Hamshahri corpus document

DOC ID : H-780115-44253S1

Date of Document: 1999-04-04

سفر به اعماق خواب سفر به اعماق برزخ گزارشي از يك بيهوشي كامل سرآغاز... بيمار روي تخت دراز كشيده، چشم به نور مهتابي دوخته و به آينده داروي مي انديشد بيهوشي رفته رفته درون رگهايش رخنه مي كند. او همچنان به نور مهتابي و سقف اتاق مي نگرد، تصاوير به تدريج محو و درهم مي شود. پلكها سنگيني مي كند. گويي نيرويي مرموز پلكها را به سوي پايين مي كشد. همه جا تاريك به نظر مي رسد. بدن بي حس. كرخت و سست مي شود. او نمي شنود نمي بيند و حس نمي كند. چه خواب عميقي. شايد مرگ كه همه ما از آن واهمه داريم، نيز چنين باشد! آرام روي تخت خوابيده و او را به سوي تيغ جراحي مي برند. اگر او بيهوش نبود، با ديدن اين صحنه چه واهمه اي در دلش مي نشست. تيغهامي برد. زخمهاي جديدي را بايد ايجاد كرد تا زخمهاي كهنه التيام يابد. پزشك مشغول جراحي مي شود. عملي كه شايد ساعتها به طول انجامد و در تمام اين مدت پزشك متخصص بيهوشي همگام با مراقب جراح، اوضاع بيمار است. پزشك لحظه به لحظه عمل، به دستگاههاي نمايانگر علايم حياتي چشم مي دوزد تا زماني كه بيهوشي، سكوت، فراموشي، خواب و بي حسي را با داروهاي ديگري از بيمار دور و بيداري و هوشياري را جايگزين آن سازد. او با حساسيت تمام، وضع بيمار را زير نظر دارد. چون ثانيه اي غفلت، يعني مرگ... حلقه گمنام جراحي همه كساني كه به نوعي و به علل مختلف براي عمل جراحي به اتاق عمل برده شده اند، درد نكشيدن ناشي از تيغهاي جراحي را مديون حلقه اي از گروه پزشكان متخصص هستند كه نامشان كمتر بر زبان ها است. در هر بيمارستاني از هر نقطه جهان كه عمل جراحي صورت مي گيرد، متخصص آنستزي (بيهوشي ) بيمار را تا عالم برزخ مي كشاند. اگرچه، مرگي در كار نيست. علايم حياتي بيمار، زنده بودن او را در مانيتورها به ثبت مي رسانند; تا آن حد كه بيمار آلام ناشي از درد تيغها را حس نكند، جراحان ببرند، غدد زايد را خارج سازند، بدوزند و ترميم كنند. پس از آن، با تزريق داروهاي برگشت دهنده كه تزريق مقادير بيشتر يا كمتر آن ممكن است جان بيمار را به مخاطره افكند، سياهي و تاريكي بيهوشي، جاي خود را به زندگي رنگين و زيبا و عالم بيداري مي دهد. هرگز اعمال جراحي و بازگشت بيماران به حال عادي بدون حضور متخصصان آنستزي ( بيهوشي ) ميسر نخواهد بود. اگرچه در جامعه نام آنان كمتر بر سر زبانهاست ولي آسايش بيمار در هنگام عمل جراحي، مرهون مجاهدت اين متخصصان است. آنان آرامش، آسايش و قدرت تحمل آلام را در كمال شكيبايي به بيماران هديه مي دهند. هوشبري يا آنستزيولوژي؟ چيست واژه آنستزي با وجودي كه براي نخستين بار با دشواري تلفظ مي شود، ولي مفهومي فراتر از واژه بيهوشي را دردل خود جاي داده است. انستزيولوژي يعني هوشبري بيمار، مراقبت ويژه و لحظه به لحظه از وي و نيز برگشت بيمار از بيهوشي به حالت عادي بدون احساس كوچكترين دردو يادآوري عمل. اين سه مفهوم اساسي، پايه و بنيان هر عمل جراحي است و در صورتي كه متخصص انستزيولوژي لحظه اي از مانيتورها و دستگاههاي اعلام وقايع حياتي بيمار چشم بردارد، فاجعه قريبالوقوع خواهد بود. ولي متخصص بيهوشي تنها بيهوش نمي كند، بلكه در حين عمل و روزهاي پس ازپايان عمل جراحي، براي بازگشت بيمار به زندگي عادي لحظه به لحظه تلاش مي كند. بيمار بيهوش مي شود... بيمار آماده عمل جراحي مي شود. متخصص آنستزي بنابر نوع جراحي و نوع بيماري و سيستم تدافعي بدن بيمار و عوامل ديگري از جمله سن مقدار بيمار، معيني از نوعي داروي بيهوشي را به وي تزريق مي كند. مقدار دقيق داروي تزريقي به بيمار تا آن حد حايز اهميت است كه با مرگ و زندگي بيمار، رابطه اي تنگاتنگ دارد. دكتر محمد مهدي قيامت مدير گروه بيهوشي دانشگاه شهيد بهشتي بر اين اعتقاد است: براي بيهوشي بيمار، يك مرحله خاص موردنظر است، يعني اگر كمي از داروي بيهوشي بيشتر تزريق شود، وي به مرگ نزديك شده و در صورت تزريق كمتر دارو، بيمار به بيداري و هوشياري نزديك مي شود. دكتر قيامت ادامه مي دهد: از سوي ديگر بيداري و هوشياري بيمار نيز، عمل جراحي را با اختلال و ناكامي مواجه مي سازد و كوچكترين هوشياري بيمار ناراحتي هاي بسيار شديدي روحي و رواني را براي وي ايجاد مي كند. دكتر محمدجعفر منصوري نيز مي گويد: بيهوشي بيماري كه دچار اختلالات شديد جسمي است، يعني درك تمامي ارگانيسم بيمار. اين امر نياز به تمامي تخصصهاي پزشكي دارد تا متخصص بيهوشي بداند با چه مقدار تزريق از چه نوع داروي بيهوشي كه كشنده و بسيار خطرناك است، وي را تنها بيهوش كند، او را نكشد ويا او را بيدار و هوشيار نگه ندارد. وي مي افزايد: هر بيماري كه آماده عمل جراحي مي شود، داراي ويژگيهاي خاصي است. سن او، وضعيت دفاعي بدن او، نوع بيماري او و صدها عامل ديگر بايد به طور دقيق ارزيابي شود و سپس متخصص آنستزي مقدار تزريق و تنفس گاز هوشبر را تجويز كند و اتفاقي هم براي بيمار بحراني به وقوع نپيوندد. دكتر محمد مهدي قيامت مي گويد: هر چه طول زمان بيهوشي بيمار بيشتر شود، عوارض بيشتري بيمار راتهديد مي كندو متخصصان بيهوشي با استفاده از روش هاي فوق تخصصي موجود، از بروز چنين پديده اي جلوگيري مي كنند. بيمار بايد در زمان موردنظري كه تعيين شده است، هوشياري خود را در بازيابد غير اين صورت، خطر قريب الوقوع است. لازمه هوشبري هر يك از بيماران كه شرايط متفاوتي دارند، در دسترس بودن تجهيزات و انواع داروهاي جديد است. داروهاي مرگ آفرين و زندگي بخش از زماني كه براي نخستين بار در دسامبر 1844 ميلادي از گاز اكسيد نيترو به عنوان گاز خنده استفاده شد و جنجالي در عالم علم پديد آورد و بعدها به عنوان داروي بيهوشي به كار گرفته شد، سالها مي گذرد. به طوري كه آنچنان پيشرفت هاي عظيمي در اين رشته پزشكي حاصل آمد كه بيماران با راحتي و آسايش و با آغوش باز به اعمال جراحي سخت تن مي دهند. دكتر بهنيايكي از متخصصان بيهوشي مي گويد: در حال حاضر شيوه اي كه در بيمارستانهاي كشور ما براي