Hamshahri corpus document

DOC ID : H-780118-44281S7

Date of Document: 1999-04-07

خوان نعمت كسوف گسترده /4 5همسايه ميليارد دلار است مي برد... اين موقعيت تنها 38 سال بعد تكرار خواهد شد * كشور ما به لحاظ اقليمي يكي از مناسبترين كشورها براي رصد اين پديده نجومي و گردهم آوردن شيفتگان ديدار اين پديده عظيم و مبهوت كننده طبيعي از نقاط مختلف كشور و جهان است ** نخست وزير وقت تركيه با توجه به وقوع پديده كسوف، اظهار اميدواري كرده كه در سال 1999 كشورش پذيراي 10 ميليون جهانگرد باشد ** هدايت درست جهانگردان، گام اول استفاده از اين موقعيت است برآسمان زكسوف سيه رهايش نيست / مر آفتاب درخشان و ماه تابان را (ناصر خسرو ) اشاره: مسعود يلماز نخست وزير بركنار شده تركيه در يكي ازآخرين مصاحبه هاي خود گفته بود كشورش اميدوار است در سال 1999 ميلادي پذيراي 10 ميليون جهانگرد باشد و از اين راه 12 ميليارد دلار درآمد كسب كند. شايد در ايران، هيچ كس توجه چنداني به اين مصاحبه نكرد و احتمالا كسي هم علت اين اميدواري مقامات تركيه را جويا نشد. حداكثر چيزي كه به نظر مي رسيد، اين بود كه لابد اين كشور بازهم قصد دارد پلاژهاي تازه تري در كنار درياي مديترانه برپا كند و به ضرب جاذبه ستارگان ريز و درشت سينماي جهان، سيل جهانگردان خوشگذران خارجي را به تركيه سرازير كند. اين تفكر آشكارا برخطا بود. آن چيزي كه قرار است سيل دلار را به سوي اين كشور همسايه منحرف كند جاذبه هيج يك از ستاره هاي فاني زميني نيست بلكه كشش نيرومند رويدادي است كه در ظهر 20 مرداد /11 1378اوت 1999 ستاره كهن سال آسمان نيلي رنگ زمين را براي دقايقي چند از ديده ها پنهان مي كند، يعني: خورشيد گرفتگي خورشيد گرفتگي خورشيد گرفتگي يا كسوف، زماني روي مي دهد كه تنها قمر طبيعي زمين، يعني ماه، از برابر قرص درخشان خورشيد عبور كند، طوري كه سايه تيره ماه بر بخش هايي از سطح زمين بيفتد و براي دقايقي، آن مناطق را از نور خورشيد محروم كند و تاريكي زودهنگامي برآنها حكمفرما سازد. اگر ماه، تمام سطح مرئي خورشيد را بپوشاند با حركت سايه تيره ماه، در نوارباريكي از سطح زمين كسوف كلي اتفاق مي افتد. اما اگر ماه تمام قرص مرئي خورشيد را نپوشاند و بخش هايي از آن باقي بماند، در زمين شاهد كسوف جزئي خواهيم بود. عملا به هنگام هر خورشيد گرفتگي، به جز مناطقي كه درست در داخل نوار باريك حاصل از حركت سايه ماه قرار مي گيرند و در آنها كسوف كلي ديده مي شود، در بقيه مناطق اطراف آن، خورشيد گرفتگي به شكل جزئي خواهد بود. در كسوف هاي كلي، لحظاتي پيش از آغاز كليت، آسمان به يكباره تاريك مي شود و سكوتي و هم انگيز را بر محيط حاكم مي كند. در لحظه كليت، زمين و آسمان جلوه اي غم انگيز به خود مي گيرند. جو سفيدفام خورشيد كه تا پيش از آن ناپيدا بود، به ناگهان پديدار مي شود، و لهيب شراره هايي آتشگون كه تا هزاران كيلومتر در فضا پيش مي روند، اطراف لبه قرص تاريك ماه را فرا مي گيرند. زيبايي و هيجان همين لحظات پرمهابت است كه سبب