب آن باخبر شوند و خودداري مشاور از اين كار، باعث ايجاد اختلاف بين مشاور و مدير مدرسه مي شود. آقاي پوراني، وظايف يك مشاور را خيلي مهم مي داند و مي گويد: يك مشاور از نظر حرفه اي و اخلاقي وظيفه سنگيني به عهده دارد و اگر بتواند به خوبي از عهده وظايف خود برآيد، بسياري از مشكلات دانش آموزان مرتفع مي شود. يك مشاور مي تواند براي آشنايي دانش آموزان با رشته هاي تحصيلي، فعاليتهاي زيادي انجام دهد، از جمله: در تدريس درس برنامه ريزي تحصيلي، مشاغل را به بچه ها معرفي كند، در مورد آشنا كردن دانش آموزان با نظام جديد، رشته هاي تحصيلي و ضوابط آنها، رشته هاي دانشگاهي و انواع مشاغل به صورت پرسش و پاسخ در سر كلاس بحث و گفتگو كند. همچنين از طريق بروشورهايي كه خود دانش آموزان مي توانند در تهيه آنها دخيل باشند، رشته هاي دانشگاهي و مشاغل آزاد را به آنان بشناساند و آنها را با مراكز مهارت آموزي و كاريابي آشنا كند. البته نكته اي كه در اينجا مهم به نظر مي رسد، اين است كه يكي از مشكلات بچه ها سنگيني درسهاست كه ريشه آن هم مربوط به انتخاب واحد و تحميل شدن نظر ديگران (به خصوص اولياء ) بر دانش آموزان است و اين مسئله باعث مي شود كه بچه ها با خستگي از سنگيني درسها، رغبت چنداني براي كار تحقيقي در ساعت درس برنامه ريزي تحصيلي نداشته باشند. *** هر مدرسه اي بايد از خدمات مشاوره و راهنمايي تحصيلي برخوردار باشد. مهمترين وظيفه مشاوران و دبيران راهنما در مدارس، همكاري با مدير و برنامه ريزي براي دانش آموز در انتخاب صحيح و دقيق دروس اختياري است. استفاده از مشاور و راهنمايي تحصيلي در مدارس، موجب مي شود كه دانش آموزان به تواناييها و محدوديتهاي خويش پي برده و زمينه مناسب براي خودشناسي و تصميم گيري منطقي در انتخاب دروس يا رشته تحصيلي براي آنها فراهم شود. حجم زياد كار، عدم همكاري معلمان در تكميل كردن فرم نظرخواهي دبيران، فقدان امكانات انجام امر مشاوره و ديگر مسائلي كه در اين گزارش به آنها اشاره شد، از مشكلاتي است كه اساس كار مشاوران راتحت تاثير قرار مي دهد و موجب كاهش بازده كاري اين گروه مي شود. با توجه به اينكه مشاور، در ارتباط مستقيم با دانش آموز بوده و راهگشاي بسياري از مسائل اوست، بديهي است آرامش روحي و كاري مشاوران مي تواند تا حد زيادي در بهبود وضعيت تحصيلي و رفتاري دانش آموزان موءثر باشد. همچنين برپايي دوره هاي مداوم ضمن خدمت براي مشاوران و دبيران راهنما و آشنا كردن آنها با اطلاعات جديد و به روز كردن دانش ايشان، نيز از مواردي است كه بايد مورد توجه قرار گيرد. به هر حال آنچه بيش از هر چيز شايان توجه است، هدايت و راهنمايي صحيح دانش آموزان است، كه اجراي درست اين امر، در درجه اول اهميت قرار دارد. * فاطمه قائمي