هوشبري بيمار به كار گرفته مي شود به گونه اي است كه ابتدا از طريق تزريق داخل وريد و سپس از طريق تنفس، بيمار را بيهوش مي كنند. ولي امروزه در جهان با بهره گيري از داروهاي جديد، بيهوشي كامل بيمار از طريق وريدي انجام مي شود. بيهوشي بيمار به شيوه هاي قديمي وريدي يعني - تنفسي علاوه بر هزينه هاي بيشتر، ممكن است آلودگي هواي اتاق عمل را با تنفس به بيمار منتقل كند و در روش جديد و بهره گيري از داروهاي جديد، هيچگاه آلودگي احتمالي اتاق عمل به بيمار منتقل نمي شود. دكتر بهنيا بر اين اعتقاد علمي راسخ است كه: به كارگيري شيوه هاي جديد نياز به تجهيزات پيشرفته در اتاق عمل ندارد و تنها با ورود داروهاي جديد وبيهوشي وريدي نتايج بهتري حاصل مي آيد. گروهي از متخصصان بيهوشي فرصت را غنيمت شمردند و با حضور در محل تهيه گزارش گفتند: داروهاي جديد بيهوشي امنيت جان بيمار و سلامت نيروي انساني داخل اتاق عمل را تضمين مي كند. دكتر محمد مهدي قيامت كه دبير كميته اجرايي پنجمين كنگره سراسري آنستزي و مراقبتهاي ويژه نيز هست، سخنان اين گروه از متخصصان را تكميل مي كند: كشورهاي پيشرفته جهان حدود 12 10 تا سال است كه از داروهاي جديد بيهوشي بهره مي برند. اما به دليل محدوديت ارزي كشورمان، اين داروهاي حياتي و به صرفه وارد كشور نمي شود و متخصصان بيهوشي از اين داروها بهره اي نمي برند. وي مي افزايد: همه پزشكان و متخصصان مي دانند كه داروهاي جديد وريدي سلامت جان بيماران و نيروي انساني اتاق عمل را تضمين مي كند. شايد خالي از لطف نباشد كه بدانيم داروهاي بيهوشي به هيچ عنوان در مراكز دارويي و داروخانه ها عرضه نمي شود، زيرا اين نوع داروها علاوه بر زندگي بخشي كشنده و خطرناك نيز هستند و تنها سيستم دولتي اقدام به توزيع اين داروهادر مراكز درماني مي كند و نظارت شديدي بر توزيع داروها حاكم است. اما با وجودي كه چنين روشي براي توزيع اين داروها وجود دارد، اما نظام توزيع آن در بيمارستانها رضايت بخش نيست. به عقيده دكتر رضا بهنيا كه عضو هيات مديره انجمن آنستزيولوژي و مراقبتهاي ويژه نيز هست، اشكال در سيستم توزيع داروست، نه در خريد داروها. دكتر محمد جعفر منصوري، دبير پنجمين كنگره آنستزي و مراقبتهاي ويژه نيز مي گويد: برخي داروها براي مدتي كوتاه به مقدار فراوان در دسترس متخصصان بيهوشي قرار مي گيرد و تا اين متخصصان روش خاصي را با استفاده از دارو براي هوشبري به كار مي گيرند و به آن عادت مي كنند، ناگهان اين داروها ناياب مي شود. وي مي افزايد: اكثر داروهاي بيهوشي مورد مصرف در ايران، داراي فن آوري 20 سال قبل هستند. در حالي كه داروهاي بيهوشي جديد، عوارضي به مراتب كمتر از داروهاي قديمي دارند و از نظر اقتصادي نيز بسيار مقرون به صرفه هستند. به صرفه بودن داروهاي جديد بيهوشي از اين جهت حائز اهميت است كه دوره هوشياري و بهبود بيمار را تسريع مي كند، نياز به تجهيزات پيشرفته اتاق عمل ندارد، تخت بيمارستانها سريعتر خالي مي شود، عوارض كمتري براي