Hamshahri corpus document

DOC ID : H-780129-44385S2

Date of Document: 1999-04-18

نمونه فضل و علم يادكردي از استاد علامه سيدمحمد كاظم عصار تهراني مسعود رضوي درك مقام و مرتبه علمي استادان برجسته و شيوه حيات و خلقيات ايشان، يكي از بهترين طريقه هاي عبرت و تربيت در نزد مردمان هر عصري است. خاصه نسلهاي جوانتر و پوياتر كه نيازمند نمونه هاي عيني و سرمشق هاي عملي براي جستن راههاي آينده خويشند. بسياري از فرزانگان كشور ما، به راستي ستارگاني درخشان در آسمان فرهنگ و فضيلت اند و حيف است در محاق فراموشي، در ضمير معاصران خاموشي گزينند و ارج و منزلتشان شناخته نشود. آن هم در اين دوران كه علم و فضائل اخلاقي، در بالاترين سطوح كمتر در كسي گرد مي آيد و تكنولوژي و تمدن جديد، از شهروندان نخبه، متخصصان و كارشناساني يك بعدي و محدود مي سازد. بيهوده نيست كه قرن بيستم را قرن گسترش متوسطها و طبقه متوسط خوانده اند و شايد بتوان واسطه ها را هم به آن اضافه كرد! در دنيايي كه آثار و اقوال امثال مولانا جلال الدين و عطار و ابن عربي و... بر لوح صحايف ثبت است، پوچگرايي و رمالي و نحله هاي عرفاني و دبستانهاي درويشانه سطحي و عوامفريبانه رواج مي يابد و خلاء معنا وخدا را با بنياني آلوده، شالوده مي سازند. حتي در كشور ما كه مهد عظيم ترين كاخهاي معنويت و عرفان و عشق بوده است، كتابهاي كارلوس كاستندا و پائولو كوئيلو را برخي به زر مي خرند و به ضمير مي سپارند و از اين رهگذر طمع خام در جستجوي حقيقت و معنويت مي بندند. اگر خضر راه اين است، خداوند عاقبت اهل سلوك را به خير كند. اخيرا كتابي با عنوان مجموعه آثار عصار از سوي انتشارات اميركبير منتشر گرديده كه اين يادداشت به بهانه آن تحرير گرديده است. هر چند بسيار اين دير، اثر گرامي به دست خوانندگان، به ويژه جوانترها، رسيده، اما وجودش مغتنم است و اميد مي رود هم ياد مرحوم علامه سيدمحمد كاظم عصار لواساني تهراني زنده شود و هم نمونه اي از تفحصات عالمانه و ژرف، در كمال اختصار و ايجاز، به جويندگان معرفت ارزاني گردد. چه آنكه بي ترديد مرحوم عصار، يكي از برجسته ترين بازماندگان سلسله حكماي بزرگ و ارجمند ايران محسوب مي شود وجود نادرش از جمله ذخاير عصر است. با وجود چنين يادگارهايي، غريب خواهد بود اگر برخي; آنچه خود داشت را ز بيگانه تمنا كنند. مجموعه آثار عصار، اتفاقا به دست يكي از اعاظم حكماي روزگار، استاد سيدجلال الدين آشتياني مقدمه و شرح و پرداخت شده و اعتبار آن از اين رهگذر افزوده و بسيار شده است. باز هم اتفافا در آخرين روزهاي پايان سال در اخير، آخرين شماره نامه فرهنگستان علوم (فصلنامه فرهنگستان علوم جمهوري اسلامي ايران شماره هاي 10 و 11 سال پنجم پاييز و زمستان ) 1377 نيز ذكر شايسته اي از علامه عصار شده و منبعي مناسب و پرفايده جهت شناخت اين فريد عصر در اختيار خوانندگان نهاده شده است. دكتر سيدمصطفي محقق داماد، رئيس گروه مطالعات اسلامي فرهنگستان علوم، طي مقاله اي بيست و هشت صفحه اي، ذكري شايسته و تذكره اي بايسته درباره مرحوم عصار و خاندان و آثار ايشان نگاشته اند. (صفحات 107 تا) 135 استاد سيدمحمد كاظم عصار به سال 1302 هـ. ق ( ه -.