Hamshahri corpus document

DOC ID : H-780123-44326S2

Date of Document: 1999-04-12

آنجا كه آسمان و زمين به هم مي رسند گذري و نظري بر قلعه تاريخي فلك الافلاك قلعه فلك الافلاك مربوط به دوران ساساني است و با شماره در 883 فهرست آثار ملي كشور به ثبت رسيده است گروه شهرستانها: استان لرستان يكي از مناطق باستاني ايران است كه در چند هزار سال گذشته همواره شاهد تمدنهاي درخشاني بوده و آثار به جاي مانده در دهات، شهرها، جاده ها و دره هاي باستاني منطقه هم گواه اين مدعاست. در لرستان آثار تاريخي و باستاني ارزشمندي همچون پل شكسته، پل دختر، مناره آجري، قلعه فلك الافلاك، پل گاوميشان، گرداب سنگي، سنگ نوشته و... وجود دارد كه از ميان آنها قلعه فلك الافلاك همچون نگيني گرانبها در آسمان فرهنگ و تاريخ استان و كشورمي درخشد. قلعه معروف و تاريخي فلك الافلاك برروي تپه اي بزرگ و سنگي، در ميان شهر خرم آباد، مشرف به رودخانه اي كه از شرق آن مي گذرد، سر به آسمان مي سايد. از زير تپه، چشمه بزرگي جاري است كه نزديك به هفت سنگ آسياب، آب دارد و پايه هاي قلعه، برروي تيغه هاي سنگي و بناي سنگ قلوه اي استوار است. به طور كلي تاريخ بنا و نام سازنده اصلي آن مشخص نيست، ولي در گذشته به نام قلعه شاپور خواست مشهور بود و مورخين اسلامي اغلب نيز آن را به همين نام در آثار خود ذكر كرده اند. قلعه فلك الافلاك كه قدمت آن به دوره ساساني باز مي گردد داراي هشت برج حجيم، دو صحن وسيع و پنج سالن نسبتا بزرگ و تعدادي اتاق مجزا از هم است كه به شكل هندسي خاصي برپا شده محيط است كلي /228 60آن متر و بلندترين ديوار آن تا سطح /22 5تپه متر مي باشد. صحن اول /2231 5xقلعه متر و طول آن شمالي جنوبي و مشتمل بر هشت اتاق است. در شمال شرقي، راهرويي است كه با هفت پله به محوطه اي منتهي است كه چاه قلعه در آن واقع شده است. عمق اين چاه تا انتهاي تپه و تا چشمه اي است كه از زير تپه جاري است. در گذشته آب مورد نياز ساكنين قلعه از اين چاه تامين مي شده دهانه است چاه، چهارگوش و هر ضلع /2 75آن متر و ديوار آن تا اندازه اي كه اكنون پيداست يعني تا عمق هفت متر با آجر ساخته شده و در اين عمق، دهانه چاه را مسدود كرده اند و طوري ديواره آن ساخته شده كه در هر چند متر مي توانسته اند روي آن را بپوشانند. دور اين قلعه بارويي داشته كه به وسيله دوازده برج به هم متصل شده است و به گفته يكي از سالخوردگان هر برج اين بارو در هر ماه شاخص نيمروز بوده است، ولي اكنون از اين بارواثري نيست. در جنوب بناي وسط قلعه، راهرويي است قرينه راهرو منتهي به چاه كه به صحن دوم طول مي رسد اين راهرو 22 متر است و در سمت چپ راهرو، آبريزگاه قلعه ساخته شده و در سمت ديگر راهي است كه به پشت بام قلعه منتهي مي شود. صحن دوم مستطيل شكل و ابعاد xآن 2129 متر و طول آن شرقي غربي و داراي شانزده اتاق و يازده كفش كن بين اتاقهاست. كف اتاقها يك مترو نيم بلندتر از كف حياط است كه اين بلندي به وسيله چهار پله پر شده است. در قسمت جنوبي سه اتاق ساخته شده است كه طول و عرض هر /380/10 80xيك متر و سه كفش كن كه درازا و پهناي هر /180/10 90xيك متر است. اتاقهاي وسط و غربي از آنجا كه منتهي به دو برج جنوبي هستند، درازاي بيشتري دارند. در سمت شمال، چهار اتاق و چهار كفش كن وجود دارد كه بزرگتر از همه، اتاقي است با سه ستون. اتاق ديگر داراي دو ستون است و قطر هر ستون 97 سانتي متر و هر اتاق نيز دو پنجره شمالي و دو در جنوبي دارد. سمت شرقي، داراي پنج اتاق و دو كفش كن است كه يكي از اتاقها به داخل برج راه دارد. اطاق برجها، مقرنسي است كه با طاقهاي زنجيري به هم متصلند و تمام آنها با آجرهاي قرمز و بزرگ ساخته شده اند، مرتفع ترين ديوار خارجي نيز در اين سمت واقع شده است. در سمت غربي، بناي برجي آن تازه ساز است كه داراي چهار اتاق و دوراهرو مي باشد و درازا و پهناي هر xيك 35 متر است. در شمال شرقي، راهرويي است كه هم به