Hamshahri corpus document

DOC ID : H-780122-44314S1

Date of Document: 1999-04-11

كاشان بر فراز تپه چوپان آتا قبري كه اكنون بر فراز تپه چوپان آتا به موجودي افسانه اي نسبت مي دهند آرامگاه ابدي جاودانه مرد عالم رياضي و نجوم غياث الدين جمشيد كاشاني است. تذكره ها مي نويسند كه الغ بيگ اردوگاهي داشت كه گروهي قريب به هفتاد تن از رياضي دانان و ستاره شناسان معروف عصر در آن ضميمه گردآمده بودند. فرمان ملك بر اين قرار گرفته بود تا آسمان رصد شود و انجم و كواكب هم. دردوره فرمانروايي خانان مغول كار ستاره شناسي و آموختن رياضي و نجوم در ايران رواج فوق العاده گسترده اي داشت كه البته اين رويكرد بيشتر با موهوم پرستي و اعتقاد تاتارها به تاثيرات نجوم و عوامل نهفته ديگر در زندگاني و سرنوشت پيوستگي داشته است. صرف نظر از علل يا انگيزه رشد و توسعه هيئت و نجوم در اين دوره از تاريخ ايران بايد اذعان داشت كه بستر و زمينه تعالي انديشه بسيار مهم كشف جهان و كائنات در اين دوره رقم و ورق خورده است، به طوري كه پيشرفت آتي اين رشته از علم مديون رشد و اعتلاي نضج و شكوفايي آن در اين دوره از تاريخ فرهنگ و علم و مدنيت ايران است. آوازه وصيت يك جوان دانشمند پركار و با همت و متدين كاشاني به گوش الغ بيگ مي رسد و الغ بيگ او را از كاشان به درگاه خود فرا مي خواند. اين جوان كاشاني به همراه خواهرزاده خود معين الدين به سمرقند مي رود و بعد از امتحاني كه از او مي گيرند، سربلند از امتحان بيرون آمده و مورد لطف بي حد و مخصوص الغ بيگ فرزند ميرزا شاهرخ قرار مي گيرد، به طوري كه در سفر و يا حضر و در هر مجلس و گردشي طرف محاوره و پرسش و پاسخ ميرزا قرار مي گيرد و پس از قاضي زاده كه به حكم سبقت زماني و مرتبه استادي وي نسبت با ميرزاده بر همه كس برتري داشته، وي بر ديگر دانشمندان و علماء مقدم مي شود. جمشيد بن مسعود بن محمودبن محمد ( طبيب ) كاشاني جد اندر جد از خانواده طبابت و طبيب مي باشد، در آغاز عمر چون ذوق و استعدادي خاص براي آموختن دروس رياضي داشت از تعقيب علم پزشكي كه پيشينه خانوادگي او بود چشم پوشيد و مجدانه در پي علوم رياضي رفت. وي در سال 810 هجري قمري چنانكه خود در زيج تسهيلات اشارات دارد براي استخراج اواسط قمر در كاشان خسوفي را رصد كرده است. كاشاني در دربار الغ بيگ به خوبي زيست و استفاده كامل از مجموعه كتب و رسايل و زيج ايلخاني كه توسط خواجه نصيرالدين طوسي تصنيف شده بود بهره ها جست و با تجربيات خود در رصد نجوم در كاشان آميزه اي از حكمت و نجوم و علم را در هم نمود و آثاري گرانقدر به رشته تحرير درآورد كه يادگار دوران تاريخ و فرهنگ ايران و جهان شد. او در مدتي كه در كاشان بودزيج ايلخاني را كه ناقص بود تكميل و جرح و تعديل نمود و در زيجي ديگر مدون ساخت و به مناسبت شهرت ميرزا شاهرخ به خاقان مطلق آن را زيج خاقاني نام نهاده و به الغ بيگ تقديم كرد. و اين سند ارزنده تاريخي گواه روشني از رصدخانه اي شخصي در كاشان آن روز و يا وجود زمينه باروري جريان انديشه رصد كواكب و انجم و ماه و سيارگان به صورت يك انديشه عمومي و ذهني عده اي در اين ديار بوده است. القصه الغ بيگ در پيشاني اين جوان كاشاني جوياي نام و افتخار و سربلندي آثار هوشياري، ذكاوت، همت و پايمردي را مشاهده كرد و آن انديشه ديرينه خود را كه راجع به رصد جديد كواكب داشت در سال 832 هجري قمري به مرحله اجرا درآورد و در شمال سمرقند و بر فراز تپه كوهك كه اكنون چوپان آتا نام دارد رصدخانه اي بنياد نهاد. طرح و نقشه رصدخانه مذكور را غياث الدين جمشيد فراهم آورده و پس از تصويب الغ بيگ بناي رصد را با كمك دستياران خود كه سه مرتبه و يا سه آشيانه داشت با كمال دقت و استواري از نظر معماري بنياد نهاد. آوازه و حسن شهرت اين دانشمند جوان كاشاني موجب بروز حسد ستمكاران گرديد و همان گونه كه از نامه تاريخي وي به پدر مي توان استنباط كرد زمينه ظهور سخن چيني و بدگويي حاسدان و تمامي كوتاه انديشان از رشد و پيشرفت علمي او نزد الغ بيگ فراهم به گرديد هر حال چنانكه الغ بيگ در ديباچه زيج مي گويد، غياث الدين جمشيد كه در كار رصد نخستين دستيار او بوده در همان آغاز شروع به كار درگذشت. حميدرضا چاكري - سرپرست انجمن آثار و مفاخر فرهنگي كاشان