Hamshahri corpus document

DOC ID : H-780124-44332S4

Date of Document: 1999-04-13

دكتر محمد كاظم نائيني رئيس شوراي عالي برنامه ريزي وزارت فرهنگ و آموزش عالي در گفت وگو با همشهري: تعدادواحدهاي دوره هاي كارشناسي دانشگاهها كاهش نمي يابد * شوراي عالي برنامه ريزي وزارت فرهنگ و آموزش عالي بر اساس سياست خاصي كه از طرف شوراي عالي انقلاب فرهنگي پيشنهاد شده، در صدد تفويض اختيار به دانشگاهها است كه مقدار زيادي از وظايف خود را به دانشگاهها محول كند * يك مرحله اي شدن آزمون سراسري از يك جهت مي تواند مفيد باشد و آن اين كه نگراني داوطلبان كمتر مي شود و نتايج در زمان كوتاه تري مشخص مي شود * از آنجا كه در سالهاي اوليه پيروزي انقلاب، نياز اصلي جامعه به نيروهاي متخصص و دانشگاه ديده به لحاظ كمي خيلي زياد بود، تمام هم و غم برنامه ريزان، ايجاد دوره هاي جديد آموزشي و تاسيس دانشگاههاي جديد بود اشاره; همزمان با آغاز سال 1378 و آشنايي خوانندگان فرهيخته و دانشگاهي همشهري با تصميمات اخذ شده در حوزه برنامه هاي درسي دانشگاهها و موءسسات آموزش عالي كشور، خبرنگار همشهري با دكتر محمد كاظم نائيني، رئيس شوراي عالي برنامه ريزي وزارت فرهنگ و آموزش عالي گفتگويي انجام داده است كه خلاصه اي از آن را در پي آورده ايم. از كليه صاحبنظران مسايل دانشگاهي درخواست مي كنيم گروه علمي فرهنگي همشهري را در ارتباط با پرباركردن طرح موضوعات مربوط به دانشگاهها و دانشجويان ياري دهند. * لطفا براي آغاز بحث، قدري در ارتباط با وظايف شوراي عالي برنامه ريزي توضيحاتي بدهيد. * شوراي عالي برنامه ريزي، يكي از شوراهاي سامان يافته و با مسئوليت سنگين در وزارت فرهنگ و آموزش عالي است، كه مسئوليت تهيه و تنظيم برنامه هاي درسي و برنامه ريزي آموزشي تمام رشته هاي آموزشي در سطح كشور را برعهده دارد و مصوباتش براي تمام دانشگاهها و مراكز آموزش عالي سراسر كشور (اعم از دانشگاههاي علوم پزشكي، آزاد، پيام نور و... ) لازم الاجراست. البته نگرش شورا به مسايل آموزشي، يك نگرش استراتژيك و سياستگذاري است و عمليات اجرايي و تاكتيكي را، دانشگاهها بر عهده دارند. اين شورا در حال حاضر بيش از 450 عضو دارد كه عمدتا از استادان متخصص، برنامه ريز، ممتاز و مجرب انتخاب شده اند. ما در حال حاضر در شوراي عالي برنامه ريزي 9 گروه برنامه ريزي داريم; گروه پزشكي، علوم انساني، علوم پايه، فني - مهندسي، كشاورزي، هنر، هماهنگي برنامه ريزي تربيت معلم (كه رئيس آن وزير آموزش و پرورش است ) گروه، برنامه ريزي علمي - كاربردي و دامپزشكي. شورا در سال 1363 تشكيل و در حقيقت جانشين ستاد انقلاب فرهنگي (سابق ) شد و بيشتر به برنامه ريزيهاي رشته هاي مختلف و معمول دانشگاهها پرداخت و سپس به ايجاد رشته هاي جديد و طراحي برنامه هاي آموزشي تازه در دانشگاهها پرداخت. از آن زمان تاكنون ما بيش از 1040 برنامه آموزشي را تهيه، تدوين و تصويب كرده و به دانشگاهها ابلاغ كرده ايم كه الان برخي از آنها بيش از سه يا چهار دوره، ابتدا به شكل آزمايشي و بعد به صورت قطعي به اجرا گذاشته شده و عيب و نقص آنها هم هر ساله توسط كميته هاي تخصصي شورا و براساس نظريات دانشگاهيان رفع مي شود. در واقع بعد از هر دوره آزمايشي، يك تجديدنظر و بازنگري كلي روي برنامه ها صورت مي گيرد. * آيا در خصوص تفويض اختيار به دانشگاهها در زمينه برنامه ريزيهاي درسي برنامه جديدي؟ داريد * اخيرا شورا براساس سياست خاصي كه از طرف شوراي عالي انقلاب فرهنگي پيشنهاد شده، درصدد تفويض اختيار به دانشگاهها است كه مقدار زيادي از وظايف خود را به دانشگاهها محول كند و به صورت آزمايشي اجراي اين طرح الان شروع شده و به دانشگاهها اختيار داده شده كه برنامه هاي دوره هاي دكترا را خودشان تنظيم و تدوين كنند. البته وقتي چند دانشگاه خواهان تنظيم برنامه توسط شورا باشند، برنامه هايشان به شوراها ارسال مي شود و خودشان را با هم هماهنگ مي كنند. همچنين به موجب مصوبه سال 1369 شورا اختيار تنظيم و تصويب تا 24 واحد در دوره كارشناسي به دانشگاهها واگذار شد (چون بين 90 تا 110 واحد دروس شناخته شده هستند و دانشگاهها مجاز به تغيير در آنها نيستند ).در دوره كارشناسي ارشد اين مقدار تا نصف واحدهاي درسي تخصصي افزايش مي يابد و دانشگاهها مجازند تا نيمي از واحدهاي تخصصي را خودشان تدوين كنند، چون در دوره تحصيلات تكميلي اصل پژوهش است، نه آموزش و اگر آموزش هم وجود دارد، براي رفع كاستي هاي پژوهشي است. * آيا قصد نداريد در اين زمينه باز هم به دانشگاهها اختيارات بيشتري؟ بدهيد * البته در حال حاضر شيوه برنامه ريزي شورا تغيير كرده، چون هدف ما رفع نياز كشور است و ما ديگر نمي توانيم مثل سالهاي قبل به سرعت برنامه هايي را تصويب كنيم و عده اي را (با اين كيفيت! ) آموزش بدهيم. الان بيشترين هدف ما پرداختن به كيفيت براين است اساس، به مسئله نياز هم داريم توجه مي كنيم. ما در حال حاضر به سمت خود دانشگاهها و دستگاههاي اجرايي كشور روي آورده ايم. چند سال قبل شورا برنامه هاي مصوب خود را به دانشگاهها فرستاد و از آنها در خصوص نقاط ضعف و قوت و احيانا پيشنهادهاي جديد دانشگاهها نظرخواهي كرد. اين كار با استقبال گسترده از سوي دانشگاهها و دستگاههاي اجرايي مواجه شد و سيل پيشنهادات به سمت شورا سرازير شد. در سال 1376 در حدود 89 برنامه پيشنهادي جهت بررسي از طرف وزارتخانه ها و دستگاههاي اجرايي به شورا ارائه شد و در سال 77 هم تاكنون حدود 60 برنامه براي تصويب به ما پيشنهاد شده است و بيشترين تقاضا در خصوص ايجاد دوره هاي كارداني علمي - كاربردي است و ما هم تاكنون 130 برنامه را در اين ارتباط تصويب كرده ايم، ما درصدد هستيم تا دوره هاي كارداني علمي - كاربردي را بيش از پيش توسعه دهيم، چون امروز يكي از نيازهاي مهم جامعه ما ترتيب قشر كاردان و تكنيسين است. البته تحصيل به دوره كارداني ختم نمي شود. الان دوره هاي كارشناسي و كارشناسي ارشد در رشته هاي مختلفي چون با مخابرات، مهندسي نفت، حفاري در ادامه همان دوره هاي علمي - كاربردي پيشنهاد شده كه بايد به تصويب برسد و ابلاغ شود. * آقاي دكتر، اخيرا شورا چه برنامه هايي را تصويب كرده ؟ است * در حال حاضر اكثر برنامه هاي شورا جديد است و براي اولين بار در دانشگاهها به اجرا درمي آيد. ما چندي پيش 8 برنامه جديد شامل يك برنامه دكترا 4 برنامه كارشناسي ارشد و 2 برنامه كارشناسي را تصويب كرديم. دوره هاي مصوب كارشناسي ارشد، مهندسي سيستم هاي انرژي (در سه گرايش )، اقتصاد بهداشت در پزشكي، طراحي سيستم محركه خودرو، طراحي سازه و بدنه خودرو، و طراحي سيستم هاي تعليق، فرمان و ترمز بودند كه تمامي اين برنامه ها جديد هستند و از طرف دانشگاهها و يا دانشگاههاي اجرايي به ما پيشنهاد شده بودند. در دوره دكترا، برنامه زيست شناسي تكويني جانوري را به تصويب رسانديم و دو برنامه علوم انساني (علوم قرآن، حديث، رجال و تراجم و تاريخ اسلام ) را در مقطع كارشناسي تصويب كرديم. برنامه اي هم براي طلاب خارج با عنوان دوره كارشناسي فرهنگ و معارف اسلامي تصويب شده، كه همه اين برنامه ها، به دليل ضرورتشان تصويب شده اند. يك برنامه جديد، در واقع مساله توسعه را پيش مي كشد و توسعه آموزش عالي به تصويب آنها ارتباط دارد. * آقاي دكتر بفرماييد كه آيا شورا براي رسيدگي بهتر به امور و انجام وظايف خود، موضوعات كاري را اولويت گذاري هم؟ مي كند * بله. شورا در ابتداي هرسال، در نخستين جلسه كاري خود، فهرستي از موضوعات داراي اولويت را تنظيم مي كند. بطور مثال در ابتداي سال 1377 ما فهرستي شامل 35 موضوع را تعيين كرديم تا در طول سال، اين موضوعات را در دستور كاري جلسه قرار دهيم. از جمله اولويتهاي سال گذشته، ضوابط ايجاد درس جديد به صورت عمومي در دانشگاهها، نحوه مشاركت دانشگاهها و دستگاههاي اجرايي در برنامه ريزي آموزشي و پژوهشي، راههاي افزايش كيفيت آموزش و رواج فرهنگ پژوهش در دانشگاهها، بازنگري در وظايف شوراي عالي برنامه ريزي و تطبيق دروس دوره متوسطه با دروس دانشگاهي مسايلي هستند چون نحوه پژوهش محوري كردن دانشگاهها، از جمله موضوعاتي است كه مدتي است در شورا مطرح شده و روي آن مطالعه اصول مي كنيم حاكم بر برنامه ريزي تربيت معلم، به عنوان يكي ديگر از مسايل بسيار مهم كشور از جمله ديگر موضوعات است. اين كه چه اصولي بايد بر برنامه ريزي تربيت معلم حاكم؟ باشد آيا مي توان همان فرد ليسانسيه رياضي را كه در دانشگاه تربيت مي شود، براي تدريس درس رياضي به كار؟ گرفت اينها همه از جمله موضوعاتي است كه در دستور كار شورا قرار دارد و از موضوعات مورد بحث در سال 77 هستند كه اميدواريم بزودي به نتيجه برسند. * به غير از كار برنامه ريزي درسي، شورا چه وظايف ديگري را بر عهده؟ دارد * وظيفه ديگر شورا، تهيه و تنظيم و تدوين آيين نامه ها و مقررات آموزشي است. در اين آيين نامه ها شورا فقط به ذكر اصول اكتفا مي كند و در بسياري از موارد ساكت مي ماند، آنجايي كه ساكت مي ماند، تصميم گيري را بر عهده دانشگاهها گذاشته و تفويض اختيار كرده است. سابق براين، شما اگر آيين نامه هاي آموزش عالي را مي ديديد يك كتاب قطور 300 صفحه اي بود ولي امروز حجم كل آيين نامه هاي ما در تمام مقاطع كلا به 50 صفحه هم نمي رسد. وظايف بعدي شورا، بررسي صلاحيت