Hamshahri corpus document

DOC ID : H-780122-44312S8

Date of Document: 1999-04-11

بناي 10 تاريخي يزد در فهرست آثار ملي جاي گرفت گروه شهرستانها: مديركل ميراث فرهنگي يزد گفت: ده اثر تاريخي در يزد شامل مجموعه خيرآباد، مسجد جامع اردكان، مسجد بيرون ابركوه، بانك شاهنشاهي، خانه تقديري، خانه مودت (خانقاه نعمت اللهي ) مدرسه، علميه امام خميني (ره )، چهارسوق و بازار شاهي، رباط خرگوشي و كاروانسراي خرانق در فهرست آثار ملي به ثبت رسيد. خادم زاده افزود: مجموعه خيرآباد شامل مسجد، حسينيه، آبانبار و حمام مي باشد كه به جز حمام بقيه مجموعه توسط حاج سيدعلي اكبر كلاهدوز در سال 1309 هجري قمري مقارن با حكومت سلطان حسين ميرزا جلال الدوله در يزد و اواخر سلطنت ناصرالدين شاه قاجار بنا شده است. به گزارش خبرنگار همشهري در يزد وي گفت: حمام اين مجموعه توسط رضا خيرانديش در سال 1319 هجري شمسي مقارن با فرمانداري زين العابدين قيامي در يزد و اواخر سلطنت رضاشاه احداث شد و بر قطعه سنگي كه بر سردرحمام نصب شده باني و تاريخ ساخت آن مشخص شده است. وي اظهار داشت: مسجد جامع اردكان در كنار بازار و دربافت اردكان واقع است و متعلق به قرن دهم هجري قمري است و داراي تابستانخانه با پوشش گنبدي ايواني بلند در جلو، غرفه هايي در طرفين گنبد، حياطي در ضلع شمالي، غرفه هايي در ضلع شرقي - غربي حياط و در ضلع شمالي حياط قرائتخانه مسجد مي باشد. وي افزود: در سال 1256 هجري قمري مساح محمدشاه توضيحي از حصار شهر و موضع مسجد بيرون بدست مي دهد و مقصود از كلمه بيرون در واقع موقعيت مكاني مسجد در بيرون ديوارهاي شهر است چون مسجد مزبور بيرون از شهر و در نزديكي حصار شهر كه هنوز قسمتي از اين حصار در جنوب شرق ابركوه باقي است بنا شده است. وي گفت: مسجد بيرون ابركوه داراي دو ايوان با حياط مركزي است ضخامت ديوارهاي ايوان غربي بيش از 770 متر است. از ابنيه قديمي ابركوه چنين به نظر مي رسد كه تشخيص قبله صحيح در اين شهر دست كم تا اوايل قرن هشتم ممكن نبوده است و در مسجد بيرون نيز بقاياي بنايي افزوده شده مشاهده مي شود كه داراي قبله تصحيح شده است. تنها كتيبه موجود در مسجد كاشي كتيبه داري است كه متاسفانه نام حاكم وقت و نام باني از بين رفته و چيزي از تاريخ كتيبه به جا نمانده است. مديركل ميراث فرهنگي يزد اظهار داشت: امتياز تاسيس بانك شرقي كه بعدا بانك شاهنشاهي ناميده شد در زمان ناصرالدين شاه به انگليس داده شد، بنابراين ساختمانهايي كه به منظور تاسيس بانك شاهنشاهي احداث شده است متعلق به دوره قاجاريه مي باشد، مگر آن كه از ساختمانهاي ساخته شده موجود در مواردي استفاده شده باشد كه به دوران قبل از قاجار برگردد. وي افزود: احداث بناي بانك شاهنشاهي در ضلع جنوب غربي ميدان خان يزد توسط كنسولگري انگليس و بر روي بقاياي يك باب طويله و عمارت و اتاق به شماره هاي 720 و 721 و 722 بخش 2 يزد در زمان قاجار بوده است و تا سال 1317 از اين بنا به عنوان بانك شاهي استفاده مي شده و سپس حاج علي اكبر ريسماني از تجار معروف، ساختمان را خريداري و به عنوان مركز تجاري از آن استفاده مي كند. خادم زاده خاطرنشان كرد: بانك شاهي بنايي است آجري با سردري رفيع و نماسازي شده با پوشش آجري و كاربندي آجري، دربهاي ساختمان همگي چوبي و بعضا با شيشه هاي رنگي به استثناي آنچه به تازگي به بنا الحاق شده است. وي