اتاق تاريك كه گويا زندان بوده و هم به پله هايي كه براي رسيدن به پشت بام ساخته شده، منتهي مي شود. يكي از برجهاي شمالي در سال 1328 هجري شمسي فرو ريخت كه به وسيله ارتش تجديد بنا برج شد جنوب غربي نيز كه سال ها پيش خراب شده بود توسط وزارت فرهنگ و هنر وقت مرمت گرديد. در اطراف تپه آثار سنگ قلوه اي ديده مي شود و برجهاي جنوبي نيز بربناي سنگ قلوه اي نهاده شده است. در ورودي قلعه به جانب شمال باز مي شود و در برج جنوب غربي ساخته شده پهناي است /2 10آن متر و بلندي آن سه متر است. اين در، به يك راهرو سرپوشيده منتهي مي شود كه داخل برج (سمت غربي ) دو اتاق و در شرق آن يك اتاق ساخته اند و اين راهرو با شيب كمي و پس از يك پيچ، به سمت شرق به اولين صحن مي رسد. دو ستون نما در طرفين ورودي بنا كه به سمت شمال باز مي شود ساخته شده است و تزئينات آجري مختصري سر در ورودي قلعه را در اين سمت زينت مي دهد. بنا به قول تعدادي از سالخوردگان، ارتش در سالهاي نخست تصرف اين دژ، آن را به صورت پادگاني نظامي درآورد و بعد از احداث ساختمانهاي پادگان نظامي در حريمهاي جنوبي، شرقي و شمالي قلعه و احداث پادگان هنگ سوار در خلدبرين، با ايجاد تغييرات اساسي قسمتي از آن را به انبار مهمات تبديل كرد. انبارهاي بزرگ داخل قلعه براي ذخيره خواربار و آذوقه و پوشاك كه مي توان بدون احتياج به دنياي بيرون، سالها در آن زندگي كرد استفاده مي شده و گفته شده كه تا سال 1330 در اتاقهاي اين قلعه مهمات لشكر 5 بويژه مين خمپاره بازوكا، نارنجك و ديناميت نگهداري مي شده است. علت تغيير كاربري اين دژ از انبار مهمات و بهداري و زندان به محل نگهداري تبعيديها بعد از سال 1330 گويا انفجاري مهيب بوده كه در آن رخ داده و تلفات و خسارات سنگيني وارد ساخته است. نخستين تبعيدي اعزام شده به اين دژ حضرت آيت الله كاشاني بوده كه پس از مدتي اقامت در اين دژ به بيروت عزيمت نمود. محل اقامتگاه ايشان در اين بناي تاريخي اتاقك كوچكي در حياط دوم بوده است كه در مجاورت پله ورودي پشت بام در گوشه شمال شرقي قرار دارد. قلعه فلك الافلاك در سال 1348 با پيگيري فرمانداري كل به عنوان يك بناي تاريخي به وزارت فرهنگ و هنر وقت تحويل و به دنبال آن با آزاد شدن از سلطه سياسي و نظامي با شماره در 883 فهرست آثار ملي به ثبت رسيد. نخستين پايگاههاي فرهنگي در اين قلعه در سال 1354 نمايشگاه منطقه اي مردم شناسي لرستان و در سال 1356 موزه مفرغهاي لرستان و صنايع فلزي دوره اسلامي ولي بود پس از شعله ور شدن آتش جنگ تحميلي و خطر حمله هوايي نمايشگاه و موزه آن در سال تعطيل 63 شد. مديركل ميراث فرهنگي لرستان در همين زمينه با اشاره به اين كه پيشنهاد ثبت قلعه فلك الافلاك در فهرست آثار جهاني داده شده است در مورد موزه قلعه كه شامل بخشهاي باستان شناسي، مردم شناسي و هنرهاي سنتي است گفت: در موزه قلعه علاوه بر مفرغهاي لرستان، اشياء كشف شده از غار كلماكره كه در دنيا منحصر به فرد هستند، نگهداري و در معرض ديد علاقمندان قرار گرفته است. وي افزود: علاقمندان و دوستداران اماكن تاريخي و باستاني مي توانند در تمام ساعات اداري هر روز از اين قلعه بازديد كنند. سجادي گفت: با توجه به مرتفع بودن تپه اي كه قلعه برروي آن قرار گرفته است، چنانچه محيط اطراف آن به فضاي سبز مناسب و زيبايي تبديل و ساماندهي شود، مي تواند چشم انداز خوبي براي مردم و مسافراني باشد كه از خيابانهاي اطراف اين قلعه عبور مي كنند. وي با بيان اين مطلب كه اين گونه اماكن مي توانند، توسعه فرهنگي، سياسي و اقتصادي منطقه را فراهم آورند تصريح كرد: معرفي و ساماندهي ابنيه تاريخي استان يكي از راههاي جذب گردشگران است. مديركل ميراث فرهنگي لرستان، كمبود هتل، مهمانسرا و امكانات رفاهي براي ميهمانان داخلي و خارجي و ناشناخته ماندن اين آثار ارزشمند براي علاقمندان را از جمله عوامل پايين بودن سطح گردشگري در اين استان عنوان كرد. خرم آباد - خبرنگار همشهري