علمي متقاضيان عضويت در هيات علمي دانشگاهها (به استثناي دانشگاههايي كه خودشان هيات مميزه دارند ) و نيز تعيين ضوابط علمي گزينش دانشجو است كه هرساله اين ضوابط را تعيين و به سازمان سنجش اعلام مي كنيم. * با توجه به اين كه برنامه هاي درسي دانشگاه آزاد مصوب شورا است و آيين نامه شورا توسط اين دانشگاه اجرا مي شود، بفرماييد كه نظر شورا در خصوص طرح يكپارچه سازي آزمون سراسري و دانشگاه آزاد (كه از سوي مجلس شوراي اسلامي رد شد )؟ چيست * خود من با يكي شدن اين دو آزمون موافق بودم. چون از اين طريق در هزينه ها صرفه جويي مي شد و از سوي ديگر شايد جو موجود در جامعه در خصوص اعتبار مدرك دانشگاه آزاد اصلاح مي شد. به هرحال بدون شك سياستگذاران در مجلس شوراي اسلامي مسايلي را در نظر گرفته اند كه با تصويب اين طرح موافقت نكردند. * ديدگاههاي شوراي عالي برنامه ريزي در خصوص طرح يك مرحله اي ساختن آزمون سراسري مصوب مجلس شوراي اسلامي ؟ چيست * شورا در اين زمينه اساسا هيچ بحثي نكرده، زيرا مصوبه از سوي مجلس آمده و ما اصلا وارد بحث در زمينه مصوباتي كه از مقامات بالاتر از خود شورا ابلاغ مي شود، نمي شويم و اظهار نظري نمي كنيم. مثلا بعد از تصويب طرح ايجاد واحد تنظيم خانواده و جمعيت، ما بلافاصله مصوبه را به گروههاي تخصصي داديم و بلافاصله اين درس را براي اجرا به دانشگاهها ابلاغ كرديم، چون مصوبه مجلس است و شورا دخالتي نمي تواند داشته باشد. اما، از نظر خود من، يك مرحله اي شدن آزمون سراسري از يك جهت مي تواند مفيد باشد و آن اين كه نگراني داوطلبان كمتر مي شود و نتايج در زمان كوتاه تري مشخص مي شود. مشكلي كه وجود دارد، اين است كه ما از نظر آماري، همبستگي زيادي بين نمرات پذيرفته شدن دانشجويان (پذيرفته شده در دانشگاهها ) با، نمرات پايان دوره متوسطه آنها نمي بينيم و شايد يكي از دلايل اين امر، شيوه هاي آزمون باشد. سئوالات در دوره متوسطه تشريحي است، در حالي كه در كنكور تستي است. آيا تست دقيقا استاندارد است و معلومات شاگرد را مي تواند به طور كامل؟ بسنجد اينها مورد ترديد است. آيا ما همه معلومات داوطلب را مي توانيم در قالب تست؟ درآوريم من در اين زمينه ترديد دارم. * آقاي دكتر سال گذشته طرح كاهش و حذف دروس غيرضرور از دوره كارشناسي دانشگاهها، در وزارت آموزش عالي مطرح شد. اين طرح چه وقت و چگونه به اجرا درخواهد؟ آمد * طرح كاهش واحدهاي اضافي دوره كارشناسي در حدود سال 72 از سوي شورا اجرا شد و واحدهاي درسي تا 120 يا 125 واحد هم كاهش داده شد تا دانشجويان فقط مواد ضروري را فرا گيرند. اما طرح اخير از طرف شورا ارائه نشده بود و تنها از سوي يكي از مسئولان وزارتخانه در يك سخنراني مطرح شد، كه واحدهاي غيرضروري را حذف كنند. لذا چون پيشنهادي از طرف دانشگاهها در اين خصوص نيامد، ما چيزي را حذف نكرديم. * يعني تعداد واحدهاي دوره كارشناسي از آنچه هست، كمتر نخواهد؟ شد * بله. مگر آن كه پيشنهاد خاصي از سوي خود دانشگاهها مبني بر غيرضروري بودن يك درس بيايد، كه آن هم به دور از انتظار است. چون آنچه در حال حاضر تدريس مي شود، واقعا حداقل تعداد واحد براي يك دوره كارشناسي است و كمتر از آن (حدود 120 واحد ) مقدور نيست. * طرح پژوهش محوري كردن دانشگاههاي كشور يكي از مهم ترين اولويتهاي كاري شورا در سال گذشته بوده. براي رسيدن به اين وضع آرماني از دانشگاههاي ما، شورا چه راه كارهايي را پيشنهاد؟ مي كند چرا بعد از گذشت دو دهه از انقلاب شورا اكنون چنين موضوعي را در دستور كار خود قرار داده ؟ است * در مورد پژوهش محوري كردن آموزش، بايد ابتدا به اين نكته توجه كرد كه آموزش هيچگاه نمي تواند مستقل و به دور از پژوهش باشد و هيچ پژوهشي نمي تواند از آموزش بي نياز باشد. از آنجا كه در سالهاي اوليه پيروزي انقلاب، نياز اصلي جامعه به نيروهاي متخصص و دانشگاه ديده به لحاظ كمي خيلي زياد بود، تمام هم و غم برنامه ريزان، ايجاد دوره هاي جديد آموزشي و تاسيس دانشگاههاي جديد بود، اين موضوع باعث شد تا بيشتر از هر چيز، كميت مورد توجه قرار گيرد. در سالهاي اخير، لزوم توجه به كيفيت و پژوهش محوري كردن دانشگاهها بيش از هر زمان ديگر احساس مي شد و بر همين اساس شورا هم بويژه در سال 77 اين بحث را در اولويت قرار داد. اصولا در دوره هاي تحصيلات تكميلي كارشناسي ارشد و دكترا، اصل، پژوهش است و اگر آموزش وجود داشته باشد، حول و حوش پژوهش قرار دارد و براي رفع كاستي هاي پژوهشي است و از طرف ديگر، يك آموزش خوب و موفق، آموزشي است كه مبتني بر تحقيق و پژوهش باشد. يك استاد خوب و موفق كسي است كه يافته هاي پژوهشي خود را تبديل به آموزش كند و هيچ مطلبي را بدون اتكا به دلايلي تحقيقي، آموزش ندهد. به هر حال، پژوهش محوري كردن آموزش، ملزوماتي دارد كه بايد فراهم باشد، كه برخي از آنها عبارتند از: كاهش مطالب حفظي در كتب درسي و تكيه بر تحقيقات فردي يا گروهي و گزارشات مستند تحقيقي در مورد موضوعات مورد بحث، تغيير در شيوه ارزشيابي امتحانات در تمام مقاطع تحصيلي ( مثلا به جاي پاسخ دادن به چند سئوال از پيش تعيين شده دانشجو موظف به تهيه گزارش و تدوين مقالات علمي باشد )، فعاليتهاي گروهي، بازديد از مراكز صنعتي، كشاورزي و آشناسازي دانشجويان با مسايل و مشكلات اجتماعي و فرهنگي و اقتصادي كشور، تشكيل انجمن هاي علمي دانش آموزي و دانشجويي و دسترسي به كتابها، مجلات و آخرين مقالات تحقيقاتي داخلي و خارجي، و استفاده از ابزارهاي نوين تحقيقات كاميپوتري و وسايل آزمايشگاهي. * شاخص هاي يك برنامه آموزشي خوب از ديدگاه شورا؟ چيست * از نظر شوراي عالي برنامه ريزي، شاخص يك برنامه آموزشي و يك برنامه درسي خوب، دسترسي و سهولت رسيدن به اهداف آن است. يك برنامه، يعني نقشه يك ساختمان قبل از ايجاد آن. اين نقشه، وقتي خوب است كه تمام خواسته ها را از ايجاد چنين ساختماني، با كيفيت مطلوب و كمترين هزينه و زمان ممكن، به ساده ترين وجه برآورده كند. اما يك برنامه آموزشي مطلوب پنج ركن اساسي دارد- 1 هدف كه بايد صريح و روشن و سهل الوصول، مفيد و قابل حصول باشد- 20 روش يا شيوه هاي دسترسي و محقق كردن هدف يا اهداف كه بايد ساده و صحيح و علمي باشد- 30 امكانات