مي شود هرساله صدها هزار جهانگرد به عشق مشاهده كسوف، رنج سفرهاي دور و دراز را بر خود هموار سازند و راهي اطراف و اكناف جهان شوند و گرماي نيروبخش سرمايه هاي همين گروه از جهانگردان است كه روءساي كشورهايي مانند تركيه را اين چنين اميدوار و شايق به سخن وامي دارد. هر چند ماجراهاي اخير اين كشور در حول وحوش حزب پ. ك. ك و عبدالله اوجالان، اين اميدواري را كاهش داده است. خورشيد گرفتگي 20 مرداد 1378 در ساعت 14 و 1 دقيقه و 24 ثانيه چهارشنبه 20 مرداد 1378 صف بندي ماه و خورشيد به گونه اي خواهد بود كه اين دو جرم آسماني همزمان در يك نقطه از آسمان قرار مي گيرند و در اين ميان، جسمي كه به ما نزديك تر است، يعني ماه، جلوي نور خورشيد را كه دورتر است، سد مي كند. به اين ترتيب سايه گرد و تيره اي كه ماه از خود مي اندازد در نوار باريكي از سطح زمين آغاز به حركت مي كند و سبب كسوف كلي مي شود. اين خورشيد گرفتگي، مقارن طلوع خورشيد در شمال غربي اقيانوس اطلس جايي در 600 كيلومتري شرق بندر نيويورك آغاز مي شود و با عبور از جنوبي ترين نقطه جزيره انگليس، از خاك كشورهاي فرانسه، آلمان، اتريش، مجارستان، روماني، و بلغارستان مي گذرد. حداكثر گرفتگي كلي در روماني به هنگام ظهر محلي در پاي كوه هاي ترانسيلوانيا و 30 كيلومتري جنوب شرقي شهر هون دوآرا روي مي دهد كه در آن، پهناي سايه ماه به 112 كيلومتر ارتفاع خورشيد از افق /59 2به درجه و زمان پوشيدگي خورشيد به 2 دقيقه و 23 ثانيه مي رسد. در آن هنگام در تهران ساعت 3015 به وقت تابستاني است. سرعت حركت سايه در اين محل بسيار آهسته و /0 4فقط كيلومتر در ثانيه است. در ساعت 5415 دقيقه به وقت تابستاني تهران سايه ماه نخستين تماس را با خاك تركيه در 50 كيلومتري شرق زونگولداك و در كنار شهر كوچك اماسرا برقرار مي كند و از فراز شهرهاي كاستامانو چوروم،، توكات سيواس، الازيگ،، دياربكر و، جزيره مي گذرد. در طول همين نوار باريك 900 كيلومتري است كه ترك ها اميدوارند حدود /4ميليارد 5 دلار اضافه بر درآمد /7 5سالانه ميلياردي خود به جيب بزنند. سايه ماه از اين پس با عبور از پهنه باريكي از گوشه شمال شرقي سوريه، وارد شمال عراق مي شود و از شهرها و روستاهاي زير مي گذرد: سيلوپي، زاخو، دهوك، راويته، ارتوش، چمه، صلاح الدين، اربيل، شقلاوه، حيران، جلي، قصروك، دوكان، چوارته، سليمانيه، زلان، سركن و در پنجوين چمه زمان كليت يا پوشيدگي خورشيد به 2 دقيقه و 4 ثانيه ارتفاع /49 4خورشيد درجه و پهناي سايه به 109 كيلومتر مي رسد. خورشيد گرفتگي در ايران پس از شهر مرزي پنجوين مسير سايه ماه در ساعت 16 و 21 دقيقه و 5 ثانيه به وقت تابستاني تهران وارد خاك ايران مي شود. پهناي مسير گرفتگي كلي در ايران در اغلب مناطق از 100 كيلومتر بيشتر است و به همين سبب مي توان شهرها و روستاهاي واقع بر مسير كسوف را به 3 گروه تقسيم كرد. گروه اول شامل شهرها و روستاهايي است كه +حداكثر 5 كيلومتر با مسير خط مركزي سايه ماه فاصله دارند و به همين سبب زمان كليت در آنها