ش ) 1264 در تهران متولد پدر شد وي مرحوم آيت الله سيدمحمد عصار، خود از برجستگان فقها و علماي تهران و از شاگردان مرحوم ميرزاي مجدد شيرازي و ميرزا حبيبالله رشتي و ميرزا حسن آشتياني و آخوند خراساني و آقا ميرزا محمدرضا فشاركي بود. تامل در احوال و آثار آيت الله سيد محمد عصار، نشان مي دهد كه جوانه هاي پرورش و تكوين شخصيت علامه سيدمحمد كاظم عصار در چه زمين پربركتي ريشه داشته است. (شرح زندگاني ايشان در دايرتالمعارف بزرگ اسلامي موجود است و دكتر محقق داماد نيز در مقاله خويش آن را آورده اند. ) به نوشته استاد سيدجلال الدين آشتياني استاد علامه سيد ] محمدكاظم ر [عصا به واسطه نبوغ ذاتي و قدرت حافظه، به فرمان پدر بزرگوارش در سن سه سالگي به قرائت قرآن، فراگيري ادبيات فارسي و تعليم خط پرداخت و در پنج سالگي تمام قرآن را حفظ بود. (به ياد استاد سيدكاظم عصار، كلك، شماره 8993 مرداد - آذر 1376 ص ) 154 از آن پس در سلك شاگردان مدرسه عبدالله خان در تيمچه حاجبالدوله درآمده و به مدت سه سال به تحصيل صرف و نحو و منطق پرداخت. سپس به مدت شش سال نزد اساتيد آن زمان در مدارس خان مروي و صدر و ساير تلمذ كرده و سطوح فقه و اصول و كتب كلامي را آموخت، پس عزم كسب علوم جديد از قبيل رياضي، فيزيك، حساب، هندسه، هيئت و.. در دارالفنون كرده و دوره اين مدرسه را نيز به پايان برد. در همان ايام به مدت هشت سال نزد اساتيد مسلم علوم عقلي تهران كتب حكمت از مشاء و اشراق و عرفان و ملاصدرا و همچنين رياضيات قديم را فرا گرفت. به سال 1329 قمري به درخواست مرحوم عبدالرزاق خان مهندس رئيس دارالفنون براي تاسيس نخستين دبيرستان در آذربايجان روانه تبريز شد. (مقاله دكتر محقق داماد ص ). 115 در تبريز، علامه عصار به تدريس علوم جديد - طبيعي، حساب، هندسه، هيئت و زبان فرانسه - اشتغال داشت و در همين زمان بين ايشان و مرحوم سعيد شهيد ثقتالاسلام تبريزي دوستي عميقي برقرار معروف شد است كه آن مرحوم نزد استاد عصار قسمتي از مباحث مهم كتاب اسفار را قرائت كرده است. پس از اشتغال تبريز و شهادت ثقتالاسلام در عاشوراي سال ه - 1330 ق مرحوم عصار با همان لباس روحاني از تبريز خارج شده و عازم فرانسه در مي شود فرانسه، علاوه برتكميل زبان فرنگي، علوم رياضي و طبيعي را دنبال گرفت و رشته طب را آغاز اما كرد به دلايلي، ازجمله حساسيت نسبت به تشريح، طب را نيمه كاره نهاد و به نجف اشرف مهاجرت كرد. علامه عصار درنجف طي 13 سال تحصيل و تدريس، بالاترين درجه اجتهاد را در نزد بزرگترين علماي عصر كسب كرد و به تهران بازگشت. از آن زمان، علامه فقيد، به تدريس مشغول بود و ابتدا در مدرسه صدر آغاز به تدريس نمود. به گفته استاد آشتياني: مرحوم عصار كه در سن 29 سالگي به حيازت درجه اجتهاد نائل آمده بود، حوزه مستقل درس معقول و منقول داشت و سطوح عاليه رياضي و فلسفه و عرفان، اعم از فلسفه اشراقي و مشائي و حكمت متعالي را به شيوه مكتب ملاصدرا تدريس مي كرد. آقاي عصار پس از تكميل مطالعات و تحصيلات عالي خود در نجف اشرف به