بيماران دارد، سلامت نيروي انساني اتاق عمل را تضمين مي كند، ارزبري كمتري نسبت به واردات تجهيزات پيشرفته هوشبري دارد و در نهايت، نتايج بهتري از آن داروها حاصل مي آيد. مراقبت پس از عمل متخصصان بيهوشي قبل از عمل، حين عمل جراحي و پس از آن و تا بهبودي كامل، مراقبت هاي ويژه اي را براي بيمار انجام مي دهند. بررسي تاثير داروهاي هوشبري از لحظه تزريق و تنفس به بيمار تا لحظه بهبودي وي، جزو وظايف خطير متخصصان بيهوشي است. متخصصان بيهوشي به دليل آنكه با تمامي بيماراني كه قرار است عمل جراحي مي شوند سروكار دارند، تخصصهاي مختلفي را به شكل هاي مختلف كسب مي كنند. لزوم همزماني و به روز بودن آخرين دستاوردهاي علم پزشكي براي متخصصان بيهوشي ضروري است. زيرا هر بيمار، دچار نوع خاصي از بيماري است و متخصص بيهوشي مي بايد به گونه اي بر علوم مختلف پزشكي اشراف داشته باشد كه روشهاي مختلف هوشبري، صدمه اي به بيمار وارد نياورد. به دليل همين تنوع فعاليت متخصصان بيهوشي است كه آنان با فشارهاي عصبي سختي مواجه مي شوند. دكتر محمدمهدي قيامت مي گويد: نبود تجهيزات و داروهاي جديد باعث مي شود تامتخصص آنستزي براي نجات جان بيمار، از تمامي توان و وجود خويش بهره بگذارد. همين امر است كه متخصصان بيهوشي رادچار انواع استرسها به بهاي سفيد شدن زودرس موها مي كند. در مجلات علمي كه اخيرا به چاپ رسيده است، آماري وجود دارد كه نشان مي دهد كوتاهترين طول عمر در ميان متخصصان پزشكي مربوط به متخصصان بيهوشي است. دكتر قيامت مي گويد: نگرش و باور متخصصان رشته هاي پزشكي، امروز اين است كه هيچ بيماري نبايد پس از عمل جراحي درد بكشد، لذا مراقبت هاي پس از اعمال جراحي بيماران براي كاهش و از ميان بردن آلام آنان ضروري است. مراقبتهاي ويژه آيامي دانيد بيماران بحراني پس از انتقال به بيمارستان به كدام بخش منتقل و تحت مراقبتهاي شديد قرار؟ مي گيرند مكاني كه پذيراي بيماران بحراني ناشي از ضربه مغزي شديد، ايست قلبي، سكته مغزي، و مبتلايان به بيماريهاي حاد يا مزمن تنفسي و معضلات قلبي و ريوي و كساني كه عمل جراحي براي آنان ضروري است، بخش مراقبتهاي ويژه و در اصطلاح لاتين U. C. I است. در كشورهاي غربي اين بخش از بيمارستانها حدود 80 سال پيش به وجود آمد. در ايران نيز، پس از آن كه ضرورت اعمال جراحي بزرگ مانند اعمال قلب و قلب باز، مغز و ريه احساس شد، نياز به تاسيس بخش مراقبتهاي ويژه نيز در اذهان دست اندركاران بيمارستانها شكل به گرفت همين منظور در سال به 1350 منظور مديريت بخش مراقبتهاي ويژه تعدادي از دانشجويان براي دريافت فن آوري آنستزي به كشورهاي مختلف اعزام شدند. آي. سي. يو مكاني است كه مراقبتهاي ويژه و لحظه به لحظه براي دريافت و كنترل علايم حياتي بيماران از قبيل فشار خون، نبض، تعداد تنفس، درجه حرارت و ساير علايم و اندازه گيري و تغييرات لحظه به لحظه بيماران توسط دستگاههاي كنترل، ثبت و گزارش مي شود. بيماران بستري شده در بخش مراقبتهاي ويژه قادر به انجام