بيشتر است و كسوف كلي در آنها طولاني تر ديده مي شود. طول اين مسير به 1900 كيلومتر مي رسد كه از تمام كشورهاي ديگر بيشتر است. گروه دوم، شهرها و روستاهايي راشامل مي شود كه چون روي خط مركزي سايه ماه قرار ندارند، زمان گرفتگي خورشيد در آنها كوتاه تراست، اما كسوف كلي در آنها نيز، هرچند كوتاه تر، ديده مي شود. گروه سوم شامل شهرها و روستاهايي است كه در آنها كسوف به صورت جزئي ديده مي شود. يعني فقط بخشي از قرص خورشيد توسط ماه پوشيده مي شود و در حين كسوف، آسمان آن مناطق تاريك نمي شود. مناطق واقع برخط مركزي كسوف كلي (با +اختلاف 5 كيلومتر ) مناطق زير همگي با +اختلاف 5 كيلومتر در طرفين مركز سايه تيره ماه قرار دارند و چون زمان كسوف كلي در آنها طولاني تر است بهترين محل براي مشاهده خورشيد گرفتگي محسوب مي شوند. اين شهرها و روستاها به ترتيب از غرب به شرق عبارتند از (زمان آغاز كسوف كلي و مدت زمان كليت داخل پرانتز ذكر مي شوند ): استان هاي كردستان و كرمانشاه: كال، قلعه چي، سروآباد، بيساران، فقيه سليمان، سامله، احمدآباد (از توابع سنقر )، كنگرشاه كنگاور (ساعت 16 و 25 دقيقه و 19 ثانيه ) و سلطان آباد. استان همدان: فيروز آباد، جمال، و همان، و نهاوند (ساعت 16 و 26 دقيقه و 17 ثانيه به وقت تابستاني تهران زمان كليت 1 دقيقه و 54 ثانيه ). استان لرستان: اشتاد، دره گرگ، هندو در، مامون. در ساعت 30 16 و دقيقه به وقت تابستاني تهران در روستاي هند و در زمان كليت به 1 دقيقه و 53 ثانيه پهناي سايه به 106 كيلومتر و ارتفاع آفتاب از افق /43 5به درجه مي رسد. سرعت سايه ماه در /0 8اينجا كيلومتر در ثانيه است. استان اصفهان: چمن سلطان، خوانسار،، گنهران دولت آباد، افجان تندران ورپشت تيران نجف آباد (ساعت 16 و 32 دقيقه و 29 ثانيه زمان كليت 1 دقيقه و 47 ثانيه ) قهدريجان، فلاورجان،، محمدآباد نصرآباد، پيكان، مالواجرد و كرانه جنوب غربي باتلاق گاوخوني (گاوخانه ). استان يزد: شير، اردان، فخرآباد، و گازيز. استان كرمان: استيل خوئيه (از توابع رفسنجان ) ده، ظهير، دهوئيه، گروئيه، علي آباد، هجين، بردسير،، دشتكار نگار، ده تازيان، زارح، قلعه پشت، سروستان، دارزين، بم (ساعت 16 و 44 دقيقه و 36 ثانيه زمان كليت 1 دقيقه و 26 ثانيه )،، بروات وكيل آباد، برج معاذ، اسدآباد و ده رضا. در ساعت 16 و 42 دقيقه به وقت تابستاني تهران در روستاي استيل خوئيه ازتوابع رفسنجان زمان مكث 1 دقيقه و 39 ثانيه قطر سايه ماه 100 كيلومتر ارتفاع خورشيد از افق درجه 36 و سرعت سايه /1 2ماه كيلومتر در ثانيه خواهد بود. استان سيستان و بلوچستان: گونيج (از توابع خاش )، مهرآباد، سوران گهرناگان، (از توابع سراوان ) گوناني، و سرانجام در روستاي هركن سايه ماه از خاك ايران خارج مي شود و وارد ايالت بلوچستان پاكستان مي گردد. مسير كسوف كلي سپس از شمال كراچي، احمدآباد هند، امرا اوتي و جگدل پور مي گذرد و در ساعت 17 و 7 دقيقه به وقت تابستاني تهران، مقارن غروب آفتاب به وقت محلي، تماس سايه تيره ماه با زمين