ايران بازگشت و باوجود آن كه براي معظم له بعداز مراجعت از نجف، همه گونه وسايل رياست برخلق و اسباب رسيدن به مقامات ظاهري فراهم بود، اين استاد بزرگوار در بين همه شئون تدريس را انتخاب نمودند و به ساير مقامات پشت پا زدند. (استاد آشتياني، مقاله استاد اكبر آقاي عصار تهراني مجله وحيد سال پنجم ش 10 صص - 995 ) 958 از آن پس، استاد عصار ابتدا دردارالمعلمين عالي تهران به تدريس پرداخت و سپس مقارن با تاسيس دانشگاه، از ايشان براي تدريس در دانشگاه تهران دعوت به عمل آمد و تا هنگام بازنشستگي در دانشكده هاي ادبيات و الهيات و معارف اسلامي به افاضه و تدريس فلسفه و علوم معقول و منقول اشتغال ايشان داشتند همچنين از جمله معدود علماي طراز اولي است كه درتدوين قانون مدني ايران صاحبنظر و واجد اثر بوده اند. استاد آشتياني درجاي ديگر چنين مرقوم داشته است: استاد درابتداي تاسيس دانشكده معقول و موءسسه وعظ و تبليغ اسلامي (قبل از شهريور) 1320 يك سال به عنوان علم الحديث و علم از نظر كتاب و سنت، تقريبا يك دوره معارف اسلامي را با بياني رسا و شيوا و محققانه در اين موءسسه بيان نموده اند. اين مباحث حاوي تحقيقي ترين مسائل فلسفي و ديني مي باشد كه هيچ محققي از آن بي نياز نيست.. و در همين موءسسه 2 سال تفسير و تدريس نموده اند... عمده تدريس استاد علامه، در مدارس قديم طهران بود، مدتها در مدرسه صدر واقع در جلوخان مسجد شاه و مدرسه خان مروي و مدرسه سپهسالار جديد در رشته هاي مختلف تدريس مي نمودند... (نقل ازمقاله دكتر محقق داماد، ص ) 116 علامه عصار همه عمر خود را به تحصيل، پژوهش و تدريس گذراند. او آموزگاري نمونه و بي همتا بود كه درباره شيوه سلوك و آموزگاري وي خاطره هاي عبرت آموز بسيار گفته اند. هزارها طالب علم از محضر وي بهره ها بردند، تاآنكه بيماري و كهولت در سن 92 سالگي ايشان را از پاي انداخت. استاد عصار، يك ساعت به اذان صبح مانده، روز پنج شنبه ذيحجه 26 سال 1394 هـ ق مطابق 19 دي 1353 ه -. ش رخت از ديار فاني بست و جنب مرقدحضرت عبدالعظيم و در مقبره ابوالفتوح رازي به خاك سپرده شد. همه فاضلان و استادان و دانشوران، در اين ضايعه سوگناك شدند. قصيده سراي فاضل معاصر، استاد سيدعبدالكريم اميري فيروزكوهي، به قصد رثاي آن فاضل بي همتا چكامه اي سرود كه چكيده اي از آن چنين است: رو در گذر ز علم كه عصار درگذشت آن يادگار دانش اعصار درگذشت والعصر و خسر انسان، كان رمزي از نبي است اين دور وعصر بود، كه عصار درگذشت اعصار را چكيده فضلي چنين نبود دردا، كه آن چكيده اعصار درگذشت آن جان فزاي حكمت اشراق جان سپرد وان رهنماي سنت و اخبار درگذشت فرياد، كان eوديعه افلاك باز رفت افسوس، كان ذخيره ادوار درگذشت در نگذرد كسي ز جهان بي تعلقي زين سان كه اين گزيده ابرار درگذشت يارب، به فضل خويش كه از ما مكن دريغ صبري، كه از تو بود سزاوار درگذشت ورنه نميرد آنكه به علم اليقين علم تيمار يار ديد و ز اغيار درگذشت و زهر ورق، زهر اثرش، خيزد اين سرود هرگز مگو، كه زنده به آثار درگذشت. درباره اهميت و محتواي مجموعه آثار عصار، در فرصتي ديگر سخن خواهيم گفت.