اعمال خود نيستند و به طور 24 ساعته و لحظه به لحظه توسط گروه درمانگر مورد مراقبت جدي قرار مي گيرند. به عقيده جراحان متخصص، تنها گروهي كه دايما در بخش مراقبتهاي ويژه بوجود آنان نياز است، متخصصان بيهوشي مي باشند. به دليل آنكه هر جراح متخصص موظف است عمل جراحي مربوط به خود را انجام دهد و در موارد خاصي به اين بخش مراجعه مي كند تا بيمار خود را كنترل كند، در حالي كه متخصص بيهوشي به منظور هوشبري موظف است تمامي بيماران را مورد معاينه قرار دهد. دكتر محمدمهدي قيامت مي گويد: اين امر سبب مي شود متخصصان بيهوشي به تمامي بيماري بيماران بستري شده آي در. سي. يو اشراف كامل داشته به باشد همين دليل، مديريت اين بخش از بيمارستانها مي بايد بر عهده متخصصان آنستزي باشد. تعدادي از متخصصان بيهوشي و مراقبتهاي ويژه، براين نكته تاكيد كردند كه بخش مراقبتهاي ويژه بايد تخصصي شود. يعني اي. سي. يو به انواع مختلفي چون جراحي مغز، اطفال ونوزادان، عمومي و بيماران داخلي تقسيم شود كه متاسفانه اين تقسيم بندي در بيمارستانهاي كشور رعايت نمي شود و همين امر موجب بروز مشكلات فراوان براي بيماران و كادر درماني مي شود. دكتر عليرضا زالي متخصص جراحي مغز و اعصاب و استاديار دانشگاه شهيدبهشتي مي گويد: در صورتي كه تقسيم بندي هاي مذكور در بخش مراقبتهاي ويژه رعايت نشود، متاسفانه بايد بگوييم در آي بخش. سي. يو بيمارستانها استاندارد رعايت نمي شود. وي مي افزايد: در صورت تجهيزبخش آي. سي. يو مراكز درماني، بسياري از عوارض ناخواسته و مرگ و مير ناشي از حوادث روزمره قابل تقليل خواهد از بود سوي ديگر نيز اگر ساير بخش هاي زنجيره اي درماني نظير بخش هاي فوريتهاي پزشكي اصلاح نشود، ارتقاي كيفيت بخش مراقبتهاي ويژه به تنهايي موءثر نخواهد بود. تعرفه هاي درماني حدود 35 نفر از متخصصان آنستزي استان خراسان با ارسال نامه اي به دست اندركاران بهداشت و درمان استان خراسان، از تعرفه هاي درماني متخصصان آنستزي ابراز نارضايتي كرده اند. يكي از اين متخصصان مي گويد: روز به روز بر تعداد متخصصان آنستزي افزوده مي شود و از سوي ديگر با توجه به لزوم حضور 24 ساعته متخصصان بيهوشي در بخش مراقبتهاي ويژه بيمارستانها تعرفه هاي درماني تنها براي حضور 12 ساعته متخصص بيهوشي تعيين شده است. دكتر اسدالله سعادت نياكي، استاديار و متخصص بيهوشي و رئيس بخش بيهوشي و بخش مراقبتهاي ويژه بيمارستان امام حسين ( ع ) مي گويد: تعرفه هاي درماني متخصصان بيهوشي شهرستانها در برخي اوقات آنقدر پايين است كه كفاف زندگي روزمره اين متخصصان را نمي دهد و همين امر موجب شده است تا انگيزه فعاليت اين متخصصان تقليل يكي يابد ديگر از متخصصان بيهوشي استان خراسان مي گويد: متخصصان بيهوشي مي بايد توسط تلفن همواره در دسترس بيمارستان باشند، براي اين منظور حق الزحمه اي در نظر گرفته شده بود كه متاسفانه هم اكنون پرداخت تعرفه (يا حق آنكال ) بسيار اندك و در مواردي پرداخت نمي شود. گزارش از: رامين سليماني