در خليج بنگال قطع مي شود. هرچند كسوف جزئي در برخي مناطق اطراف، هنوز ادامه خواهد داشت. شهرهايي كه روي خط مركزي نيستند در اين شهرها، كسوف كلي رويت مي شود; اما چون فاصله آنها از مسير خط مركزي كسوف از 5 كيلومتر بيشتر است زمان كليت يا همان پوشيدگي كامل قرص خورشيد در آنها كمتر از مناطق همجواري خواهد بود كه روي خط مركزي هستند و پيش از اين ذكر شدند. از ذكر نام روستاهاي واقع در اين مناطق چشم پوشي مي شود، چون تعداد آنها بسيار زياد است. استان كردستان: مريوان (ساعت 16 و 25 دقيقه و 19 ثانيه زمان كليت 1 دقيقه و 51 ثانيه ) پاوه سنندج (ساعت 16 و دقيقه 23 و 2 ثانيه زمان كليت 1 دقيقه و 15 ثانيه ). استان كرمانشاهان: سنقر (ساعت 16 و 24 دقيقه و 26 ثانيه زمان كليت 1 دقيقه و 46 ثانيه ) استان همدان: تويسركان (ساعت 16 و 26 دقيقه و 7 ثانيه زمان كليت 1 دقيقه و 11 ثانيه ) ملاير (ساعت 16 و 26 دقيقه و 56 ثانيه زمان كليت 1 دقيقه و 23 ثانيه ). استان لرستان: بروجرد (ساعت 16 و 27 دقيقه و 17 ثانيه زمان كليت 1 دقيقه و 53 ثانيه ) چغلوندي ازنا اليگودرز (ساعت 16 و 29 دقيقه و 12 ثانيه زمان كليت 1 دقيقه و 51 ثانيه ). استان مركزي: شازند خمين (ساعت 16 و 29 دقيقه و 28 ثانيه زمان كليت 1 دقيقه و 19 ثانيه ). استان اصفهان: خوانسار گلپايگان (ساعت 16 و 29 دقيقه و ثانيه 58 زمان كليت 1 دقيقه و 28 ثانيه ) فريدون شهر داران سامان علويجه اصفهان ساعت 16 و 32 دقيقه و 42 ثانيه زمان كليت 1 دقيقه و 33 ثانيه ) زرين شهر شهرضا (ساعت 16 و 34 دقيقه و 2 ثانيه زمان كليت 1 دقيقه و 34 ثانيه ) هرند.، استان كرمان: انار رفسنجان (ساعت 16 و 40 دقيقه و 42 ثانيه زمان كليت 1 دقيقه و 20 ثانيه ) شهر بابك ماهان جوپار، محمدآباد، فهرج (نرماشير ). استان سيستان و بلوچستان: بزمان، سوران، سراوان، شش تلان. كسوف جزئي در تمام شهرهاي ديگر كشور كه نام آنها ذكر نشد و درون هيچيك از مناطق فوق نيستند، كسوف به صورت جزئي رويت مي شود، يعني بخشي از قرص خورشيد طي كسوف مرئي باقي مي ماند. اما درصد گرفتگي در مناطق مختلف متفاوت است، بيشترين گرفتگي جزئي، از غرب به شرق، به ترتيب براي شهرهاي كرمانشاه، اراك، خرم آباد، شهركرد، يزد و كرمان روي خواهد داد. كمترين گرفتگي جزئي در مشهد و به طور كلي شمال استان خراسان، كه از خط مركزي كسوف بسيار دورند، روي مي دهد. بهترين مكان رصد بهترين مكان رصد براي كساني كه ساكن شهرها و روستاهاي گروه اول هستند، همان محل زندگي خود آنهاست. آنهايي كه در مناطق گروه 2 زندگي مي كنند مي توانند براي حداكثر بهره برداري از فرصت يا به يكي از مناطق گروه 1 سفر كنند و يا در همان محل زندگي خود بمانند. هرچند در اين حالت، ممكن است زمان پوشيدگي خورشيد براي آنها چندثانيه اي كمتر باشد. كساني كه ساكن مناطق گروه سوم هستند، اگر در خود علاقه اي به نجوم و پديده نادر خورشيدگرفتگي سراغ دارند، چاره اي ندارند جز اينكه به يكي از مناطق گروه 1 يا 2 سفر كنند. از اين نظر، براي ساكنان غرب