گفت: قدمت خانه تقديري مربوط به دوره قاجاريه است كه براي تبديل شدن به موزه اردكان در نظر گرفته شده و در سالهاي اخير مقداري از كارهاي تعميراتي آن انجام گرفته و در نظر است پس از اتمام كارهاي تعميراتي، اشياء موزه مردم شناسي اردكان كه هم اكنون در طبقه تحتاني كتابخانه عمومي اين شهر مستقر است به محل مزبور انتقال يابد. وي افزود: خانه مودت (خانقاه نعمت اللهي ) در سال 1286 هجري قمري ساخته شده و متعلق به شخصي به نام حاج محمدابراهيم لاري بوده است. درها و پنجره ها وارسي هاي خانه و همچنين اتاقهاي آئينه كاري نقاشي شده آن يكي از نمونه هاي زيبا و عالي خانه هاي اعياني قرن سيزدهم در يزد است. آقاي مودت مالك خانه در بهار سال 75 دار فاني را وداع گفت و بنا به اظهار ورثه اين خانه را به شاه ولايت علي بن ابي طالب وقف نموده اند. وي اظهار داشت: مدرسه علميه امام خميني (ره ) از بناهاي شاهزاده محمدولي ميرزا و در گذشته محل نوانخانه شهر بود. بناي مدرسه در سال 1240 قمري ساخته شده و متن وقفنامه آن طوماري است از كاغذ آبي زرافشان به xاندازه 33205 سانتي متر كه به خط نستعليق نوشته شده است. به گفته وي در مورد بناي چهارسوق و بازار شاهي در تاريخ جديد يزد تاليف احمدبن حسين بن علي كاتب ذيل عبارت ذكر عمارت شاه يحيي و قوم او در يزد نوشته است: .. و در ميان شهر گنبدي چهارسوي با چهل دكان معتبر بساخت و آن را بازار گنبد نام كرد... مادر شاه يحيي نيز بازاري بر در مسجد جمعه مشهور به بازار كفش دوزان بساخت مشتمل بر چهل دكان و چهل حجره بر بالاي آن بنهاد. در تاريخ سالشماري يزد نيز اين عبارت از جامع مفيدي نقل شده: بناي چهارسوق يا چهل دكان موسوم به بازار گنبد و بناي طنب عالي و عمارت و ايوان توسط خانم خانزا خانم دختر محمد مظفر. بنابر مجموعه مطالب فوق اين بنا متعلق به دوران حكومت شاه يحيي بن مظفر و مربوط به قرن هشتم هجري قمري است. وي گفت: رباط خرگوشي از بناهاي استوارشاه عباس صفوي و نزديك باتلاق گاوخوني بر سر راه قديمي است كه امروز مالروست و از آنجا راهي به ورزنه و راهي به ندوشن مي رود چون راه يزد به اصفهان از جاده قديم به مسيركنوني تغيير يافته اهل تحقيق گذرشان به آن نيفتاده و فرنگيها هم ذكري از آن در كتابهاي اساسي و باستان شناسي ايران نكرده اند. مدير ميراث فرهنگي يزد اضافه كرد: اين رباط 10 فرسخ تا عقدا و 20 فرسخ تا ندوشن فاصله دارد و رباطي بسيار عالي و بزرگ و معتبري است و به طور كامل از سنگ و آجر ساخته شده و طول و عرض آن xحدود 8080 متر است. متاسفانه به علت انحراف راه و بي مصرف ماندن رباط، چوپانان و ساربانان قسمتهاي زيادي از آن را خراب كرده اند. خادم زاده گفت: بناي كاروانسراي خرانق نيز به فرمان شاهزاده محمدولي ميرزا فرزند فتحعليشاه و به قولي به علت ويران شدن رباط قديمي موجود در آن محل ساخته شده است و بعضي از منابع قدمت اين بنا را مربوط به دوران صفويه مي دانند. وي اظهار داشت: اين كاروانسرا آجري است و در چهار بدنه آن به قرينه پنج صفه يا ايوان احداث شده كه صفه مياني شاه نشين و بزرگتر و طرفين آن دو صفه كوچكتر قرار گرفته است. هر يك از فضاهاي موجود در بنا بسته به فصل سال براي برطرف كردن نيازهاي انسان، جاي احشام و انباري براي علوفه و آذوقه بوده است. وي يادآور شد: به تازگي اين بنا مرمت شده و به انجام فعاليتهاي فرهنگي اختصاص يافته است.