و وسيله اجرا كه بايد قابل وصول و فراهم باشد- 40 نظام و شكل برنامه ريزي و روشن بودن مسير اجراي برنامه و توجه به اولويتها، نقطه شروع و زمان تحقق اهداف است كه به شكل برنامه خلاصه مي شود و- 5 معيارهاي ارزشيابي برنامه كه در هر زمان بتوان با اين معيارها معين كرد كه آيا به سوي هدف در حركت هستيم يا خير. از مشخصات يك برنامه آموزشي خوب، انعطاف پذيري آن است كه در هر لحظه، مطابق زمان و مكان، فرمانش در دست مجريان باشد تا بتوانند آن را با تغييرات روز، هماهنگ و منطبق سازند. يك برنامه آموزشي خوب، برنامه اي است كه به نيازهاي كشور و مردم پاسخ مثبت بدهد، محلي و قابل اجرا باشد. يك برنامه درسي خوب برنامه اي است كه فارغ التحصيلان آن، خوب باشند و مطابق هدف، نقش و تواناييهايي كه در برنامه تصريح شده است، تربيت شده و مهارتهاي لازم را كسب كرده باشند. اين اهداف را اصول حاكم بر برنامه ريزي يك رشته تعريف مي كند. يكي ديگر از مشخصات يك برنامه آموزشي خوب، انطباق آن با معيارهاي آموزشي بين المللي جهان است. با توجه به خصوصيات منطقه اي، بومي، تاريخي و فرهنگي كشور، طبق بررسيهاي به عمل آمده، فارغ التحصيلان ايراني كه براي ادامه تحصيل به خارج مي روند، از حيث دانش و معلومات اوليه در سطح بالايي قرار دارند و از لحاظ كيفيت تحصيلي در داخل نسبت به همتايان خود در خارج كمبودي ندارند. * يكي از وظايف شوراي عالي برنامه ريزي، نظارت بر حسن اجراي مصوبات شورا بفرماييد است كه اين نظارت را چگونه انجام داده و؟ مي دهيد * اين نظارت به دو شيوه مستقيم و غير مستقيم صورت مي گيرد: (نظارت مستقيم، كه طبق يكي از مصوبات شورا به شوراي نظارت و ارزيابي محول شده است و اين شورا نيز طبق ضوابط و آيين نامه اي كه دارد، بطور مستمر هياتهايي را به دانشگاهها و موءسسات آموزش عالي اعزام مي كند، كه يكي از وظايف اين هيات، بررسي عملكرد دانشگاهها نسبت به برنامه هاي آموزش و رعايت مقررات آموزش مصوب شوراي عالي برنامه ريزي است و نظريات اين هيات به شوراي نظارت و شوراي عالي گزارش مي شود، كه در صورت لزوم گزارشات مزبور، جهت اخذ تصميم به گروهها و كميته هاي تخصصي ارجاع مي شود. نظارت غير مستقيم، هم عمدتا به سه روش زير انجام مي شود: - 1 طرح سوءالات امتحانات ورودي در دوره هاي كارشناسي ناپيوسته، كارشناسي ارشد و دكترا منحصرا براساس سر فصل ها، منابع و محتواي درسي برنامه هاي مصوب شوراي عالي برنامه ريزي صورت مي گيرد و از اين رو دانشگاهها و استادان، خود را موءظف به اجراي دروس مصوب مي دانند. - 2 برنامه ها و آئين نامه و مصوبات شوراي عالي برنامه ريزي، همواره تكثير يا چاپ شده و به صورت جزوه، بخشنامه و كتاب در اختيار دانشجويان قرار مي گيرد و اين خود، دانشگاهها را ملزم به رعايت مصوبات شورا مي كند. - 3 در برنامه ريزيهاي داخلي دانشگاهها تامين استاد تعيين ميزان درس و تامين امكانات آموزشي مبتني بر برنامه ها و مقررات آموزشي مصوب است و در پرداختهاي ميزان حق التدريس، ملاك عمل، واحدهاي درسي و برنامه هاي مصوب شوراي عالي برنامه ريزي است.