ايران، همه استان هاي غربي از نظر مكان رصد وضع مطلوبي دارند. اما براي مردم مركز و (ازجمله تهران ) شمال، شرقي، و جنوب مركزي ايران، بهترين مكان رصد، شهرهاي فلاورجان و نجف آباد در استان اصفهان هستند كه با يكي از بهترين بزرگراه هاي كشور به پايتخت متصلند و از نظر راه و دسترسي آسان، بهترين موقعيت را دارند. در اين ميان فلاورجان به سبب امتدادبزرگراه تا خود شهر، از موقعيت بهتري برخوردار است. براي مردم جنوب شرق كشور، به شرط سهولت رفت و آمد، استان هاي كرمان و سيستان و بلوچستان، به ويژه شهر سرسبز و تاريخي بم موقعيتي عالي، دارند. ولي هواي بم در مردادماه بسيار گرم است و كار را تا حدي مشكل مي كند. موقعيت عالي ايران همان گونه كه گفته شد اين كسوف از برخي كشورهاي اروپائي و تركيه نيز قابل رويت است. اما برخلاف انتظار، تابستان در بخش وسيعي از اروپا، فصل بارندگي است و هر روز ابرهاي زيادي در آسمان شكل مي گيرند و جلوي نور خورشيد را سد مي كنند. نوار 900 كيلومتري كسوف در تركيه نيز از مناطق ساحلي و كوهستاني در شمال و جنوب شرقي اين كشور مي گذرد كه احتمال تشكيل ابر در آنها بسيار است. با تمام اينها، تركيه از دو سال پيش تلاشي جدي براي جذب گروه هاي جهانگردي اروپايي، امريكايي و ژاپني آغاز كرده است كه آگهي هاي آن در نشريات پرتيراژ اخترشناسي به فراواني به چشم مي خورند. با اين وجود ايران بهترين موقعيت را از نظر اقليمي براي مشاهده اين كسوف دارد. هرچند شايد به سبب وقايع اخير، تعداد توريست هاي بالقوه، كه معمولا در اين گونه رويدادها از افراد فرهيخته و با فرهنگ كشورهاي ديگرند، احتمالا كاهش خواهديافت. متاسفانه مشكل اصلي در مورد تورهاي علمي از اين دست، افتادن مهار كارها در دستان كساني است كه كوچك ترين صبغه و دانشي در اين باره ندارند و از مشورت با افراد آگاه نيز تلخ ترين گريزانند تجربه از اين دست، مربوط به كسوف 1333 9 تيرماه است كه با هدايت اشتباه گروه هاي تحقيقاتي دانشگاه هاي جرج تاون و كمبريج به تپه كفشگيري گرگان، كه از نظر اقليمي و رطوبت هوا بدترين موقعيت ممكن را داشت، اسباب شكست كامل تحقيقات آنها فراهم شد. كسوف 2 آبان 1374 نيز از اين لحاظ وضع مساعدي نداشت و دخالت افراد طمع كار و ناآگاه، وضع ناخوشايندي پديد آورد و اينجا وآنجا نيز ادعاهاي خنده داري شنيده شد. نتيجه تمام اينها چيزي جز نبود، سردرگمي علاقه منداني كه قصد رصد اين كسوف را داشتند. به گونه اي كه ديگر در هفته هاي آخر كاملا پيدا بود كه تقريبا هيچ كدام از مراجع رسمي داخلي و مدعيان نيمه رسمي نجوم، از مسير دقيق گرفتگي خبر ندارند. خورشيدگرفتگي كلي چهارشنبه 20 مرداد 1378 آخرين كسوفي است كه تا 38 سال ديگر در ايران روي خواهد اين داد فرصت را گرامي بداريم و عاقلانه از آن براي كسب منفعت كشور و نيز شناساندن فرهنگ اصيل و اكثريت نجيب مردم ايران به مردمان ديگر كشورها سود ببريم. پس از اين كسوف كلي وعده ما 38 سال ديگر يكشنبه اول فروردين ماه 1415 خورشيدي در استان بوشهر. حسين عليزاده غريب